İSTANBUL (Medyascope) – Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi Direktörü (EDAM) Sinan Ülgen, Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır’ın sorularını yanıtladı. Ülgen, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke İttifakı Anlaşması’nın kapsamını, Türkiye açısından olası kazanımlarını ve risklerini değerlendirdi. Peki Türkiye hangi riskleri alıyor?
Ruşen Çakır, Sinan Ülgen ile Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke İttifakı Anlaşması’nı ele aldı. Mekke İttifakı Anlaşması’nın Suudi Arabistan ile Pakistan arasındaki mevcut savunma işbirliğinin Türkiye’nin katılımıyla genişletilmesine dayandığını belirten Ülgen, ortak güvenlik ile ortak savunma arasındaki farka dikkat çekti:
“Mekke Anlaşması AGİT benzeri bir anlaşma değil, NATO benzeri bir anlaşma ve dolayısıyla müşterek savunma anlaşması. Müşterek savunma anlaşmasının olmasının nedeni de biraz önce anlattığım işin tarihi arka planı. Yani aslında Suudi Arabistan ile Pakistan arasında var olan bir müşterek savunma anlaşmasının Türkiye’nin katılımıyla genişletilmesi.”
Ülgen, Pakistan’ın nükleer silahlara sahip olmasının anlaşmaya etkisini değerlendirdi. Türkiye’nin NATO üyeliği nedeniyle mevcut bir nükleer caydırıcılık güvencesinden yararlandığını nitelendiren Ülgen, “Türkiye’nin böyle bir Pakistan’dan gelebilecek bir nükleer şemsiye ihtiyacı yok. Çünkü Türkiye zaten NATO ülkesi. NATO ülkesi olarak başta Amerika’nın sağlamış olduğu nükleer şemsiyeden faydalanan bir ülke. Bir başka nükleer şemsiyesine o bağlamda ihtiyacı yok” dedi.

Anlaşma ile Türkiye hangi riskleri alıyor?
Sinan Ülgen, anlaşmanın Türkiye’ye savunma sanayisi alanında yeni pazarlar ve bölgesel siyasi destek sağlayabileceğini vurguladı. Ülgen, beraberinde getirdiği riskleri şöyle anlattı:
“Bunun bir ortak savunma anlaşması olması nedeniyle ve bünyesinde NATO 5. Madde’ye benzer bir 2. Madde bulundurması nedeniyle diğer ülkelerin çatışmalarına taraf olma riski var Türkiye bakımından. Bu, bir Hindistan-Pakistan çatışmasından İran-Suudi Arabistan çatışmasına ve Husilerle Suudi Arabistan arasındaki ihtilafa taraf olma şeklinde ortaya çıkabilir.”

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki geçmiş gerilimlere rağmen anlaşmanın ortaya çıkmasını değişen bölgesel dengelerle açıklayan Ülgen, uygulamada Ankara’nın temkinli davranmasını beklediğini söyledi:
“Bu anlaşmanın yorumunun Türkiye tarafından çok muhafazakâr biçimde yapılacağını düşünüyorum ve ümit ediyorum. Bu ne demek? Anlaşmada ne yazarsa yazsın, Türkiye kendini riske atacak şekilde bir harekette bulunmayacaktır. Talep olsa bile bunu hem kendi ulusal menfaati doğrultusunda değerlendirecektir hem de daha düşük riskli yolu tercih edecektir.”
Deşifreyi yayına hazırlayan: Tania Taşçıoğlu Baykal
Merhaba, iyi günler. Türkiye’nin, Meclis’in gündeminde Mekke Savunma Antlaşması var. Söz konusu nedir, Türkiye’ye ne getirir, Türkiye’den ne götürür, bütün bunları EDAM (Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar) Direktörü Sinan Ülgen’le konuşuyoruz Sinan merhaba.
Sinan Ülgen: Merhaba Ruşen, iyi yayınlar diliyorum.
Öncelikle izleyicilerimizin Cumhuriyet Bayramı’nı kutlayalım, onu ihmal etmeyelim. Önce gün Meclis’in Dışişleri Komisyonu’nda görüşüldü. İlginç bir şekilde AK Parti ve MHP ile beraber Cumhuriyet Halk Partisi de ‘evet’ oyu verdi. Onun dışındaki tüm grubu olan muhalefet partileri ‘hayır’ oyu verdi. Burada ilginç bir husus var: Savunma Komisyonu’na gitmedi. Normalde bu bir savunma anlaşması değil mi? Sen Dışişleri’nden gelen birisi olarak, Savunma Komisyonu’nu baypas edip doğrudan Dışişleri Komisyonu’na gitmesi senin hoşuna gitmiş olabilir. Burada ilginç ve garip bir durum mu var, yoksa normal bir şey mi?
Sinan Ülgen: Normalde tabii iki komisyonda da görüşülmesi gerekir bunun. Çünkü gerçekten de bu bir müşterek güvenlik anlaşması, biraz sonra konuşacağız. Dolayısıyla tanımı itibarıyla zaten Savunma Komisyonu’nun alanına giriyor ama tabii ki Türkiye’nin dış ilişkileri bakımından da aynı derecede önem taşıdığı için, asli komisyonun Dışişleri Komisyonu olmasında bir sürpriz yok. Fakat ikisinde de görüşülmesi muhtemelen daha olağan olurdu.
Sinan, bu anlaşma 7 Ağustos’ta Suudi Arabistan’da imzalandı. Önce Riyad’da konuşulup daha sonra Mekke’de imzalandı. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan olmak üzere üç ülke var. Aksi hâlde neden bu üç ülke yan yana gelir? Sonra başkaları da eklenebilir belki ama başlatıcı olarak bu üç ülkenin olması en azından bana ilginç geliyor. Bir de anladığım kadarıyla bunu esas isteyen Suudi Arabistan, yanılıyor muyum?
Sinan Ülgen: Doğru. Zaten bu iki sorunun da birbiriyle çok yakından bir bağlantısı var. Çünkü özünde de bu anlaşma, daha önce var olan bir anlaşmanın genel çerçevesi üzerine oturuyor. O daha önce var olan anlaşma da Suudi Arabistan’la Pakistan arasındaki bir müşterek savunma anlaşması. O iki ülke bunu kendi aralarında yapmışlardı. Şimdi Türkiye ile beraber onun bir anlamda çerçevesini büyütüyorlar, genişletiyorlar. O bakımdan bu, bir anlamda yoktan var edilen bir anlaşma değil, bölgede var olan bu anlaşmanın Türkiye’nin de dahil olması ile daha geniş bir çerçeveye kavuşturulması. Kamuoyu bu işin bu tarafına çok dikkat etmedi belki ama yeri gelmişken onu da telaffuz etmek lazım. Çünkü Suudi Arabistan’la Pakistan arasındaki ikili anlaşmanın Türkiye’nin katılımıyla üçlü hâle gelmesi, bölgede yeni bir müşterek savunma anlaşmasının kurgusunu ortaya koyuyor.
Burada üzerinde durulması gereken iki alternatif vardı. Bir tanesi, bizim, tabiatıyla “Bu anlaşmaya niye gerek vardı?” diye meseleyi sorgularken genel olarak ifade edilen husus, ki çok büyük ölçüde de haklılık payı var burada, Amerika’nın bölgeden gittikçe uzaklaşması ve artık bir güvenlik aktörü olarak önümüzdeki vadede eski rolünü oynamayacak olması hasebiyle, bölge ülkelerinin artık bölgesel düzen konusunda bir sorumluluk üstlenmeleri gerektiği ifade ediliyor. Bu doğru bir saptama. Bunun devamında da aslında bölgenin bir AGİT benzeri bir modelin Ortadoğu’da kurulması söz konusuydu. AGİT, Avrupa’da 1975 Helsinki Senediyle kurulmuş olan, hâlihazırda da belki bir ihtimal çok yakın bir zaman sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Sekreterliği’ne adaylığının açıklanacağı eski Dışişleri Müsteşarı, Dışişleri Bakanı, bir Türk hariciyeci, Büyükelçi Feridun Sinirlioğlu’nun olduğu bir örgüt AGİT.
Fakat AGİT ile NATO arasındaki temel fark şudur; AGİT bir müşterek güvenlik örgütüdür, NATO ise bir müşterek savunma örgütüdür. Mekke Anlaşması AGİT benzeri bir anlaşma değil, NATO benzeri bir anlaşma ve dolayısıyla müşterek savunma anlaşması. Müşterek savunma anlaşması olmasının nedenini de biraz önce anlattığım işin tarihi arka planı. Yani aslında Suudi Arabistan’la Pakistan arasında var olan bir müşterek savunma anlaşmasının Türkiye’nin katılımıyla genişletilmesi. Dolayısıyla burada bir tercih yapılmış durumda. Ben bir uzman gözüyle baktığımda, Ortadoğu’nun bu yeni düzeni içerisinde belki bir müşterek savunma anlaşması değil de AGİT benzeri bir müşterek güvenlik anlaşmasıyla yol almak daha etkin, daha randıman alıcı olabilir. Çünkü bu nitelikte bir müşterek savunma anlaşması yaptığınız zaman, bunun birtakım ülkelere karşı algılanması çok ihtimal dahilinde. Hindistan bunu Pakistan nedeniyle kendisine karşı olarak algılayabilir, Suudi Arabistan olması hasebiyle İran kendisine karşı olarak algılayabilir. Bu yapının, bu kurgunun, bu uluslararası anlaşmanın zaman içerisinde diğer ülkelere genişlemesi biraz daha zor olabilir. Oysaki AGİT benzeri bir yapıda bu genişlemeyi daha kısa sürede ve daha kolaylıkla yapmak mümkün olabilecekti. Ama dediğim gibi aradaki temel fark bu. Şu anda Türkiye’nin taraf olduğu NATO benzeri yükümlülükler taşıyan (NATO kadar ileri gitmeyecektir, onu da konuşuruz ama kâğıt üstünde en azından benzer yükümlülükler taşıyan) bir ortak savunma anlaşmasından bahsediyoruz.
Pakistan deyince ilk duyduğumda aklıma hemen nükleer gelmişti. Çünkü bu üç ülkeden nükleer silaha sahip olan tek ülke Pakistan. Bu sence de önemli bir husus mu?
Sinan Ülgen: İleride belki olabilir ama şu anda zaten iki husus var orada ifade edilebilecek. Bir kere Türkiye’nin Pakistan’dan gerekebilecek bir nükleer şemsiyeye ihtiyacı yok. Belki Suudi Arabistan’ın olabilir ama Türkiye’nin yok. Çünkü Türkiye zaten bir NATO ülkesi. NATO ülkesi olarak başta Amerika’nın sağlamış olduğu nükleer şemsiyeden faydalanan bir ülke. O bağlamda, bir başka nükleer şemsiyeye ihtiyacı yok.
İkincisi, dünyada kendi toprakları ötesinde nükleer caydırıcılık doktrini olan şu anda iki ülke var; bir tanesi Amerika, bir diğeri de yeni yeni bu alanda bir doktrin geliştirmeye başlayan Fransa. Pakistan’ın böyle bir doktrini yok. Pakistan bir diğer ülkenin güvenliğine kendi nükleer caydırıcılığı üzerinden garanti sağlamaya yönelik henüz bir atılım içerisinde değil. Bu ileride olur mu, onu göreceğiz. Ama şu an itibarıyla Türkiye’nin zaten Pakistan’ın sağlayabileceği nükleer şemsiyeye ihtiyacı yok, Pakistan’ın da bunu sağlama yönünde oluşmuş olan bir pratiği, bir doktrini, bir tecrübesi yok.
Peki, burada şu anda bu üç ülkeden Pakistan’ın Hindistan’la çok eskiye dayanan ve bir ölçüde de Afganistan’la dayanan sorunları var. Ama onlardan ziyade insanın aklına ilk başta çok daha hayati olan Suudi Arabistan’ın Yemen’le, oradaki Husilerle yaşadığı problem geliyor. Sanki Türkiye ve Pakistan, Suudi Arabistan’a buradaki mücadelesinde bu anlaşma üzerinden yardımcı olacaklar diye bir beklenti var. Bu anlaşmaya acil olarak ihtiyacı olanın Suudi Arabistan olduğu ve hatta Türkiye’nin ve Pakistan’ın, Suudi Arabistan’ın lehine onun yanında asker konuşlandırma ihtimalinden bile bahsediliyor. Bunlar realist analizler mi?
Sinan Ülgen: Evet, bu oldukça gerçekçi bir muhakeme olur. Çünkü burada acil ihtiyacı olan ülke hangisi diye baktığımızda, zaten şu an itibarıyla bir çatışmaya taraf olan ülke olması nedeniyle, Suudi Arabistan gözüküyor.Bu noktada tabii Türkiye bakımından da bu anlaşmaya taraf olmanın avantajı ne diye de sorabilmek lazım. Çünkü biraz önce de ifade ettim, Türkiye zaten NATO şemsiyesi altında önemli bir caydırıcılığa sahip olan bir ülke. Ayrıca kendi yetenekleri de bu caydırıcılığa katkıda bulunuyor. O bakımdan Türkiye’nin Suudi Arabistan’la bu ortaklığı veya Pakistan’la bu müttefikliği üzerinden ilave bir caydırıcılığa sahip olmasını beklemek çok gerçekçi değil.
Ama Türkiye bakımından avantajı ne bu anlaşmaya taraf olmanın? İki farklı kulvardan bahsedebiliriz. Bir tanesi, Türk savunma sanayinin bu ülkelere yönelik yeni olanaklar geliştirmesi, ilave bir talebin yaratılması ve bunun kalıcı olması. Bu önemli bir avantaj olabilir. İkincisi de bir siyasi destek. Nasıl ki NATO içerisinde bir müttefiklik ruhu var, bu anlaşmayla beraber de Türkiye’nin başta Pakistan olmak üzere -ki Pakistan’la bu anlaşma olmadan da böyle bir müttefiklik olduğu, geçmiş tarihe bakıldığında zaten böyle bir güçlü ikili ilişki olduğunu biliyoruz, ama mesela Suudi Arabistan’la bu ilişki bu kadar güçlü değildi. Çok inişler çıkışlar yaşandı Suudi Arabistan’la ilgili ilişkilerde. Şimdi bu anlaşma üzerinden daha güçlü bir siyasi ittifak kurulması söz konusu olabilir. Bu da bölgesel dengeler bakımından Türkiye’yi bir dış politika aktörü olarak daha güçlü hale getirir bölgede. Türkiye’nin bu anlaşmadan elde edebileceği böyle bir kazanım var.
Ama tabiatıyla riskleri de konuşmak lazım. Bu anlaşmanın beraberinde getireceği riskler ne olabilir? Orada da birkaç hususu belki vurgulayabiliriz: Bunlardan bir tanesi, bunun bir ortak savunma anlaşması olması nedeniyle ve bünyesinde NATO 5. maddeye benzer bir ikinci madde bulundurması sebebiyle, diğer ülkelerin çatışmalarına taraf olma riski var Türkiye bakımından. Bu bir Hindistan-Pakistan çatışmasından İran-Suudi Arabistan çatışmasına ve Husilerle Suudi Arabistan arasındaki ihtilafa taraf olma şeklinde ortaya çıkabilir.
Ama burada da belki şunu ifade etmek lazım; NATO’daki kadar her ne kadar madde benzer olsa da, maddenin yorumuna gelindiğinde ben bunun biraz daha yüzeysel kalacağını düşünüyorum. Çünkü ortada gerçekten NATO’yu bir arada tutan en temel öge, bir ortak tehdit algısıydı. NATO kurulduğundan bu yana (kurulduğunda SSCB, bugün Rusya) birçok ülkenin ortak tehdit algısı üzerinden birlikteliğin sağlandığı bir örgüttü. Burada bir ortak tehdit algısı yok açıkçası. Hem hükümetler düzeyinde yok, Türkiye Hindistan’dan bir tehdit görmüyor, Türk halkı Hindistan’dan bir tehdit görmüyor. İran’dan da öyle bir tehdit görmüyoruz. Evet, İran’la bir ihtilaf içerisindeyiz ama Kasr-ı Şirin’den bu yana bir çatışma yaşanmamış açık biçimde gerek Osmanlı gerek Türkiye Cumhuriyeti ile İran arasında. Dolayısıyla bir ortak tehdit algısı olmayan bir askeri örgütten bahsediyoruz. O bakımdan, buradaki ikinci maddeyi de her ne kadar lafzi olarak 5. maddeye benzetse de ben bunun gerçek hayatta o ölçüde iddialı bir şekilde yorumlanacağını düşünmüyorum. Türkiye’nin hiçbir zaman bir olası Hindistan-Pakistan çatışmasında Pakistan’dan taraf bir çatışmaya dahil olacağını açıkçası pek düşünemiyorum. Buna Türkiye’de hükümetin de gönüllü olacağını zannetmiyorum. Kaldı ki seçmen de TSK’nın böyle bir doğrudan çatışmaya taraf olmasına sıcak bakmayacaktır.
Dolayısıyla, burada bir ortak tehdit olmaması, bu oluşumun ne şekilde ilerleyebileceği konusunda birtakım soruları da beraberinde getiriyor. Aynı zamanda, bu Meclis’te de ifade edildi, Dışişleri Bakanı da söyledi; Türkiye, bu kurumun genişlemesini, başka ülkelerin de buna dahil olmasını istiyor. Bu da doğal bir beklenti. Ama tabii ki bir ortak savunma örgütü olarak yola çıkıldığında o genişleme biraz daha zor olacak. Çünkü içine aldığınız her ülke, kendi farklı tehdit algısı ve kendi farklı yetenekleriyle bu örgüte dahil olacak. NATO’da mesela bu çok uzun süren hazırlıklar sonrasında oluyor. NATO’nun bir Membership Action Plan (Üyelik Eylem Planı) diye bir süreci var. Ülkeler burada çeşitli kriterlerden geçiyorlar, uyum kapasitelerini, askeri yeteneklerini iyileştiriyorlar, ancak ondan sonra NATO’ya üyelikleri söz konusu olabiliyor. Onun da nedeni NATO’ya getireceği katkıyı diğer ülkelerin de açık ve net olarak görebilmesi. Eğer bir ortak savunma örgütünden bahsediyor olursak, burada da benzer bir kriterin olması gerekiyor. Tam da burada başta söylediğim bir ortak savunma örgütü yerine AGİT gibi bir ortak güvenlik örgütü olsaydı, kanaatimce, bu genişleme çok daha kolay olabilirdi.
Senin de sözünü ettiğin gibi, Suudi Arabistan’ın öncelikli bir tehdit algısı var, daha doğrusu şu anda bir çatışmanın içinde. Yemen’deki Husilerle savaşıyor, ama Husilerin hep İran’ın vekili olduğu yolunda da çok güçlü iddialar var. En azından İran tarafından silahlandırıldıklarını biliyoruz, bu bilinen bir şey. Bu anlaşmanın İran’a karşı bir anlaşma olduğu yolunda çok yorum yapıldı. Ama geçtiğimiz günlerde ne oldu? Anlaşmanın üç ülkesinin üst düzey yöneticileri, Türkiye’den MİT Başkanı İbrahim Kalın, Pakistan’dan Genelkurmay Başkanı, Suudi Arabistan’dan da üst düzey bir isim Tahran’a gittiler ve orada yetkililerle bir araya geldiler.
Bu konuyu geçen gün Transatlantik yayınımızda değerlendirdik. Ben bu konuda çok sayıda analiz okudum. Bunlar dünyanın değişik ülkelerinden, Batı’dan da, Ortadoğu’dan, kısmen Türkiye’den de var. Herkes bir yorum yapmış ama hiç kimse içeriden bilgiyle değil, genellikle “bana göre” diye bakarak yapmış. İnan bana, en az 20 tane okudum, hepsi birbirinden farklıydı. Kimisi İran’ın zaferini ilan ediyordu, kimisi Mekke Anlaşması taraflarının İran’a son uyarıyı yapmaya gittiğini söylüyordu. Çünkü İsrail ve ABD seçimlerinden sonra savaş tekrar başlayacak gibi spekülasyonlar var ya, birbirinden çok farklı yorumlar vardı. Sadece, ABD’deki İran asıllı analist Vali Nasr’ın analizi biraz daha içeriden bilgi de olan bir analizdi. İran’ın elinin eskisine göre daha güçlü olduğunu belirtiyordu, ama bir zafer olarak tarif etmiyordu. Ne olmuş olabilir? Çünkü doğrudan anlaşmanın aslında İran’a karşı yapıldığı gibi bir algı varken, anlaşmanın tarafları gidiyorlar en üst düzeyde İran’da konuşuyorlar ve herhalde bunu konuşuyorlar.
Sinan Ülgen: Evet, görünürde bir tezat teşkil ediyor bu, ama özünde etmiyor. Niye? Çünkü bu anlaşma Suudi Arabistan’ın tehdit coğrafyasına baktığımız zaman, bu tehdit coğrafyası içerisinde İran’ın çok ağırlıklı bir payı var. Dolayısıyla Suudi Arabistan bakımından İran bir temel tehdit. O bakımdan da anlaşmanın bu ülkelerde, başta Suudi Arabistan için İran’a karşı bir caydırıcılık tesis etme hedefine sahip olması şaşırtıcı değil. Bunun da İran bakımından bu şekilde algılanıyor olması da şaşırtıcı olmayacak. Bu, işin bir boyutu.
Fakat tezat teşkil etmemesinin nedeni de şuradan kaynaklanıyor; şu anki mesele bir İran-Suudi Arabistan çatışması meselesi değil. Evet, kısmen Husilerle Suudi Arabistan çatışmasının bir İran boyutu var ama, şu anki temel mesele önümüzdeki günler için bir Amerika-İsrail-İran çatışması. Bu çatışmayı farklı nedenlerden dolayı bölge ülkeleri arzu etmiyorlar. Bölgeyi daha fazla bir istikrarsızlığa sürükleyecek, petrol fiyatları iyice artacak, bu bir enflasyonist etki yaratacak gibi birçok nedenden dolayı, bölge ülkeleri böyle bir Amerikan-İsrail planına karşı bir ölçüde bir mukavemet göstermek arzusundalar.
Dolayısıyla ben bu ziyareti diplomatik rol üzerinden yapıldığını düşünüyorum. Yani Mekke Anlaşması’nın kendisiyle, İran arasındaki ilişkinin ötesinde, acaba Amerika’yla doğrudan diyaloğu olan Suudi Arabistan, Türkiye, hatta Pakistan gibi ülkeler aracılığıyla, bu olası ve ihtimali gittikçe yükselen Amerika-İran çatışması belli birtakım formüllerle engellenebilir mi? Örneğin konuşulan konulardan bir tanesi, İran’ın nükleer programına dair birtakım taahhütler konusunda bu Mekke Anlaşması’na taraf ülkeler garantör olabilir mi? Böyle bir diplomatik rol üzerinden bu ziyaret yapıldı. Yoksa daha orta ve uzun vadede Mekke Anlaşması’nın İran’a karşı yapılmış bir anlaşma olduğu gerçeğini kanaatimce değiştirmiyor, özellikle Suudi Arabistan bakımından.
Çok anlamsız gelebilir sana ama, son olarak şunu sormak istiyorum. Biz Suudi Arabistan’la düne kadar kanlı bıçaklı değil miydik? Pakistan’la hep kardeşiz. Ben Pakistan’a bir kere gittim, sen de gitmişsindir diye tahmin ediyorum. Türkiye’den birinin geldiğini duyunca, kim olursa olsun, İslamcısından laikine, hepsi çok büyük bir kardeşlikle sarılıyorlar. Suudi Arabistan’la düne kadar kanlı bıçaklıydık ve sonra ilişkiler düzeldi. Ama bu kadar stratejik bir işbirliği yapabilecek kadar düzelebilmiş olmasını havsalam almıyor. Benim saflığıma ver, sen dış diplomasiyi çok iyi bilen birisisin ama bu, diplomasiyle tek başına açıklanabilecek bir şey değil bence.
Sinan Ülgen: Bu anlaşmanın gerçekten ne kadar uzun ömürlü olacağını ve ne kadar başarılı olacağını bilmiyoruz. Söylediğin husus son derece doğru. Türkiye ile Suudi Arabistan’ın gerçekten de farklı dönemlerde çok inişli çıkışlı bir ilişkisi oldu. Bunun da temel ve muhtemelen değişmeyecek bir nedeni var. O da, iki ülkenin bu bölgede bir liderlik hırslarının olması. Ama buna rağmen bu iki ülkenin böylesine derin bir bölgesel savunma anlaşmasına taraf olmasının da, günümüzün Ortadoğu’da değişen jeopolitik dengeleriyle bir açıklamak lazım. Nedir bu dengenin özü? Birinci unsur, Amerika’nın artık bir güvenlik aktörü olarak hem inandırıcılığını kaybetmesi hem ilgisini kaybetmesi.
İkinci unsur ise İsrail’in gittikçe bölgede sonu da pek görünmeyecek şekilde destabilize eden bir aktör olarak konumlanması ve hareket etmesi. Bu ikisi bir araya geldiğinde Suudi Arabistan ve Türkiye gibi geçmişte ilişkileri dediğin gibi inişli çıkışlı, zaman zaman da oldukça sıkıntılı olan iki ülkenin bu anlaşmaya taraf olmaları söz konusu oldu.
Evet, Sinan çok sağ ol. Çok önemli bir anlaşma aslında ama Türkiye kamuoyu pek konuşmadı. Bir de tabii siyasi iktidar bunun çok konuşulmasını istemedi, içeriği uzun bir süre bilinmedi. Sonuçta Meclis’e geldi, kabul edileceğe benziyor. Ama anlaşmanın tam ne olduğunu, hayata geçtiği anlarda göreceğiz herhalde. Şu haliyle hazırlık yapmış üç ülke oluyor, ama şu hâliyle anlaşmanın hayata geçişini görmüyoruz. Ama senin söylediğin Türkiye’nin özellikle savunma sanayii anlamında buradan kazanımlar elde etme ihtimalini bir yere yazalım. Tabii esas olarak insanların aklına ” Türkiye ve Pakistan, Suudi Arabistan’ın yardımına koşacak mı?” sorusu geliyor ve bu anlamıyla gerçekten stratejik bir anlaşma. Bu anlaşmayı yapmış olmaktan pişman olma ihtimali olur mu? Belki çok spekülatif bir soru oldu ama ne dersin?
Sinan Ülgen: Evet, spekülatif bir soru oldu. Açıkçası ben bu anlaşmada öyle bir noktaya geleceğimizi düşünmüyorum. Çünkü bu anlaşmanın yorumunun, Türkiye tarafından çok muhafazakâr biçimde yapılacağını düşünüyorum ve ümit ediyorum.Bu şu demek: Anlaşmada ne yazarsa yazsın, Türkiye kendini riske atacak şekilde bir harekette bulunmayacaktır; talep olsa bile. Bunu hem kendi ulusal menfaati doğrultusunda değerlendirecektir hem de daha en düşük riskli yolu tercih edecektir. Tabii ki bunun aksi varit olursa o zaman senin söylediğin senaryo da gerçekleşebilir. Ama ben Türkiye’de bunun Ankara’daki yetkililer tarafından, hükümette kim olursa olsun daha muhafazakâr biçimde değerlendirileceğini ve dolayısıyla daha düşük riskli bir yol haritasının çıkarılacağını düşünüyorum.
Evet, çok sağ ol Sinan, çok teşekkürler. EDAM Direktörü Sinan Ülgen, bize Mekke Anlaşması’nın içeriğini ve bundan sonra nasıl hayata geçirilebileceğini anlattı bize. Kendisine çok teşekkürler. Sizlere de bizi izlediğiniz için teşekkürler, iyi günler.








