İran’da hayat pahalılığı ve enflasyona karşı baş gösteren protestolarda en az 16 kişi hayatını kaybetti. İngiltere merkezli The Times gazetesi ise protestoların kontrolden çıkması halinde İran’ın dini lideri Ali Hamaney için Moskova’ya kaçışı öngören bir “acil durum planı” bulunduğunu ileri sürdü.
İran genelinde bir haftadır süren ve yüksek enflasyon ile hayat pahalılığına karşı başlayan protestolarda can kaybı artıyor. İnsan hakları örgütlerine göre protestolar sırasında en az 16 kişi hayatını kaybetti.
Hak örgütlerinin verilerine göre protestoların başlangıcından bu yana en az 16 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi gözaltına alındı. Hengaw, ölü sayısını 17 olarak açıklarken, insan hakları ağı HRANA en az 16 kişinin öldüğünü ve 582 kişinin tutuklandığını bildirdi.
Hayat pahalılığına karşı başlayan eylemler, son üç yılın en geniş çaplı protestoları.
Hükümetten “yumuşak ton”, sahada sert müdahale
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İçişleri Bakanlığı’na protestoculara karşı “nazik ve sorumlu” bir yaklaşım benimsenmesi talimatı verdi. Devlet medyasında yayımlanan açıklamasında Pezeşkiyan, “Toplum zorlayıcı yöntemlerle ikna edilemez ya da sakinleştirilemez” dedi.
Bu açıklamalar, İran yönetiminin şimdiye kadarki en uzlaşmacı mesajları olarak yorumlanırken, güvenlik güçlerinin sahadaki sert müdahaleleri devam ediyor.
The Times: Hamaney için Moskova planı
Protestoların büyümesi ve güvenlik güçlerinin sert müdahalesi sürerken, İngiltere merkezli The Times gazetesi dikkat çekici bir iddiayı gündeme taşıdı.
Habere göre 86 yaşındaki Hamaney, ordunun ya da seçkin güvenlik birliklerinin dağılmaya başladığını, emirleri uygulamayı reddettiğini ya da saf değiştirdiğini düşünmesi halinde, en yakın yardımcıları ve aile üyelerinden oluşan küçük bir grupla Tahran’dan ayrılacak.
The Times’ın aktardığı istihbarat raporuna göre söz konusu plan, Hamaney’in oğlu ve olası halefi olarak gösterilen Mücteba’nın da aralarında bulunduğu en fazla 20 kişilik dar bir çevreyi kapsıyor. Hazırlıklar arasında, olası bir çıkış için yurtdışındaki mal varlıkları, mülkler ve nakit paranın güvence altına alınmasının da yer aldığı öne sürüldü.
Haberde, Hamaney’in büyük bölümü İran’ın en güçlü yarı-devlet vakıflarından biri olan Setad’la bağlantılı olduğu belirtilen ve yaklaşık 95 milyar dolar değerinde olduğu tahmin edilen geniş bir mal varlığı ağını kontrol ettiği ifade edildi.
Öte yandan İran uzmanı Arif Keskin, Şerif Teknoloji Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Fakültesi’nde öğretim görevlisi olan Ali Şerifi Zarçi’nin paylaştığı “Hamaney benim liderim değil” mesajının ülkede viral olduğunu ve “Hamaney benim liderim değil” ifadesinin yeni bir protesto biçimi olmaya başladığını aktardı.
Esad benzetmesi ve “paranoyak lider” değerlendirmesi
The Times, iddia edilen kaçış planını, Suriye’nin devrik lideri Beşar Esad’ın Aralık 2024’te Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) liderliğindeki cihatçıların Şam’a yaklaşması üzerine Moskova’ya kaçmasına benzetti. Gazete, Hamaney’in Haziran 2025’te İsrail’le yaşanan 12 günlük savaşın ardından hem fiziksel hem de zihinsel olarak daha zayıf durumda olduğunu ileri sürdü.
Raporda Hamaney için, “paranoyak bir lider olarak tanımlanıyor” ifadesi kullanılırken, bu ruh halinin güvenlik güçlerinin kendisini terk etmesi ihtimaline karşı İran’dan ayrılma planını şekillendirdiği öne sürüldü.
The Times’ın iddiaları, daha önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro için gündeme gelen benzer senaryoları da hatırlattı. Washington Post ve New York Times, ABD Başkanı Trump’ın Maduro’ya görevi bırakması halinde Türkiye’ye gitmesini önerdiğini yazmış; Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham da bu teklifi kamuoyuna doğrulamıştı.
