İSTANBUL (Medyascope, Ajanslar) – Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İran arasında Pakistan’da yapılan görüşmelerde bir anlaşma sağlanamamasının ardından ABD, Hürmüz Boğazı’nda İran bağlantılı gemilere abluka 17:00’den itibaren abluka başlatacak. Peki deniz ablukası nedir ve ABD neden İran’a deniz ablukası başlatma kararı aldı?
Haberin özeti:
- ABD, İran ile yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından Hürmüz Boğazı’na yönelik bir deniz ablukası başlatacak.
- Abluka, İran limanlarına giden veya buralardan çıkan gemilere uygulanacak, İran dışındaki limanlara giden gemilerin geçişi engellenmeyecek.
- Petrol fiyatları, abluka haberinin ardından hızla yükseldi. Brent petrol yüzde 7,3, ABD ham petrolü ise yüzde 8,7 arttı.
- Ablukanın amacı, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü engelleyerek ekonomik baskı oluşturmak.
ABD ile İran arasında hafta sonu yapılan görüşmeler anlaşma ile sonuçlanmadı. Bunun ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan gemilere yönelik bir deniz ablukası başlatacaklarını açıkladı.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) da ablukanın 13 Nisan Pazartesi günü yerel saatle 10.00’da devreye gireceğini duyurdu. Açıklamaya göre uygulama, İran limanları ve kıyı bölgelerine giren ya da bu bölgelerden çıkan tüm gemilere karşı uygulanacak, ancak İran dışındaki limanlara gidip gelen gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi engellenmeyecek.
Bu gelişmenin ardından petrol piyasaları sert tepki verdi. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 7,3 artışla 102,30 dolara, ABD ham petrolü ise yüzde 8,7 yükselişle 104,94 dolara çıktı.
Washington ile Tahran arasında daha önce varılan ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını da içeren iki haftalık ateşkes, piyasalarda kısa süreli bir rahatlama yaratmıştı. Ancak ateşkesin kalıcılığına dair kuşkular ve yeni abluka kararı, enerji krizinin daha da derinleşebileceği kaygısını yeniden gündeme taşıdı.
Hürmüz Boğazı, “dünyanın en önemli petrol geçiş noktası.” Küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si, yani günde 20 milyon varile yakın petrol bu boğazdan geçiyor.
Çatışma öncesinde boğazdan günde ortalama 138 gemi geçerken, ateşkes sonrasında geçen gemi sayısı yalnızca sınırlı kaldı.
Deniz ablukası nedir?
ABD Deniz Kuvvetleri’nin 2022 tarihli Deniz Harekât Hukuku El Kitabı’na göre deniz ablukası, “düşman bir devlete ait, düşman bir devlet tarafından işgal edilen ya da kontrolü altında bulunan belirli limanlara, havaalanlarına veya kıyı bölgelerine, tüm devletlere ait düşman veya tarafsız gemilerin ve/veya hava araçlarının girişi ya da çıkışını engellemeye yönelik savaşçı bir operasyon.”
Trump ilk açıklamasında Hürmüz Boğazı’nı hedef alıyormuş gibi konuşsa da, daha sonra yapılan resmi açıklamalarda uygulamanın esas olarak İran limanlarına yönelik olacağı belirtildi. Bu da Washington’ın boğazın tamamını kapatmak yerine İran’ın deniz ticaretini hedef alan daha sınırlı ama yüksek etkili bir müdahaleye yöneldiğini gösteriyor
Trump, Truth Social paylaşımında ABD’nin “Hürmüz Boğazı’na girmeye ya da çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alacağını” söyledi. Ayrıca İran’a geçiş ücreti ödeyen gemilerin uluslararası sularda durdurulması talimatı verdiğini, İran’ın döşediğini öne sürdüğü mayınların da temizleneceğini belirtti.
ABD’den İran’a deniz ablukası: Ne işe yarayacak?
Washington’ın temel hedeflerinden biri, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü gelir ve baskı aracına dönüştürmesini engellemek.
Tahran Boğaz’ı kullanmak isteyen bazı gemilerdense çok yüksek ücretler talep ediyor. ABD yönetimi bu gelir akışını keserek İran üzerindeki ekonomik ve siyasi baskıyı artırmak istiyor. Trump da Fox News’e yaptığı açıklamada, “İran’ın sevdiğine petrol satıp sevmediğine satmamasına izin vermeyeceğiz” diyerek bu yaklaşımı açık biçimde ortaya koydu.
Ancak bu adımın İran’ı geri adım atmaya zorlayıp zorlamayacağı tartışmalı. Bazı uzmanlar, abluka tehdidinin İran’ı ABD’nin şartlarında bir anlaşmaya zorlamak için baskıyı artırma hamlesi olduğunu değerlendiriyor. Buna karşılık bazı Amerikalı siyasetçiler ve hukukçular, böyle bir uygulamanın deniz hukukunu ihlal edebileceğini ve askeri yöntemlerle uygulanacağı için mevcut ateşkesle de çelişebileceğini belirtiyor.
Bölgede etkisi ne olacak?
Kısa vadede ablukanın doğrudan etkisinin sınırlı kalabileceği yorumu yapılıyor. Çünkü Hürmüz Boğazı’ndan hâlihazırda zaten çok az sayıda gemi geçiyor.
Denizcilik uzmanı Lars Jensen, ABD’nin bu kararı uygulamaya koymasının mevcut durumda yalnızca küçük bir gemi trafiğini durduracağını, bu nedenle sahadaki fiili tabloyu kökten değiştirmeyebileceğini söyledi.
Yine de piyasalar böyle bakmıyor. Petrol fiyatlarının yeniden 100 doların üzerine çıkması, yatırımcıların deniz trafiğindeki daralmanın uzayacağı ve enerji arzında yeni şoklar yaşanabileceği endişesini satın aldığını gösteriyor.
Kaynak: BBC
