Cevat Düşün yazdı | Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi: Kürt meselesinde Bahçeli solda, Özel nerede?

Milliyetçi hareketin lideri Bahçeli, kendi siyasî geçmişinin ve temsil ettiği geleneğin kolaylıkla kabul edemeyeceği bir noktadan barış arayışını savunuyor; bu uğurda yıllardır siyaset yaptığı tabanın yerleşik kabullerini karşısına alma riskini de göze alıyor. Özgür Özel ise sosyal demokrat bir partinin genel başkanı olarak, tam da sosyal demokrasinin tarihsel iddialarının sınanacağı bir meselede beklenen siyasal ağırlığı ortaya koyamıyor. Kürt meselesinde barışın imkânını aramak, bugün milliyetçi bir liderin siyasal gündeminde, sosyal demokrat bir liderin gündemindekinden daha belirgin bir yer tutuyor. Bu durum, Bahçeli’yi solcu, Özel’i sağcı elbette yapmaz. Ancak solculuğun, milliyetçiliğin ve demokratlığın ne anlama geldiği üzerine yeniden düşünmemizi gerektirir…

Cevat Düşün yazdı | Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi
Cevat Düşün yazdı | Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi

Başlıktaki iddiam ideolojik kimlikleri tartışmaya açmak değil, siyasî tutumların tarihsel ve toplumsal sonuçlarına ilişkin bir değerlendirmedir. Bahçeli’yi solcu ilan etmiyorum. Fakat Kürt meselesinde bugün üstlendiği siyasî inisiyatif ile Özgür Özel’in tercihlerini karşılaştırdığımızda, milliyetçi bir liderin sosyal demokrat bir liderden daha ilerici bir siyasî pozisyon alabildiğini hep beraber izliyoruz. Bu durum, ne yazık ki Türkiye siyasetinin üzerinde düşünmesi gereken önemli bir paradokstur. Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025’te yaptığı silah bırakma ve örgütün feshi çağrısı, Türkiye’nin yakın tarihinde yeni bir dönemin kapısını araladı. PKK’nin fesih çağrısının ardından Bahçeli’nin ortaya koyduğu siyasî irade, sürecin sadece güvenlik politikaları çerçevesinde ele alınmaması gerektiğini gösterdi. Bahçeli, kendi siyasî tabanında ciddi itirazlarla karşılaşabileceğini bilmesine rağmen çözüm arayışının önünü açan bir tutum geliştirdi. Kısacası Bahçeli, asırlık sorunun çözülmesi için tarihin doğru noktasında durdu. Sadece Bahçeli değil, maalesef siyaseten biten Erdoğan’ın bile gerisinde kalan hamleler yapıyor Özgür Özel… Bir tür darbeci babanın oğlu olan Sayın Bahçeli’nin kendisini tanımladığı gibi, siyasî yankesici ve ırkçı malum şahsın temsil ettiği tekçi, inkârcı, baskıcı çizgide konumlanmayı tercih etmektedir. Özgür Özel hangi siyasî kimlikle Sosyalist Enternasyonal toplantılarına katılacak bundan sonra, merak ediyorum.

Bahçeli’nin geçmişteki bütün siyasî tutumlarını bir kenara bırakıp onu aklamıyorum. Hatta bugünleri yaşayacaktıksa neden yıllarca lüzumsuz şekilde bu şiddet ve çatışma sürdü? Ekonomik kayıplar yaşandı ve on binlerce genç yok oldu. Yoksul Anadolu’nun evlatları toprağa gömüldü. Geçmişin siyasî ve tarihsel sorumluluklarını elbette tartışmaya devam edeceğiz. Fakat geçmişteki yanlışlar, bugün atılan doğru bir adımın değerini ve önemini de ortadan kaldırmamalıdır. Siyasetin ahlakî ölçülerinden biri de değişebilme, geçmişin sınırlarını aşabilme ve toplumsal barış için sorumluluk üstlenebilme cesareti ve mücadelesidir. Dolayısıyla bana göre Bahçeli’nin bugünkü tutumunu önemli kılan da budur.

Bahçeli’nin 50 maddesi: Milliyetçi siyasetin kendi sınırlarını aşması

Bahçeli’nin 15 Kasım 2026’da Türkgün gazetesinde yayımlanan 50 maddelik sürece dair değerlendirmesi, bu siyasî değişimin anlaşılması bakımından özellikle önemli. Çünkü burada mesele sadece PKK’nin silah bırakması veya örgütsel varlığını sona erdirmesi olarak ele alınmıyor. Türkiye’nin geleceği; toplumsal uzlaşma, demokratik siyaset, hukuk, ekonomik kalkınma ve bölgesel barışla birlikte değerlendiriliyor.

Bahçeli’nin açıklamasında kullandığı şu ifade, yaklaşımının merkezini ortaya koyuyor: “Aynı gök kubbe altında birlikte yaşama kültürünü, toplumsal kucaklaşma tecrübesini ve toplumsal uzlaşma şartlarını tesis etmek, bütün temel toplumsal meselelerimizi köklü ve kalıcı çözümlere kavuşturmak için gün doğmuş, şafak sökmüştür.” Bu cümle, alışılmış güvenlikçi siyaset dilinin ötesine geçen bir toplumsal uzlaşma çağrısıdır. Üstelik Bahçeli, MHP’ye yeni bir tarihsel sorumluluk yüklendiğini açıkça ifade ediyor. Kendi siyasî geleneği açısından bu, sıradan bir söylem değişikliği değildir. 50 maddelik değerlendirmede özellikle üç başlık dikkat çekiyor.

Birincisi, silahın ve şiddetin siyaset aracı olmaktan çıkarılması, siyasî taleplerin demokratik siyaset ve hukuk zemininde karşılanması, çatışma yerine uzlaşmanın, ayrışma yerine bütünleşmenin esas alınması gerektiği vurgulanıyor.

İkincisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin rolü, demokratik meşruiyet, hukukî düzenlemeler, hukukun üstünlüğü ve temel hak ve özgürlükler sürecin kalıcılık şartları arasında sayılıyor.

Üçüncüsü, güvenlik politikaları ile demokratik siyasetin birbirine alternatif değil, hukuk çerçevesinde birbirini tamamlayan unsurlar olması gerektiği ifade ediliyor. Şiddetin sona erdiği bir ortamda toplumun farklı meselelerinin demokratik yollarla tartışılabilmesi gerekliliğine vurgu yapıyor. Bunlar, Türkiye’de sol ve sosyal demokrat siyasetin yıllardır savunması gereken temel demokratik ilkelerdir.

Düşünün: Yıllarca milliyetçi siyasetin en sert liderlerinden biri olarak bilinen Bahçeli, bugün demokratik siyasetin önünü açacak bir toplumsal uzlaşma perspektifini savunuyor. Buna karşılık kendisini sosyal demokrat siyasetin temsilcisi olarak konumlandıran Özgür Özel, bu perspektifin hayata geçirilebileceği siyasî mekanizmalardan uzak durmayı tercih ediyor. Elbette Bahçeli’nin 50 maddelik yaklaşımının sınırları da var. Yazısının temel ekseni hâlâ devletin bekası, millî egemenlik, anayasal bütünlük ve güvenliktir. Kürt meselesinin tarihsel nedenleri, inkâr politikalarının yarattığı toplumsal tahribat, anadilinde eğitim, Kürt kimliğinin anayasal güvenceye kavuşması ve yerel demokrasi gibi meseleler yeterince somutlaştırılmıyor. Bu eksiklikler görmezden gelinemez. Barış sadece silahların susması değildir. Barış, insanların kimlikleri, dilleri ve kültürleriyle eşit yurttaşlar olarak yaşayabilme kültürü ve ahlakıdır. Devletin güvenlik kaygılarının giderilmesi kadar Kürt, Ermeni ve Alevi toplumlarının tarihsel adalet ve eşitlik taleplerinin karşılanması da gereklidir.

Ancak bütün bu eleştirilere rağmen Bahçeli’nin ortaya koyduğu siyasî iradenin önemini teslim etmek gerekir. Bir siyasî liderin geçmişteki ideolojik sınırlarını aşarak yeni bir toplumsal uzlaşma alanı açması, siyasetin dönüşümüne öncülük ediyor demektir. Bahçeli’nin 50 maddelik değerlendirmesi bu nedenle salt bir güvenlik belgesi olarak da okunmamalıdır. İçerisinde devlet merkezli bir yaklaşım bulunmakla birlikte, demokratik siyasetin genişlemesine imkân verebilecek önemli başlıklar da bulunmaktadır.

Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi: Kürt meselesinde Bahçeli solda, Özel nerede?
Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi: Kürt meselesinde Bahçeli solda, Özel nerede?

Özgür Özel’in kaçırdığı tarihsel fırsat

Özgür Özel’in tutumunu değerlendirirken temel sorun, demokratikleşme taleplerinin yanlış olması değil, bu taleplerin siyasî mücadeleye nasıl dönüştürüldüğüdür.

Özel’in İmralı’ya gidecek heyete temsilci göndermeme kararı ilk önemli kırılmaydı. Dün TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ile yaptığı görüşmenin ardından İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceklerini açıklaması ise ikinci ve en önemli kırılma oldu.

Özgür Özel’in kimi gerekçeleri var. Kayyım uygulamaları devam ediyor, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları uygulanmıyor, basın özgürlüğü ciddi baskı altında. Demokratikleşme konusunda verilen sözlerin yerine getirilmediğini söylüyor. Bunlar haklılık payı taşıyan itirazlardır. Fakat burada önemli bir siyasî muhakeme sorunu ortaya çıkıyor.

Özgür Özel, demokratikleşme konusunda iktidarın verdiği sözleri yerine getirmediğini düşünüyorsa bunun karşılığında siyasî mekanizmalardan çekilmek yerine o mekanizmaları daha etkin kullanmayı tercih edebilir. Komisyona katılmak, iktidarın bütün politikalarını onaylamak değildir. Tam tersine, muhalefetin itirazlarını doğrudan dile getirmesi, denetim yapması ve demokratik çözüm önerilerini masaya taşıması için bir imkândır. Özgür Özel, Bahçeli’nin 50 maddelik değerlendirmesindeki eksiklikleri daha ileri bir demokratik programla tamamlayabilirdi. Kürtlerin kimlik ve dil haklarını, eşit yurttaşlığı, yerel demokrasiyi, kayyım uygulamalarının sona erdirilmesini ve yargı bağımsızlığını sürecin vazgeçilmez koşulları olarak savunabilirdi. Böylece sadece sürecin bir katılımcısı değil, demokratik niteliğinin güçlenmesinde belirleyici bir aktör olabilirdi.

Özgür Özel’in tercihi ise siyasî inisiyatif alanını zayıflatıyor. Muhalefet etmekle siyasî süreçlerin dışında kalmayı birbirine karıştırıyor. Siyaset sosyolojisi zemininden bakıldığında bu, seçmen tabanının tepkilerini ve kısa vadeli siyasî maliyetleri tarihsel sorumluluğun önüne koyma eğilimidir. Ancak siyasî liderlik, toplumun mevcut algılarını takip etmekten ibaret değildir. Gerektiğinde o algıları değiştirecek cesareti göstermek, toplumsal dönüşüme öncülük etmek de liderliğin sorumluluğudur. Bahçeli’nin yaptığı ile Özel’in yapmadığı arasındaki fark burada…

Barışın ideolojisi ve solculuğun ölçüsü

Solculuk sadece tarihsel semboller, sınıfsal söylemler, samimiyetsiz sloganlar veya siyasî aidiyetlerle elbette ölçülemez. Eşitlik, özgürlük, adalet, halkların kendi kimlikleriyle var olabilmesi ve barış içinde yaşaması sol düşüncenin temel değerleridir. Bahçeli gibi bir milliyetçi liderin kendi siyasî geleneğinin sınırlarını zorlayarak bu değerlerin bir bölümünün gerçekleşmesine katkı sunması önemlidir. Buna karşılık sosyal demokrat bir liderin bu değerlerin hayata geçirilebileceği bir siyasî zeminden uzaklaşması ciddi biçimde sorunludur.

Bahçeli’nin geçmişini ve MHP’nin Kürt meselesindeki siyasî sorumluluğunu da aklamıyorum. Fakat geçmişin gölgesini geleceğin üzerine düşürmek, barış ihtimalini daha doğmadan mahkûm etmek anlamına gelir.

Barışın gerçekleşmesi için geçmişle yüzleşmek, karşılıklı güven inşa etmek ve toplumsal adaleti sağlamak gerekir. Bu sorumluluk sadece iktidara veya Kürt siyasî hareketine ait değildir. YENİ Parti’nin de tarihsel bir sorumluluğu bulunmaktadır. Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren Kürt meselesinin çözümünde yaşanan başarısızlıklar; inkâr ve asimilasyon politikaları, zorunlu göçler, faili meçhul cinayetler ve siyasal hakların sınırlandırılmasıyla derinleşti. Yakın tarihte uygulamaya konulan Çöktürme Planı ve Diyarbakır, Nusaybin, Cizre gibi kentlerde yaşanan ağır hak ihlalleri, bu tarihsel sorunun günümüze uzanan boyutlarını ortaya koydu. Bütün bu süreçler, Türkiye’nin demokratikleşme tarihinin en ağır ve en temel sorunları arasında yer alıyor. Böylesine köklü bir mesele karşısında sosyal demokrat kimliğine sahip bir siyasî lider ve hareketten beklenen, sadece geçmişte yaşananları dolaylı olarak onaylamak değil; demokratik çözümün, eşit yurttaşlığın ve toplumsal barışın inşasında öncü bir rol üstlenmesidir. Sosyal demokrasi, tarihsel sorumluluğunu tam da bu noktada sınamak zorundadır. Özgür Özel’in önündeki fırsat tam olarak buydu. Bahçeli’nin açtığı siyasî alanı daha demokratik, daha eşitlikçi ve daha özgürlükçü bir programa dönüştürebilirdi. Bunu yapmamayı tercih etmesi, sosyal demokrat siyasetin tarihsel iddiasıyla güncel pratiği arasındaki mesafeyi büyütüyor.

Cevat Düşün yazdı | Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi: Kürt meselesinde Bahçeli solda, Özel nerede?
Cevat Düşün yazdı | Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e sosyal demokrasi dersi: Kürt meselesinde Bahçeli solda, Özel nerede?

Bahçeli’nin yeni siyasî kartı

Bahçeli’nin bu süreçteki tutumunun başarıya ulaşması, kendi siyasî mirası açısından da yeni bir dönem başlatabilir.

Eğer silahlar tamamen susar, Kürt meselesinin demokratik çözümü için hukukî ve siyasî adımlar atılır, eşit yurttaşlık güçlendirilir ve toplumsal barış kalıcı hâle gelirse Bahçeli, Türkiye’nin yakın siyasî tarihinde milliyetçi gelenek içerisinden barış sürecine öncülük eden ilk ve tek lider olarak anılabilir. Böyle bir başarı, uluslararası siyasette ve akademik dünyada da dikkat çekecektir. Bahçeli’nin barış sürecindeki rolü, Sosyalist Enternasyonal gibi uluslararası sosyal demokrat platformlarda Türkiye’nin dönüşümü üzerinden değerlendirilebilir. Hatta bu başarı, MHP’nin uluslararası siyasî ilişkilerinde bugüne kadar sahip olmadığı yeni bir siyasî kart oluşturabilir. Elbette bunun için barışın yanında hukuk devleti, temel haklar, özgürlükler ve demokratik çoğulculuk alanlarında da somut ilerlemeler gerekir.

Burada mesele Bahçeli’nin ideolojik olarak solcuya dönüşmesi değil, tarihsel bir sorunun çözümünde kendi siyasî geleneğinin sınırlarını aşabilmesidir. Türkiye’nin ihtiyacı da budur: Barışı bir siyasî tarafın kazancı, diğerinin kaybı olarak gören anlayışın terk edilmesi… Kürt meselesinin demokratik çözümü, iktidarın da muhalefetin de kendi siyasî hesaplarını aşmasını gerektiriyor. Silahların susması kadar eşit yurttaşlığın güvence altına alınması, hukukun üstünlüğünün sağlanması ve demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması da zorunludur. Bugün Bahçeli, milliyetçi kimliğine rağmen barışın siyasî riskini üstlenirken Özgür Özel’in sosyal demokrat kimliğine rağmen bu riskin dışında kalıyor olması üzücüdür. Bu nedenle başlıktaki iddiamı koruyorum: Kürt meselesinde bugün ortaya koydukları siyasî tutum, üstlendikleri sorumluluk ve barışın önünü açma kapasiteleri bakımından Devlet Bahçeli, Özgür Özel’den daha sosyal demokrat ve solcu bir yerde duruyor. Türkiye siyasetinin asıl çelişkisi şu: Barışın önündeki siyasî ve ideolojik bariyerleri aşmak, milliyetçi bir lider için kendi geçmişiyle yüzleşmeyi; sosyal demokrat bir lider içinse temsil ettiğini söylediği değerlerin gereğini yerine getirmeyi gerektiriyor. Türkiye siyasetinde rollerin bu denli yer değiştirmesi başlı başına bir siyasî paradoks. Barış için milliyetçi bir lider kendi siyasî ezberlerini bozarken, sosyal demokrat bir liderin aşması gereken engel kendi partisinin tarihsel iddialarıyla arasındaki uyumsuzluk ve mesafe oluyor.

Bu sürecin en büyük ironisi, değişimin değişimcilerden değil, hiç beklemediğimiz bir siyasî zeminden ve liderden başlamış olmasıdır.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş