İran ile ABD arasında Umman’da başlayan görüşmeler ne anlama geliyor? İranlı gazeteci Reza Talebi, İran’daki protestolar sonrası derinleşen rejim krizini, nükleer programı, uranyum zenginleştirme sürecini ve İsrail faktörünü Ruşen Çakır’a değerlendirdi.
İran-ABD görüşmelerinden sonuç alınır mı?
Ruşen Çakır, Umman’da başlayan İran–ABD görüşmelerinin arka planını ve olası sonuçlarını İranlı gazeteci Reza Talebi ile konuştu. Masaya oturulmasının tek başına bir umut işareti olmadığını vurgulayan Talebi İran’daki iç kriz, rejimin meşruiyet sorunu ve ABD’nin taleplerinin kapsamı, bu görüşmelerden somut bir sonuç çıkmasını zorlaştırdığını söyledi.
Talebi, görüşmelere gelinen sürecin İran’daki kitlesel protestoların bastırılmasıyla bağlantılı olduğunu öne sürdü. Protestoların tamamen sona ermediğini, güvenlik güçlerinin müdahaleleriyle kontrol altına alındığını belirten Talebi, protestolara ilişkin can kayıpları konusunda farklı rakamların dile getirildiğini söyledi. Talebi, İran hükümetinin üç binin üzerinde kişinin hayatını kaybettiğini açıkladığını, ancak insan hakları kuruluşlarının bu sayının daha yüksek olabileceğine dair değerlendirmeler paylaştığını aktardı. Şeffaf ve bağımsız bir doğrulama mekanizmasının bulunmamasının net rakamlara ulaşılmasını zorlaştırdığını ifade etti.
Talebi, protestoların bastırılmasının ardından yargı süreçlerinin devam ettiğini ve bu durumun toplumsal gerilimi ortadan kaldırmadığını savundu. Bazı davalarda sanıkların İsrail ve ABD ile bağlantılı olmakla suçlandığını belirten Talebi, protestoların sona ermesine rağmen kamuoyundaki rahatsızlığın sürdüğünü ve idam cezalarında artış beklentisinin dile getirildiğini söyledi.
Görüşmeler neden Umman’da?
Reza Talebi, görüşmelerin İstanbul yerine Umman’da yapılmasının tercih edilmesinin arkasında diplomatik nedenler bulunduğunu belirtti. İran–Umman ilişkilerinin tarihsel olarak güçlü olduğunu hatırlatan Talebi, Umman’ın uzun süredir tarafsız bir arabulucu rolü üstlendiğini ve özellikle nükleer müzakerelerde merkez konumda yer aldığını ifade etti. Türkiye’nin NATO üyeliği ve bölgesel politikaları nedeniyle İran tarafından arabuluculuk açısından daha temkinli değerlendirildiğini söyledi.
Talebi, ABD’nin müzakerelerdeki taleplerinin yalnızca nükleer programla sınırlı olmadığını, füze programı ve bölgesel vekil güçlerin de gündemde olduğunu dile getirdi. Nükleer başlıkta İran’ın daha esnek bir tutum sinyali verdiğini belirten Talebi, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun ABD ve İsrail açısından güvenlik endişesi yarattığını, bu nedenle İran’ın zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamaya yönelik adımları değerlendirdiğini ifade etti.
