Sağduyu’da bu hafta yazar Sevan Nişanyan, “İran bir Türk devleti mi?”, “Artık Şiilik demek Türklük demek mi?” sorularını cevaplarken, İran’ın dönüştürücü dilini, Fars kültürünü, Türklerle olan kimlik ilişkisini ve Türklerin Bizanslılarla kültür-medeniyet ilişkisini Tarık Çelenk’e değerlendirdi.
Yazar Sevan Nişanyan, Türklerin İran’la kurduğu ilişkiyi değerlendirdi. Nişanyan, İran’da İran’ın egemenliğini üstlenen Türkler’in ilk günden itibaren yerli kültüre, İran kültürüne büyük bir saygı gösterdiğini, o kültürü kendi kültürlerinden üstün gördüğünü söyledi. Nişanyan, yaklaşık 400 yıllık bir süreç içinde Türklerin İran kültürü içinde eridiğini belirtti.
Türklerin İran ile kurduğu kültürel ilişki
Sevan Nişanyan, Türklerin 11. yüzyılda başlayan fetih sürecinde önce İran’a, ardından Anadolu’ya hakim olduğunu belirtti. Ancak iki coğrafya ile kurulan ilişki biçiminin farklı olduğunu söyledi.
Nişanyan, “Türkler 11. yüzyılda büyük fetih sürecine girdiklerinde önce İran’ı, peşinden bugün Anadolu dediğimiz toprakları fethettiler. Her ikisinde de devlet kurdular fakat bu iki coğrafyayla ilişkilerinde çok temel bir fark oluştu” dedi.
İran’da Türk yönetici hanedanların yerel kültürü benimsediğini vurgulayan Nişanyan, “İran’da İran’ın egemenliğini üstlenen Türkler ilk günden itibaren yerli kültüre büyük bir saygı gösterdiler. O kültürü kendi kültürlerinden üstün gördüler. Onun mimarisini, devlet anlayışını ve düşünce sistemini benimsediler” dedi.
Anadolu’da farklı bir kültürel süreç
Sevan Nişanyan, Anadolu’da ise Türklerin yerel egemen kültürle farklı bir ilişki kurduğunu söyledi. Bunun temelinde dini faktörlerin bulunduğunu belirten Nişanyan, “Türkler o tarihte İslam dinine ve İslam dininin taşıyıcısı olan Fars ve Arap kültürüne angaja olmuşlardı. Dolayısıyla Anadolu’da buldukları yerli egemen kültürü benimsemeleri söz konusu olmadı” dedi.
Buna rağmen Bizans ve Ermeni toplumlarından çeşitli unsurların alındığını belirten Nişanyan, Türklerin Bizans’tan ve Ermeni’den pek çok şey aldıklarını, başta genetik donanımları olmak üzere hazır bir şehirler ve kasabalar ağı, bir yönetim sistemi bulduklarını söyledi.
İran’daki Türk kimliği tartışmaları
Programda İran’daki Türk kimliği tartışmaları da gündeme geldi. Tarık Çelenk, İran’da yaptığı gözlemlerden söz ederek Azeri Türklerinin güçlü bir kimlik bilincine sahip olduğunu belirtti. Çelenk, İran’daki bazı Azeri Türklerinin kendisine “Biz gerçek Türk’üz, siz gerçek Türk değilsiniz. Çünkü biz Şii’yiz. Şiilik demek Türklük demektir” dediğini aktardı.
Çelenk, bu durumun, İran’daki Türklük algısının dini ve kültürel unsurlarla birlikte şekillendiğini gösterdiğini söyledi.
