Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamuğu çubuğu gibi tek kullanımlık ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik bir yönetmelik hazırladı; düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Son dakika haberlerini Medyascope’tan takip edin.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tek kullanımlık plastik ürünlerin satışını yasaklayacak bir yönetmelik hazırladı. Kapsamı geniş tutulan düzenlemede plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, içecek bardağı ve pipet ile genleştirilmiş polistirenden üretilen gıda ve içecek kapları ve plastik çubuklu kulak pamuğu çubukları yer alıyor. Yönetmelik taslağının yakın günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.
Sivil toplum kuruluşları ile sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son şeklini alacak düzenlemenin 2026 yılı sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Düzenleme, AB’nin 2019’da kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi”ne uyum sağlama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor; geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası da bu sürecin zeminini oluşturuyor.
Yılda 1,5 milyon ton karbondioksit salımının önlenmesi hedefleniyor
Bakanlık, söz konusu ürünlerin piyasaya arzının sona erdirilmesiyle yılda 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önüne geçilebileceğini ve yaklaşık 1,5 milyar Türk Lirası tutarında atık yönetim maliyetinden tasarruf edilebileceğini öngörüyor. Yasaklanan ürünlerin yerini cam, porselen, ahşap ve karton alternatiflerin alması planlanıyor.
Bakanlık, ilerleyen süreçte kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları ve gıda kaplarını, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetlerini, ıslak mendilleri ve yüzey temizleme havlularını da kısıtlama ile işaretleme kapsamına almayı hedefliyor.
Vatandaşların yüzde 77,65’i tek kullanımlık plastiği azaltmayı destekliyor
Bakanlık, yönetmelik hazırlığı sürecinde TÜİK ile ortaklaşa bir araştırma yürüttü. Araştırmaya göre bireylerin yüzde 77,65’i günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklerken bu görüşe katılmayanların oranı yüzde 9,99 olarak ölçüldü. Tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın almayı destekleyenlerin oranı yüzde 72,52’de kalırken karşı çıkanlar yüzde 11,68’i oluşturuyor.
Araştırmaya katılanların yüzde 76,40’ı pipet, tabak, çatal-bıçak ve bardak gibi ürünlerin kısıtlanmasını yararlı bulurken yüzde 60,02’si bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekliyor. Kâğıt, karton ve ahşap gibi alternatiflere yönelimi destekleyenlerin oranı yüzde 78,71; metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünleri tercih edeceğini belirtenlerin oranı ise yüzde 80,12.
Türkiye 2022’de 709 bin ton tek kullanımlık plastik tüketti
TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2022 yılında tek kullanımlık plastik ürünlerden toplam 709 bin 348 ton tüketildi. Bu miktarın 155 bin 935 tonunu plastik içecek şişeleri, 120 bin tonunu plastik bardaklar, 63 bin tonunu gıda kapları, 32 bin 406 tonunu çatal kaşıklar, 25 bin 584 tonunu tabaklar, 10 bin 234 tonunu pipetler, 5 bin 117 tonunu plastik karıştırıcılar ve 2 bin 858 tonunu kulak pamuğu çubukları oluşturdu. Bakanlık verilerine göre tek kullanımlık plastik tüketimi sonraki yıllarda daha da arttı.
AB ülkeleri yasağı çoktan uygulamaya koydu
Avrupa’da pek çok ülke tek kullanımlık plastiklere yönelik düzenlemeleri hayata geçirdi. Fransa, AB direktifinin öngördüğünün ötesine geçen kapsamlı yasaklar uygularken yüksek geri dönüşüm hedefleri de benimsedi; Almanya direktif maddelerini ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep etti ve “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu” gibi finansal mekanizmalarla çevre projelerini destekledi. İspanya tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklarken plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi özendiriyor.
Hollanda 2023’ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme başlatarak 2024’ten itibaren bazı ürünlerin satışını aşamalı biçimde kaldırdı; İrlanda ise ıslak mendil ile tek kullanımlık servis ürünleri için yasak planlarken bardaklar için “latte levy” adıyla bilinen tüketim vergisini de gündemine aldı.
İtalya temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyarak gıda ambalajlarında alternatif çözümler arayışını sürdürüyor; Yunanistan kamuda tek kullanımlık ürünleri tamamen yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya ise direktifi ulusal yasalara tam olarak aktarmak için çalışmalarını sürdürüyor.
