Süleyman Demirel cumhurbaşkanı olduktan sonra yapılan DYP kongresinde, medyanın ve kadınların desteğini alan, “Demir Leydi’nin topuk sesleri” manşetleri ile öne çıkarılan ve “Türkiye’ye 2000’li yıllarda bir kadın Başbakan yakışır” rüzgârı estirilen Tansu Çiller, DYP genel başkanı seçildi. Türkiye’nin ilk kadın Başbakanı oldu (14 Haziran 1993).
Tansu Çiller’in parti lideri ve Başbakan olması medyada sevinç rüzgârları estirdi. Bıyıklıların arasında güzel bir kadındı Tansu Çiller. Türkiye’nin imajı birden değişmiş, çağdaşlaşmıştı artık! Şimdi AB’ye girmek daha kolaydı! Tansu Çiller Başbakan olur olmaz, medyanın, kadınların ve iş adamların sempatisini kazandı. Bu güzel Başbakan etrafını da güzelleştirmekteydi. Partisinden bazı milletvekilleri-bakanlar, Ertuğrul Özkök-Derya Sazak gibi kimi gazeteciler Çiller uğruna bıyıklarını kestiler.
Türkiye de bir anda toz pembe rüzgârlar esmeye başlamıştı.
Tansu Çiller neredeyse ikinci Özal gibi algılandı. Türk siyasetine damgasını vuracağı, “Ya olacak, ya olacak!..” lâflarından belliydi.
Kendi partisi, hükümet ortağı, Genelkurmay Başkanı, sanatçılar, televizyonlar, hatta Alparslan Türkeş bile Tansu Çiller’e hayrandı. Özal’ın ölümü, Demirel’in cumhurbaşkanı seçilmesi bile unutulmuştu bir anda.
Demirel cumhurbaşkanı olmuştu ama partisini bu “Yeniköy Güzeli”ne kaptırmıştı.
Türkiye Tansu Çiller ile yeni bir döneme girmişti. Bir “Pamuk Prenses” gibi karşılanan Tansu Çiller herkese umutlar saçtı. Ekonomiden iyi anladığı imajı, ekonomi çevresini umutlandırdı. Bunun dışında daha demokrat ve AB’ye uyumlu bir Türkiye beklentileri de oluştu.
Çiller’e yönelik bu yoğun ilgi bazı cemaatleri de etkiledi. Çiller uzun bir süre Türkiye’de etkili bir güç ve karizmatik bir lider olacağa benziyordu. ANAP, cemaatleri dışlamıştı. Turgut Özal da vefat etmişti. RP destekleyenlerin dışındaki cemaatler Çiller’e yöneldiler. Bunların başında da Fethullah Gülen grubu geliyordu. Türkiye Gazetesi çevresi de Çiller’in yanındaydı.
Cemaat hizmetleri için iktidarlara bağımlı olan Fethullahçılar, Süleymancılar, bazı Nurcu gruplar Tansu Çiller’in yanında yer aldılar.
Tansu Çiller’in estirdiği rüzgâr en çok ANAP’ı etkiliyordu. ANAP’ın genç ve yeni genel başkanı Mesut Yılmaz’a ciddi bir rakip gelmişti. DYP’nin genç ve güzel lideri Tansu Çiller bir anda Mesut Yılmaz’ı gölgede bıraktı.
Kadındır, zariftir, halden anlar, kolay kafese alınır diye düşünülen Tansu Çiller, böyle olmadığını kısa zamanda gösterdi. Siyasi acemiliğin verdiği bir cesaret vardı onda. ANAP’ı da Mesut Yılmaz’ı da ağır sözlerle eleştiriyordu.
Merkez sağın iki partisi ANAP ve DYP birbirine düştüler. İki genç ve yeni lider, birbirlerini zayıflatmak için taktik savaşı başlattılar.
Bu mücadele Tansu Çiller adına estirilen toz pembe rüzgârları da kısa zamanda dağıttı. Çiller saldırganlıkta hiç de erkek liderlerden aşağı kalır değildi. Mesut Yılmaz’ı da Necmeddin Erbakan’ı da ağır sözlerle eleştiriyordu. Bunun yanında PKK ile mücadele konusunda inisiyatifi tamamen orduya terk etmişti. Sık sık Güneydoğu’ya operasyonlar yapılıyor, köyler boşaltılıyor, yargısız infazlar büyük boyutlara ulaşıyordu. Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş, Çiller’den çok memnundu. Gazetelere yansıyan ifadesine göre, Çiller tak emretmekte, Doğan Güreş şak yapmaktaydı.
Çiller, SHP’den ayrılan Kürt milletvekillerinin kurduğu DEP’i “PKK’nın partisi” olmakla suçlayarak Meclis’ten dışarıya çıkardı. Polisler DEP milletvekillerini yaka paça hapse attılar. Polisin ensesinden arabanın içine ittiği DEP milletvekilinin fotoğrafları kamuoyunda aylarca tartışıldı. Ardından DEP kapatıldı. Tansu Çiller PKK’ya da irticaya da karşıydı. Bölücü terörün de irticanın da belinin kırılacağını söylüyordu.
Kamuoyu ve medya Tansu Çiller ile o kadar meşguldü ki, RP’yi çoktan unutmuştu.
RP’de Ali Coşkun mu, Erdoğan mı aday olacak?
24 Aralık 1994 yerel seçimleri yaklaştıkça RP’nin halkın gözündeki ilgisi, anketler aracılığıyla yeniden fark edildi. Türkiye’nin pek çok ilinde ve ilçesinde RP’nin önde olduğu anketlere yansıyordu. 1 Kasım 1992’deki RP başarısının gelip geçici olduğunu düşünenler, RP’deki rüzgârın halen devam ettiğini, neredeyse fırtınaya dönüşmekte olduğunu görmüşlerdi.
RP İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı adayı konusunda parti ve İstanbul teşkilatı içinde yoğun kulisler yaşanıyordu.
İlçe belediye başkan adayları belirginleş, sıra alttan alta konuşulan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayına gelmişti.
Nevzat Yalçıntaş, Veysel Eroğlu isimleri konuşulsa da Ali Coşkun’un ismi biraz daha ön plandaydı. Ali Coşkun TOBB başkanlığı yapmış, iş dünyasında ve Ankara siyaset camiasında tanınmış birisiydi. İBB başkan adaylığı için parti merkezinden gelen talepte Ali Coşkun adı ön plana çıksa da, teşkilat “Reis” dedikleri Recep Tayyip Erdoğan’ın aday olmasını istiyordu. Çünkü Ali Coşkun düne kadar ANAP’taydı, RP teşkilatlarını bilmezdi.
Ancak Ali Coşkun’un popülerliği, teşkilat çalışmalarına aktif olarak katılmayan ama camiadan bazılarını etkilemişti. Bazıları fiskos şeklinde; “Yahu bırakın Reis’i, İstanbul’da ancak Ali Coşkun’la etkili oluruz” şeklinde düşünmeye ve bu düşüncelerini aday belli olma süreci yaklaştıkça seslendirmeye başladılar. Ama yüksek sesle değildi. Çünkü Reis’i İstanbul teşkilatı ve Anadolu’daki RP seçmeni çok istiyordu, RP dışındaki sağ kesimden de sempati duyanlar çoktu. Eğer aday olursa, yanlışa ata oynamış olmamak için açıktan muhalefet etmiyorlardı.
Kasım ayında İl yönetimi olağanüstü toplandı. Bu toplantıda 32 ilçede yapılan oylamaya 3993 teşkilat mensubu katıldı. Oyların 3808’ini Recep Tayyip Erdoğan aldı.
İstanbul İlçe teşkilatlarının adayı Recep Tayyip Erdoğan’dı. Liste olduğu gibi Genel Merkez’e gönderildi.
Genel Merkez üst üste anketler yapıyor, seçmenlerin yüzde 70’i Tayyip Erdoğan’ı tercih ediyordu.
Fakat günler haftalar geçmesine rağmen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adaylığı için Tayyip Erdoğan’ın ismi bir türlü açıklanmıyor, bu da teşkilatı tedirgin ediyordu. Zaman geçtikçe aday açıklanmadığı için sinirler geriliyordu.
Aday belirleme sürecinin bitmesine bir gün kala hâlâ aday açıklanmamıştı.
Akdeniz Caddesi’nden Vatan caddesine inerken
O gün Tayyip Erdoğan yanındaki arkadaşlarıyla Rizeliler Vakfı’nın düzenlediği geceye katılmak üzere Florya’da bulunan Mavi Marmara Et Lokantası’na doğru yola çıktı. Fatih Akdeniz Caddesi’nden Vatan caddesine inmek üzereyken Genel Merkez aradı. Araçta bulunan herkes heyecanlanmıştı. Fakat telefon iki de bir kesiliyordu.
O civarda bulunan bir arkadaşın numarasını vererek ofisine geçtiler. Genel merkez tekrar aradı. Adaylık konusunun henüz vuzuha kavuşmadığını söylediler. Erdoğan kızmıştı ama öfkesini dışarıya yansıtmamaya çalışıyordu.
Bunun üzerine tekrar yola koyuldular. Lokantaya varmışlardı ama hiçbirinin tadı tuzu kalmamıştı. Genel Merkez’in teşkilatların isteğine ve anketlere rağmen Ali Coşkun’u aday ilan etme ihtimali gerginliğe sebep oluyordu. Bu saate kadar haber gelmemesi morallerini düşürmüştü. Bu yüzden çok oturmadan kalktılar. Tam arabaya binecekleri sırada telefon çaldı. Telefonu gergin açan Recep Tayyip Erdoğan konuşurken yüzündeki ciddi ifade kaybolmaya, yumuşamaya başladı. Konuşma bitince, “Elhamdülillah” dedi.
“Tamam mı?” diye sordu arkadaşları.
“Tamam inşallah. Arayan Ahmet Tekdal’dı. Hayırlı olsun dedi.”
Sevinçle arabalara binip Topkapı’daki İl Merkezi’ne doğru hareket ettiler. Arabanın yakıtının azaldığı anlaşılınca sahil yolundan Yedikule’ye sapıp biraz ilerdeki benzinliğe geldiler.
Erdoğan’ın sol yanında oturan Mustafa Ataş, hızla araçtan inip kapıyı açtı.
“Hayrola?” dedi Erdoğan.
“Büyükşehir Başkan adayı değil misiniz? Seçim kampanyamızı şu andan itibaren fiilen başlatıyoruz.”
Tayyip Erdoğan araçtan inerken Mustafa Ataş, benzinlik çalışanlarına seslendi:
“Arkadaşlar. Refah Partisi İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı, sayın Recep Tayyip Erdoğan’ı sizlere takdim ediyorum. Kendisi, İstanbulumuzun siz sayın hemşehrilerini muhabbetle selâmlıyor.”
Refah Partisi İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı Recep Tayyip Erdoğan’ın ilk seçim propagandası böylelikle bir benzinlikte başlamış oldu.
Basının Erdoğan ve Gökçek ile savaşı
Refah Partisi, İstanbul’da Recep Tayyip Erdoğan’ın adaylığını açıkladıktan sonra, Ankara’da Melih Gökçek’in adaylığını açıkladı. Melih Gökçek’in ANAP ve MHP tabanına etkisi olduğu biliniyordu. Recep Tayyip Erdoğan ve Melih Gökçek, seçim öncesi yaptıkları konuşmalarla, propagandalarla dikkatleri üzerlerine çektiler. Her ikisi de genç, girişimci ve enerjik yapıya sahipti.
Erbakan’ın, Recep Tayyip Erdoğan ve Melih Gökçek’in performansları, Tansu Çiller’li pembe dünyayı dağıtıyordu. RP seçimi kazanacak gibi görünüyordu. Yapılan anketlerde de bu durum açıkça ortadaydı. Çoğu ilde RP birinci olacak gibiydi, Ankara ve İstanbul’da da RP hayli etkindi.
İstanbul’da SHP Zülfü Livaneli’yi, ANAP İlhan Kesici’yi, DYP de eski ANAP’lı belediye başkanı Bedrettin Dalan’ı aday göstermişti. Bu ağır topların yanında Recep Tayyip Erdoğan’a şans tanıyan yoktu. Medya RP dışındaki adaylara ağırlık verince, RP’nin gerilediği imajı oluştu.
Gazete ve televizyonlar RP’li bir belediye başkanına karşı olduklarını açıkça gösteriyordu. Basına göre “laikliğin kalesi” Ankara’da RP’nin kazanması imkânsızdı ama İstanbul’da düşükte olsa bir ihtimaldi. Bu yüzden bu ihtimalin gerçekleşmemesi için Hürriyet, Sabah, Milliyet, Cumhuriyet gibi gazeteler “Şikâyet etme oy kullan!..” kampanyaları açtılar, hatta RP dışındaki partilerin ortak aday çıkarmasını tavsiye ettiler. ANAP ve DYP’nin ortak aday çıkarması için epey yayın yaptılar ama Mesut Yılmaz ve Tansu Çiller birbirlerine düşman olmuşlardı.
Bunun yanı sıra RP’li adayların gözden düşürülmesi için abartılı yayınlar yapıldı. RP’li adayların gerici oldukları sıklıkla vurgulandı. Bazıları bu vurgulamayı saldırıya dönüştürdü.
Bir televizyon kanalı Recep Tayyip Erdoğan’ın dört villası olduğu iddiasını ortaya atınca, bütün televizyon ve gazeteler bu konuyu işledi. Bu haber, “Sakın RP’ye oy vermeyin” kampanyası şekline büründü. Aynı medya diğer adayları göklere çıkarıyordu, hatta Güneri Cıvaoğlu, SHP adayı Zülfü Livaneli’ye “Anketlerde açık ara birincisiniz, size şimdiden Başkanım diye hitap edebiliriz” diyordu.
Bu farklı tutum hem RP’yi halkın gözünde mağdur duruma düşürdü, hem de RP’nin “Biz ve onlar” teorisini güçlendirdi. Medyanın bu tutumu sadece tarikat ve cemaatleri değil, dinle az çok ilgisi olan geniş bir kesimi RP’nin yanına yöneltti. Böyle bir duyarlılığı olmayanlardan da, “haksızlığa uğrayan” RP’nin yanında yer alma ihtiyacını duyanlar oldu. Ayrıca Erdoğan’ın baş eğmeyen, sert ve ters cevapları insanların hoşuna gidiyor, “Kasımpaşalı kabadayı” tavırları gençler tarafından beğeniliyordu.
Fethullah Gülen RP’ye karşı devletten yana
Başbakan Tansu Çiller, bölücülüğe ve irticaya karşı savaş açmıştı. Ama, dindar çevrelerin güçlü olduğunu ilk kez bu dönemde anladı. Bir şeyi daha anlamıştı: RP dışında da bir İslami cephe vardı ve bunlar RP’ye karşı mesafeliydi. Başını da Fethullah Gülen çekiyordu. Erbakan’ın konuşmaları, Erdoğan ve Gökçek’in tavırları nedeniyle git gide büyüyen RP’yi belki Fethullah Gülen gibi birisi set çekebilirdi.
RP’’yi Atatürk ve laiklik adına eleştirmek ve hücum etmek ters tepen bir yoldu. Ama Erbakan hocaya karşı bir başka hoca çıkarmak belki daha uygundu.
Erbakan karşıtı iyi bir hocanın tavır koyması, RP’nin yükselişini kırabilecekti. Ama bu hoca kamuoyunca tanınan, samimi Müslüman olduğu bilinen, kimsenin itiraz edemeyeceği birisi olmalıydı. Fethullah Hoca’nın hem cemaati vardı hem İslamcı çevrelerin saygı gösterdiği etkili bir isim olarak biliniyordu.
Çiller Hükümeti Fethullah Gülen ve cemaatine yakınlaştı. Fethullah Gülen de kendisine biçilen pozisyona gönüllü oldu. Görüşmeler yapıldı, hocanın faaliyetlerine destek verildi. Fethullah Gülen ve cemaatine devlet tarafından gizli bir meşruiyet tanınmıştı.
Bu dönem Fethullah Gülen ve cemaatinin kamuoyuna açıktan kendini gösterdiği dönemin başlangıcı oldu. Özellikle 1994’te kurulan “Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı”, hoşgörü adına çalışmalarla ön plana çıkmaya başladı. Zıt kutupları yakınlaştırmaya çalışan, dinin hoşgörülü yanını kitlelere gösteren bir Fethullah Hoca portresi çiziliyordu.
Fethullah Gülen devletin temsilcisi gibi, diğer dinin mensuplarıyla da görüşmelerde bulundu. Dinler arası hoşgörünün Türkiye misyonunu oluşturmaya başladı.
Başta DYP’liler olmak üzere, ANAP ve diğerleri de arkasında milyonların olduğunu duydukları Fethullah Hoca ile yakın temasa geçtiler. Mesut Yılmaz, Aydın Menderes ve Cem Boyner o dönemde hocayı ziyaret edenler arasındaydı.
DSP lideri Ecevit de Fethullah Hoca’ya sempatiyle bakıyordu. DSP’lilerden de cemaat desteği isteyen aracılar gelmeye başladı. Ecevit, RP’ye irtica diye yüklenirken, Fethullah Gülen’i kolluyordu.
Fethullah Gülen bir hoşgörü abidesi haline gelmişti. Medyanın da ona yönelik sempatisi vardı. Yakın zamana kadar aleyhinde bulunan kimi köşe yazarları, hocadan ve cemaatinden överek bahsetmeye başladılar.
Fethullah Gülen ve çevresi bu durumdan memnundu. Fethullah Hoca, RP dışında kalan partiler nezdinde eli öpülecek, kendisinden feyz alınacak bir konuma getirilmişti. Bu itibar, hocanın örgütlenmesini, okullarını artırdı. Cemaatiyle, okullarıyla, kolejleriyle, dershaneleriyle, gazetesiyle, dergileri, özel radyosu, yayınevleri, şirketleri ve vakıfları ile Fethullah Gülen âdeta bir imparatorluk kurdu.
Devlet içinde itibarlı konuma gelen Fethullah Gülen, devletin karşı olduğu şeylere kendisinin de karşı olduğu yolunda sözler söylemeye ve devletin yanında olduğunu daha açık bir tavırla göstermeye başladı. Daha önce, “solcuların ve komünistlerin” kışkırttığını söylediği başörtü eylemlerine yönelik eleştirilerinde bir adım daha ileri gitti ve “Başörtüsü teferruattır” dedi. Ona göre başörtüsü o kadar önemli değildi. Önemli olan okullarda okumaktı, bu uğurda başörtülerini açmakta sakınca yoktur demeye getiriyordu. Onun bu sözü, İslami çevreleri bir kez daha ayağa kaldırırken, karşı tarafta “olumlu” karşılandı.
Hürriyet Gazetesi’ne Şubat ayında yaptığı bu açıklama Fethullah Gülen için bir dönüm noktasıydı. Etkin çevreler ve etkin kuruluşlar Gülen’e sempati ile bakmaya başladılar. Fethullah Gülen’in iftar sofralarında siyasetçiler, iş adamları, Cem Karaca, Barış Manço, Müjdat Gezen gibi sanatçılar, Toktamış Ateş, Abdurrahman Dilipak gibi gazeteciler yer alıyordu.
İstanbul ve Ankara RP’nin
Fethullah Gülen’in imparatorluk kurması, itibar ve saygınlık kazanması RP’deki yükselişi durdurmaya yetmedi. Erbakan, Recep Tayyip Erdoğan ve Melih Gökçek, Şevki Yılmaz, Bülent Arınç gibi yıldızlar sayesinde RP, büyümesini hızlandırmıştı. Onların konuşmaları, örgütlerin çabaları, medyanın RP aleyhindeki kampanyası, partililerin kenetlenmesini sağlıyor, diğer çevrelerden de yığınla oy getirecek bir potansiyel oluşturuyordu. Üstelik Fethullah Gülen ve çevresindekilerin “RP’yi desteklemeyin, Erdoğan ve Gökçek’e oy vermeyin” telkinlerine rağmen cemaat tabanının çoğu Erdoğan rüzgârına kapılmıştı.
Medya, seçim gününe kadar RP aleyhinde ne varsa yazıp çizdi. Açıktan açığa toplumu RP’ye oy vermemeye davet edenler vardı. İstanbul’da Zülfü Livaneli’nin birinci olacağı ilan edilerek, laik kesimin bu adaya kanalize olmasına çalışıldı. ANAP ve DYP seçmenine “Laik oyları bölmeyin, RP’li adayı aradan çıkarmayın” çağrıları yapıldı. Seçim olduğu gün bile, yasak olmasına rağmen birinci sayfalardan İstanbul ve Ankara’daki adayların ne kadar oy alacağına dair anketler yayınlandı. Livaneli birinci, Erdoğan dördüncüydü Sabah’ın birinci sayfasında yayınlanan ankette.
Medya seçim akşamında bile çerçevede yayın yaparken, saatler ilerledikçe RP’nin Türkiye genelinde birinci olduğu görüldü. İstanbul’da bir ara ANAP önde gitmesine rağmen, RP, ANAP’ı geçmişti. Birkaç saat sonra da Recep Tayyip Erdoğan’ın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olduğu tescil edildi.
İstanbul elden gitmişti. Umut Ankara’daydı. Ama saatler ilerledikçe orada da RP’nin kazandığı belli oldu. “Laikliğin kalesi Ankara” da düşmüştü.
Tam bir şok yaşanıyordu. Uzun yıllar küçümsenen, ciddiye alınmayan Erbakan’ın partisi RP, 27 Mart 1994’te yapılan bu seçimde 5 büyükşehir, 28 il ve 92 ilçede belediye başkanlığı kazanmış, Türkiye genelinde yüzde 19 oy alarak, beldelerle birlikte 320 belediyeye sahip olmuştu.
Aralarında Beyoğlu, Sarıyer, Üsküdar gibi ilçelerin de olduğu 17 İstanbul ilçesi artık RP’lilerin yönetimindeydi. “Marjinal parti” veya “Varoş partisi” diye adlandırılan RP, bir kitle partisine dönüşmüş ve Türkiye’nin en büyük partisi olmuştu…
RP dışında kalan bütün çevreler korku ve panik içindeydi. Ertesi günü gazetelerde “RP Şoku”, “RP Depremi” manşetleri ve “Ankara’nın taşına bak, gözlerimin yaşına bak”, “Uyan uyan Gazi Kemal, şu feleğin işine bak” yazıları yazıldı.
RP, başı açıkları zorla kapattıracak mı? Artık içki içilmeyecek mi? Şeriat kanunlarına göre mi yönetileceğiz? Belediye kadroları sarıklı cüppelilere mi bırakılacak gibi tartışmalar yaşandı. Kimileri Atatürk posterleriyle RP aleyhinde yürüyüşler düzenledi.
Toplum bir anda gerilmiş, tedirginlik hâkim olmuştu. RP’lilerin araba konvoylarıyla kızlı-erkekli ellerinde bayraklarla gece gündüz yaptıkları coşkulu kutlamalar, RP dışında kalanları dehşete düşürürken, Erbakan’ın “İstanbul asıl şimdi fethedildi” veya “Laikliğin kalesine İslam bayrağı sapladık”, “Çankaya’ya da cami yapacağız”, “Rektörler başörtülü kızlarımızın karşısında selama duracak” gibi sözleri basını çıldırtıyordu.
Sonuçtan memnun olmayanların başında Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ve danışmanı Cüneyt Arcayürek geliyordu. İkili ne zamandır “RP’yi nasıl durdururuz” planları yapmıştı. Cüneyt Arcayürek hayıflanıp söylenirken, Demirel “Boş ver Cüneyt” diye teselli etti. “Böylesi daha iyi oldu. Göreceksin belediyelerde yüzlerini gözlerini bulaştırırlar, genel seçimde çakılırlar.”
