“İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hameney’in dünü, bugünü ve muhtemel yarını” başlıklı videoda Reza Talebi, Müctaba Hamaney’i Ruşen Çakır’a değerlendirdi. Talebi, Mücteba Hamaney’in yıllardır İran’daki güç yapısının merkezinde bulunan fakat kamuoyunda çok görünür olmayan bir figür olduğunu vurguladı.
Ruşen Çakır’a konuk olan Reza Talebi, Ali Hamaney’in ölümünün ardından yerine gelen Müctaba Hamaney’i değerlendirdi. Talebi, Mücteba Hamaney’in İran siyasetindeki etkisinin yeni olmadığını, özellikle güvenlik kurumları ve Devrim Muhafızları içerisindeki ilişkileri sayesinde uzun süredir güçlü bir konumda olduğunu söyledi:
“Mücteba Hamaney aslında uzun yıllardır İran’daki güç mekanizmasının içinde yer alıyor. Resmi olarak çok görünür bir pozisyonu yok ama İran siyasetini bilen herkes onun özellikle güvenlik bürokrasisi ve Devrim Muhafızları içerisinde ciddi bir etkisi olduğunu biliyor. Bu etki özellikle 2000’li yıllardan itibaren giderek daha görünür hale geldi.”
Mücteba Hamaney’in siyasal profili
Mücteba Hamaney’in siyasal profilinin şekillenmesinde 2009’daki İran protestolarının önemli bir dönüm noktası olduğunu belirten Talebi, “2009’daki Yeşil Hareket protestoları Mücteba Hamaney’in adının ilk kez geniş şekilde tartışıldığı dönemdi. O süreçte seçim sonuçlarının korunması ve protestoların bastırılması konusunda güvenlik aygıtı içinde aktif bir rol oynadığına dair çok sayıda değerlendirme yapıldı. Bu da onun İran siyasetindeki ağırlığını gösteren önemli bir işaretti” dedi.
Talebi, İran’da dini liderliğin babadan oğula geçen bir makam olmadığını hatırlatarak Mücteba Hamaney’in lider olması ihtimalinin hem güçlü hem de tartışmalı bir ihtimal olduğunu söyledi:
“İran İslam Cumhuriyeti’nde teorik olarak liderlik babadan oğula geçen bir makam değil. Ama pratikte güç dengeleri bazen teorinin önüne geçebilir. Mücteba Hamaney’in adı bu yüzden sık sık gündeme geliyor. Çünkü hem dini çevrelerde hem de güvenlik bürokrasisi içinde belirli bir destek ağına sahip olduğu düşünülüyor.”
Talebi, İran’daki güç dengelerinin yalnızca bir kişinin tercihine bağlı olmadığını, Devrim Muhafızları, dini kurumlar ve siyasi elitler arasındaki karmaşık ilişkiler tarafından belirlendiğini vurguladı:
İran’daki güç dengelerinin yalnızca bir kişinin tercihine bağlı olmadığını, Devrim Muhafızları, dini kurumlar ve siyasi elitler arasındaki karmaşık ilişkiler tarafından belirlendiğini vurgulayan Talebi, “İran’da liderlik meselesi tek bir kişinin kararıyla belirlenmez. Devrim Muhafızları, dini kurumlar, siyasi elitler ve çeşitli güç merkezleri bu süreçte rol oynar. Mücteba Hamaney’in adı güçlü bir ihtimal olarak konuşuluyor ama İran siyasetinde dengeler çok hızlı değişebilir” dedi.
Talebi, İran’da liderlik tartışmalarının aynı zamanda ülkenin gelecekteki yönünün de belirleyeceğini, yeni liderin kim olacağı sadece İran iç siyaseti için değil, bölgesel dengeler açısından da kritik olacağını vurguladı:
“İran’da liderlik değişimi sadece bir isim değişimi değildir. Bu değişim İran’ın dış politikası, bölgesel stratejileri ve iç siyasi dengeleri üzerinde de belirleyici olur. Bu yüzden Mücteba Hamaney’in geleceği yalnızca İran için değil, bütün Ortadoğu için önemli bir mesele olarak görülüyor.”
