İSTANBUL (Medyascope) – Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) araştırmacılar, yapay zekâ ile ilk kez eksiksiz ve laboratuvarda çoğalabilen virüs genomları tasarladı. Bakterileri hedef alan 16 yeni virüs E. coli üzerinde etkili olurken, bilim insanları gelişmenin yeni tedavilerin önünü açabileceğini ancak ciddi biyogüvenlik soruları da doğurduğunu söylüyor.
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Amerika Birleşik Devletleri’nde araştırmacılar, yapay zekâ ile laboratuvar ortamında çoğalabilen 16 virüs genomu tasarladı.
- Bu virüsler, yalnızca E. coli bakterilerini hedefleyen bakteriyofajlardan oluşuyor.
- Araştırmacılar, yapay zekâ teknolojisini kullanarak genetik kodu tahmin eden yeni modeller geliştirdi.
- Ancak bilim insanları, bu teknolojinin kötüye kullanılma riskine dair endişelerini dile getiriyor.
ABD’de Stanford Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı, yapay zekâ ile tamamen işlevsel ve laboratuvarda çoğalabilen yeni virüsler geliştirdi. Araştırmacılara göre bu çalışma, bir organizmanın tüm genomunun üretken yapay zekâ ile baştan sona tasarlandığı ilk örnek.
Üretilen virüsler, insanları değil yalnızca belirli bakterileri enfekte eden bakteriyofajlardan oluşuyor. Laboratuvarda sentezlenen 302 yapay zekâ tasarımından 16’sı işlevsel çıktı ve E. coli bakterilerini öldürmeyi başardı.
Yapay zekâ virüsü nasıl tasarladı?
Araştırmacılar, ChatGPT gibi büyük dil modellerine benzer biçimde çalışan Evo1 ve Evo2 adlı “genom dil modellerini” kullandı. Bu modeller metindeki bir sonraki kelimeyi tahmin etmek yerine genetik kodun nasıl devam edeceğini öngörüyor.
Araştırma ekibi, güvenlik riskini azaltmak amacıyla insanları, hayvanları veya bitkileri enfekte edebilen virüslerin genetik verilerini eğitim sürecinin dışında bıraktı ve çalışmayı bakteriyofajlarla sınırlandırdı.
Stanford Üniversitesi’nden Brian Hie, BBC’ye yaptığı açıklamada üretken yapay zekânın “ilk kez eksiksiz bir genom tasarlamak için” kullanıldığını söyledi.
16 virüs işe yaradı
Yapay zekâ binlerce olası genom tasarladı. Araştırmacılar bunlardan en umut verici 302’sini laboratuvarda sentezledi. Süreç oldukça verimsizdi: Yalnızca 16 bakteriyofaj yaşayabilir ve işlevsel çıktı.
Ancak bu 16 virüsten hazırlanan karışım, doğal bakteriyofajlara dirençli iki farklı E. coli türünü hızla etkisiz hale getirdi.
Doktora öğrencisi Samuel King, bakterilerin bulunduğu kültür kaplarında temizlenmiş alanlar görmeye başladıklarında sonuçların ortaya çıktığını söyledi. Hie ise ekibin sonuçları öğrendiği anda laboratuvarın alkışlarla dolduğunu anlattı.
Antibiyotik direncine karşı yeni bir yol mu?
Bakteriyofajlar, bakterileri enfekte ederek yok eden virüsler. Bu özellikleri nedeniyle özellikle antibiyotiklere direnç geliştiren enfeksiyonların tedavisinde alternatif bir yöntem olarak araştırılıyor.
Araştırmacılar, belirli bakterilere karşı hızla yeni fajlar tasarlayabilmenin ve bakterilerin geliştirdiği direnci aşabilmenin faj tedavisini önemli ölçüde değiştirebileceğini düşünüyor.
Yapay zekâ daha önce yeni antibiyotik moleküllerinin geliştirilmesinde de kullanılmıştı. Ancak araştırmacılara göre baştan sona işlevsel bir genom tasarlamak bundan çok daha ileri bir adım.
Bilim insanları neden endişeli?
Çalışmanın yarattığı asıl tartışmalardan biri ise aynı teknolojinin kötü amaçlarla kullanılıp kullanılamayacağı.
Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Thomas Inglesby ve Moritz Hanke, Science’ta yayımlanan değerlendirmelerinde üretken yapay zekânın artık çalışan virüs genomları oluşturabildiğinin kanıtlandığını belirtti.
İki araştırmacı, “Artık mesele üretken virüs genom tasarımının var olup olmayacağı değil, ciddi zarara yol açmadan kullanılıp kullanılamayacağı” uyarısında bulundu.
İnsanları, hayvanları veya bitkileri enfekte edebilecek yeni patojenlerin bu yöntemle tasarlanmasına yönelik çalışmaların yapılmaması gerektiğini de vurguladılar.
Kaynak: Guardian
