ANKARA (Medyascope) – Mazlum Vesek, Yeşim Ustaoğlu’nun 37. Ankara Film Festivali’nde Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması kategorisinde gösterilen “Artakalan” filmini değerlendirdi.

Yeşim Ustaoğlu’nun “Artakalan” filmi gösterime girmesine günler kala 37. Ankara Film Festivali’nde Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması kategorisinde gösterildi. Güneşe Yolculuk (1999), Bulutları Beklerken (2004), Pandora’nın Kutusu (2008) filmleriyle öne çıkan Ustaoğlu, İstanbul’da başlayıp Karadeniz’e doğru yol alan bir hikâyeyle izleyici karşısına çıkıyor.
Filmde şair Elif’in (Öykü Karayel) içinde bulunduğu hayatı sorgulamasının verdiği bunalım üzerine çıktığı yolculuğu takip edilir. Elif’in eşi müzisyen Mehmet’in de (Metin Akdülger) babasının rahatsızlığı üzerine yaptığı zorunlu yolculuk iki karakterin geçmişine dönüp bakmasına yol açacaktır. Filmde öne çıkan diğer kişi de oğulları Selim (Ali Kayra Kul).
Elif’in köye dönüşü
Türk sinemasında köye/köyüne dönen okumuş/aydın tipler her dönem işlenmiştir. Dönemine göre tutumları, karakterleri başkalık gösteren bu eğitimli kişiler taşra ile başka türlü etkileşimler ve hesaplaşmalar yaşar. Artakalan’daki Elif’in büyükannesinin köyünde ne aradığını anlamak pek mümkün değil. Filmde şehirlerle olan meselesini bir yerde vurgular. Tek saik olarak kentten kaçmak olduğunu düşünürüz. Bununla birlikte köyde büyükannesi dahil ailesinden kimse kalmamıştır. Doğal olarak köyde onu karşılayan bir kadın da, “Niye geldin ki buraya?” diye sorar.
Hiçbir şeye takati olmayan ve eşinden maddi problemler yaşadığını öğrendiğimiz Elif şehirden kaçacak gücü bulur ve hususî arabayla yola düşer. Şehirde bunalmış, depresif bir karakter olan Elif, nasılsa köyde virane bir evi derleyip toparlar. Odun kırar, pencerelere çivi bile çakar.
Mehmet ise babasıyla yapamadığı bir hesaplaşmanın da dürtüsüyle memleketindedir. Burada babayı oynayan İlyas Salman’ın az hacimli ama ağırlığı büyük olan bir oyunculuk sergilediğini görüyoruz. Filmin başından itibaren seslerle, onları kaydetmekle güçlü bir bağı olan Mehmet, burada babasının horlama sesini de kayda alır.
Ustaoğlu, yolculukları seven bir yönetmen. Yukarıda değindiğimiz önemli filmlerinde de yolculuk belirleyicidir. Artakalan da kahramanları yola düşen bir film. Yol boyunca ufaltılmış dağlar, baraj altında kalan köyler görürüz.
Hatta, Yusufeli’nde kalmayı tercih eden bir doktor evinde şair Elif Keskin’e sular altında kalan Yusufeli’ne dair görüntüleri izletir. (Yeşim Ustaoğlu’nun Kuru Taşın Başı adlı belgeseline ait görüntülerdir). Ustaoğlu’nun memleketin haline dair bir gösterme eylemi içinde olduğunu görüyoruz. Ancak, filmin karakterleri bu yıkıma maruz kalan, bunu yorumlayan, bundan etkilenen bir yerde değildir. Ustaoğlu sinemasında bugüne kadar izlediğimiz karakterler coğrafyanın durumu ve değişimiyle bağı olan kimselerdi. Bu filmde bunu göremiyoruz.
Elif, köyünde dedesinin akıbetine dair bir gerçeği yeni öğrenir. Köylü kadının burada dedeye dair aktardığı, “Genç ağaçlar ürkmesin diye baltasını bezle saran biriydi” ifadesi film boyunca coğrafyayla kurulan bağın en net ifadesi.
Kentli karakterlerin yabancılaşması
Kentli ve okumuş iki karakterin de kendine yabancılaşmış ve bir şeyleri tüketmiş kişiler olduğunu söyleyebiliriz. Elif’in dizelerle, sözlerle; Mehmet’in seslerle kurduğu bağ yeterli değildir. Bu manzara içinde geleceğe dair umut veren oğulları Selim’dir. Yetişkinlerin bunalımına rağmen hayata katılan, oyun oynayan ve öğrendiklerini uygulayan (örneğin annesi gibi yırtık çorabını diken) bir çocuktur.
Filmde kullanılan Birhan Keskin şiirleri kişilerin ruhsal durumunun aktarılmasında epeyce etkili olmuş. Şevket Akıncı’nın müziklerinin de atmosferi güçlendirdiğini söylemek gerekir. Öykü Karayel ve Metin Akdülger’in de oyunculukları gayet başarılı.
Filmin en büyük sıkıntısı neredeyse ilk bir saat boyunca deyim yerindeyse sadece konuya giriş yapması. İlk bölümün daha kısa tutulması filmin akıcılığına katkı sunabilirdi.






