İSTANBUL (Medyascope) – Ruşen Çakır konuğu Prof. Dr. Selva Demiralp ile “İran savaşının Türkiye ve dünya ekonomisine etkileri neler?” sorusunu değerlendirdi. Demiralp savaşın etkilerinin çok katmanlı ve birbirini besleyen bir yapıya sahip olduğunu vurguladı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın küresel ölçekte açtığı ekonomik krizi Prof. Dr. Selva Demiralp, Ruşen Çakır’a anlattı. Savaşın ekomonik etkileri arasında enerji boyutuna dikkat çeken Demiralp şu değerlendirmeyi yaptı:
“Dünya petrolünün üretildiği bir vanayı düşünelim ve o vananın bir anda kapandığı bir noktaya geldik. Bunun çok ciddi ekonomik etkileri var. Petrol arzının azalması demek fiyatların fırlaması demek. Çok basit bir mantık aslında. Arz azalırsa fiyat artar ama burada petrol kayısı gibi bir ürün değil, çok daha kritik bir üretim aramalı. Pek çok üretimde kullanılan bir girdi. Dolayısıyla onun fiyatı arttığı zaman sadece petrol değil, onu kullanarak üretilen bütün ürünlerin maliyetleri de artar. Bu da doğrudan enflasyona yansır.”
Türkiye ekonomisinde üçlü baskı
Enerji fiyatlarındaki artışın Türkiye’yi üç kritik kanaldan etkilediğini vurgulayan Demiralp, “Türkiye özelinde baktığımızda üç tane birincil etki görüyoruz. Birincisi enflasyon. Çünkü maliyetler artıyor ve bu doğrudan fiyatlara yansıyor. İkincisi bütçe açığı. Çünkü biz petrol fiyatlarındaki artışın vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak için eşel mobil sistemi uyguluyoruz. Bu da vergi gelirlerinden feragat etmek anlamına geliyor ve bütçe açığını büyütüyor. Üçüncüsü ise cari açık. Türkiye enerji ithalatçısı bir ülke ve petrol fiyatları ne olursa olsun almak zorundayız. Fiyat arttıkça ithalat faturası büyüyor, bu da cari açığı artırıyor” dedi.
Selva Demiralp savaşın finansal piyasalarda ciddi dalgalanmalara yol açtığını belirtti:
“Piyasalarda çok ciddi bir oynaklık var. İktisatçıların ‘roller coaster’ dediği bir durum yaşıyoruz. Sürekli iniş çıkışlar var. Çünkü çok büyük bir belirsizlik söz konusu. Hiçbirimiz bir gün sonra ne olacağını bilmiyoruz. Bir gün barış mesajları geliyor, borsalar yükseliyor. Ertesi gün bu mesajların doğru olmadığı ortaya çıkıyor, borsalar tekrar düşüyor. Gerçekten çok ciddi bir belirsizlik ortamı var.”
Bu belirsizliğin yatırımcı davranışlarını da doğrudan etkilediğini, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde sermaye çıkışının hızlandığını vurgulayan Demiralp, “Savaşın başından beri yaklaşık 25-30 milyar dolar civarında Türkiye’den sermaye çıkışı olduğunu görüyoruz. Bu kısa vadeli sermaye. Yabancı yatırımcı geliyor, Türk lirasını dolara çevirip çıkıyor. Bu da içeride döviz arzını azaltıyor ve kur üzerinde ciddi baskı yaratıyor” diye konuştu.
