Tunç Okan, (asıl adı Mehmet Celal Kulen) Türk sinemasının Yeşilçam döneminde ortaya çıkmış, kısa süre sonra kendi arayışlarıyla yola devam eden bir yönetmen. Nijat Özön’ün yerinde tespitiyle 1970’lerin ikinci yarısından 1980’lerin sonuna kadar etkin olmuş o dönem için “genç-yeni sinemacılar” kuşağından bir isim. Çok fazla filmi yok. Ancak, bir göç hikâyesini anlattığı Otobüs (1974) ve Sarı Mercedes (1992) ile Türk sinema tarihinde sarsılmaz bir yer edinmiştir diyebiliriz. Diğer yanıyla Tunç Okan, daha çok yurtdışında tanınmış bir yönetmen. Sözünü ettiğimiz iki eser ve başka filmlerinin özellikle Avrupa ülkelerinde bilindiğinin altını çizelim. Sinema kariyerinin başında Almanya’ya giden Tunç, Türkiye’den uzakta ama Türkiye’ye dair filmler çekti. Elbette Sinan Çetin’in yönettiği Prenses (1986) filmindeki oyunculuğunu unutmadan ekleyelim.
37’inci Ankara Film Festivali’nin Ulusal Belgesel kategorisinde yarışan Mümin Barış’ın yönettiği Bay Okan belgeseli, Okan Tunç’un sinema serüvenini merkeze alan bir çalışma. Aslında Tunç Okan’ın yaşamına ve sinemasına uygun bir biçimde kurgulanmış bir yol hikâyesi diyebiliriz. Tıpkı Sarı Mercedes’in Bayram’ı gibi Mercedes bir arabayla yurduna dönüyor, Bay Okan. Yanında belgesel ekibinden Dilistan Balcı ile Türkiye’ye varana kadar bir yandan Bayram’ın hikâyesinden sahneler hatırlatılıyor, bir yandan Tunç Okan’ı tanıtan diyaloglar görüyoruz. Bir yol sohbeti tekniğiyle kotarılan bir röportaj. Tunç Okan’ın Yeşilçam serüveninden başlayarak yönetmenin günümüze kadar sinemada neler yaptığı aktarılıyor.
Yer yer sinemanın dışına çıkar gibi olan yerler de oluyor. Ama aslında yine filmleriyle bağlantılı. Tunç Okan’ın trenlere olan merakını anlatıyor. Belki çocukluğundan gelen bir merak. Ardından Sarı Mercedes’le yarışan tren sahnesi giriyor devreye. Buradan bir başka trene gidiyoruz. Kurtalan’dan başlayarak Ankara’ya varan Yılmaz Güney-Zeki Ökten’in Sürü (1978) filmindeki trene. Tunç Okan’ın bu filme katkısı filmin oyuncular dahil filmin yaratıcıları tarafından konuşulan bir şey değil. Yazılı bir kaynakta okuduğumu hatırlamıyorum. Tunç Okan’dan kısa da olsa bunu öğreniyoruz.
Yolda bir yangından arta kalan otobüse de denk gelinir. Bu sefer Otobüs filmi konuşulur. Balkan coğrafyasında Türkçe konuşan insanlara denk geldiklerinde Tunç Okan’ın oradaki insanlarla filmleri üzerine konuştuğunu görürüz.
Belgeselin kurgu olduğu şüphe götürmeyen sahnesi Tunç Okan ve İlyas Salman’ın buluştuğu sahne. İlyas Salman, yönetmenin Sarı Mercedes filminde onu bıraktığı yerde, yol çatında beklemektedir. Yol boyunca İlyas Salman’ın oyunculuğuna da dair de konuşmuştur, Bay Okan. Sarı Mercedes’te onun klasik Yeşilçam oyunculuğunun dışına çıkması konusundaki uğraşısını da, Umut Üzümleri (2013) filminde onu neden oynatmadığını da. İki eski dost birbirlerine sarılırlar. Sarı Mercedes’in bitiş sahnesine de atıfta bulunulur.
Belgeselin sonuna kadar Tunç Okan’dan duymak istediklerim vardı, duyamadım. Bir Adalet Ağaoğlu uyarlaması olan Sarı Mercedes (Fikrimin İnce Gülü romanından) filminin bu süreciyle bir şeyler sorulması yerinde olurdu. Yönetmen-yazar ikilisi uyarlamada ortak hareket etti mi? Ağaoğlu senaryoya dahil oldu mu? Bu soruların yanıtı belgeseli daha güçlü kılacaktı. Umut Üzümleri filmi de Fakir Baykurt’un Kaplumbağalar adlı eserinden uyarlamadır. Okan’ın bu tercihine dair de bir şeyler duymak yerinde olurdu.
Yönetmenin kurgusu ve röportaj tekniği itibariyle farklı bir şey denediğini söylemek mümkün. Türk sinemasının az ama öz işler yapmış bir yönetmeni hakkında bir belgesel film yapmanın önemli olduğunu da söylemek lazım.
