Prof. Dr. Ersin Kalaycıoğlu, Ortadoğu’daki güç dengelerinin değişimini ve Suriye’de ortaya çıkan yeni tabloyu değerlendirdi. İsrail’in Suriye’deki gelişmeler karşısında kendi hegemonyasını tehdit edecek girişimlere izin vermemeye çalışacağını belirten Kalaycıoğlu, Türkiye’nin Suriye’deki girişimlerinin ise İsrail tarafından hoş karşılanmadığını ve iki ülke arasındaki gerilimin ileride çatışmaya dönüşebileceğini söyledi. Peki Ortadoğu’da istikrarsızlık ne kadar daha sürecek?
Siyasetname programında Senem Görür Yücel ve Prof. Dr. Ersin Kalaycıoğlu, Ortadoğu’da son yıllarda değişen güç dengelerini ve bölgenin geleceğini değerlendirdi. Kalaycıoğlu’na göre Suriye’de rejimin çökmesiyle ortaya çıkan boşluk, İsrail tarafından doldurulmaya çalışılıyor. Türkiye’nin Suriye’deki girişimleri ise İsrail’in bölgedeki hesaplarıyla karşı karşıya geliyor.
Kalaycıoğlu, Ortadoğu’daki bugünkü tabloyu anlamak için bölgenin tarihsel olarak parçalı siyasi coğrafyasına bakılması gerektiğini söyledi. Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından İngiltere ve Fransa’nın bölgeden çekilmesiyle yeni devletlerin ve sınırların ortaya çıktığını belirten Kalaycıoğlu, bu sınırların önemli bölümünün bölgedeki toplulukların kültürel ve coğrafi özellikleriyle örtüşmediğini ifade etti.
Kalaycıoğlu, İsrail-Filistin meselesinin de bu tarihsel ve siyasi yapı içinde bölgenin temel çatışma alanlarından biri haline geldiğini belirtti. 1967 Savaşı sonrasında Gazze ve Batı Şeria’nın işgal edilmesinin ardından statü tartışmasının devam ettiğini belirten Kalaycıoğlu, bölgedeki çatışmaların Soğuk Savaş boyunca ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki rekabetten de etkilendiğini anlattı.
“Rantiye devletler otoriter hükümetler üretiyor”
Ortadoğu ülkelerinin siyasi yapılarını petrol ve doğalgaz gelirleri üzerinden de değerlendiren Kalaycıoğlu, yüksek doğal kaynak gelirlerinin devlet ile yurttaş arasındaki vergi bağını zayıflattığını savundu.
Kalaycıoğlu, devletin gelirini yurttaşlardan topladığı vergiler yerine doğal kaynaklardan elde ettiği durumlarda siyasal temsil ilişkisinin de zayıfladığını belirterek, “Temsil yoksa demokrasi de yok. Çünkü temsil demokrasinin temel unsurlarından bir tanesi. Dolayısıyla bu rantiye devletler ve otoriter hükümetler üretiyor” dedi.
Bu yapının bütün Arap ülkeleri için geçerli olmadığını da vurgulayan Kalaycıoğlu, Mısır, Suriye ve Lübnan gibi ülkelerin Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleriyle aynı ekonomik yapıya sahip olmadığını söyledi. Ona göre bu farklılıklar, bölgede birbirinden farklı siyasi rejimlerin ortaya çıkmasına da neden oluyor.
“Siyaset de boşluk kabul etmiyor, dolduruluyor”
Kalaycıoğlu, Suriye’de rejimin çökmesinin ardından ortaya çıkan güç boşluğunun bölgedeki dengeleri daha da değiştirdiğini söyledi. “Siyaset de boşluk kabul etmiyor, dolduruluyor. Dolduran İsrail” diyen Kalaycıoğlu, 7 Ekim 2023 sonrasında İsrail’in Hamas’a karşı yürüttüğü savaşın da bölgedeki güç dengelerini etkilediğini belirtti. Gazze’de İsrail’in büyük ölçüde kontrol sağladığını ancak Hamas’ı tamamen ortadan kaldırmasının mümkün görünmediğini ifade etti.
Kalaycıoğlu, Suriye’nin çökmesiyle birlikte İsrail’in karşısında güçlü bir Suriye ordusu kalmadığını ve bunun İsrail’in hareket alanını genişlettiğini söyledi. Lübnan’daki devlet yapısının da zayıf olduğunu belirten Kalaycıoğlu, İsrail’in hem Suriye hem de Lübnan’da kendi güvenliği ve bölgesel etkisi açısından daha geniş bir hareket alanı elde ettiğini ifade etti.
Ortadoğu’da istikrarsızlık sürecek mi?
İsrail’in Suriye üzerindeki gelişmeleri yakından takip ettiğini ve kendi hegemonyasını tehdit edecek girişimlere izin vermemeye çalışacağını belirten Kalaycıoğlu, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilime de dikkat çekti.
“Türkiye’nin buradaki girişimleri özellikle PKK duyarlılığından kaynaklanıyor. İsrail tarafından hoş görünmüyor” diyen Kalaycıoğlu, iki ülke arasındaki gerilimin “belki ileride bir çatışmaya dönüşebilecek nitelikte” sürdüğünü söyledi.
Kalaycıoğlu, ABD’nin de Suriye’deki gelişmelerin ve Türkiye-İsrail geriliminin yönetilmesinde sürecin içinde olduğunu, ancak ortaya nasıl bir sonuç çıkacağının belirsizliğini koruduğunu belirtti.
