Yönetmen Murat Şeker Medyascope’a konuştu: “Ekonomideki durağanlık sinemaya da televizyona da yansıdı”

İSTANBUL (Medyascope) – Çakallarla Dans’ın 16 yıllık serüvenini Medyascope’a anlatan yönetmen Murat Şeker, yeni filmdeki “mutlak butlan” sahnesiyle insanların hayalleri ve umutlarıyla oynanmasını ele aldıklarını söyledi. Sinemadaki seyirci kaybının temel nedenini ekonomik kriz olarak gösteren Şeker, dijital platformların yapım maliyetlerini artırdığını savundu.

yönetmen murat şeker
Yönetmen Murat Şeker Medyascope’a konuştu: “Ekonomideki durağanlık sinemaya da televizyona da yansıdı”

Türkiye’de sinema sektörünün mevcut durumuna ilişkin tartışmalar sürerken Çakallarla Dans serisinin sekizinci filmi vizyona girdi. Serinin yönetmeni Murat Şeker’le hem sektörün bugünkü durumunu hem de Çakallarla Dans’ın 16 yıllık yolculuğunu konuştuk.

“Köşe dönmek için her şeyi göze alabilen ama yeterli kötülüğe sahip olmayan çocukların hikayesi”

Çakallarla Dans nasıl bir dünyanın hikâyesi?

Çakallarla Dans aslında köşe dönmek isteyen, bu uğurda her şeyi göze alabilen ama bunu yapmak için yeterli zekâya, donanıma ve kötü ruha sahip olmayan günümüz kenar mahalle çocuklarının hikâyesi. Biz odağımıza Fikirtepe’yi aldık. Fikirtepe’yi almamızın sebebi, 2010 yılında kentsel dönüşümün henüz orada başlamamış olması ama başlayacağının konuşulmasıydı.

Dolayısıyla bir laboratuvar çalışması gibi Fikirtepe’nin dönüşümünü fon yaparak bu hikâyeyi ve kahramanlarını 2010’dan 2020’lere kadar taşıyabildik. Ama son iki filmdir Fikirtepe’de anlatılacak bir hikâye kalmadı. Gökdelenler dikildi; adeta dev surlarla Batman’deki Gotham City’ye çevrildi.

yönetmen murat şeker
Yönetmen Murat Şeker Medyascope’a konuştu: “Ekonomideki durağanlık sinemaya da televizyona da yansıdı”

Çakallarla Dans, yıllar içinde kült bir seriye dönüştü. Sizce bu eseri kült yapan, onu seyircinin hafızasına yerleştiren, toplumun içselleştirmesini, sahiplenmesini sağlayan nedir?

Türk sinema tarihinde bir ilke imza atmış oluyoruz: Sekiz film, 16 yıl. Hem de oyuncu kadrosu değişmeden. Sadece İlker Ayrık eksildi. Yüzdesel olarak baktığımızda yüzde 15–20’lik bir kayıp. Ama onun yerine kattığımız kalibresi ve tecrübesi yüksek oyuncularla, totalde hiçbir kadro eksikliği olmadan devam edebilen Türk sinemasındaki ilk seri.

Bence bu serinin kült olmasındaki en önemli unsur samimiyeti. Otobüsün içindeki insanlardan biri olarak biz otobüse bakıyoruz. Otobüse dışarıdan bakmıyoruz. Dolayısıyla seyirci bunu hissediyor. Seri film yapmanın bir zorluğu da bu samimiyeti ve karakterlerin devamlılığını sürdürebilmekte yatıyor. 16 yılda sekiz film yabana atılır şey değil. Bunu da kabul etmek lazım.

Türkiye’nin dönüşümü karakterleri nasıl etkiledi?

2010 yılındaki ilk filmde Kadıköy’deki bir mahallede küçük hayatlar yaşayan küçük insanların hikâyesiyle başladık. Aradan geçen yıllarda hem Türkiye’de yaşanan gelişmeler hem de karakterlerimizin hayatındaki gelişmeler bizi Almanya’daki insan kaçakçılığına kadar savurdu. Her filmde ülkemizde olan gelişmeleri ve olması muhtemel gelişmeleri de senaryoya aldık.

Çakallarla Dans 2’de mahalleye açılan AVM’nin mahalle esnafında ve insanlarda yarattığı huzursuzluğu ele aldık. Çakallarla Dans 3’te Suriye’den gelen ilk mülteciler tekneyle sahil güvenlik tarafından yakalanıyordu. Dolayısıyla bir süre sonra kendimizden de korkmaya başladık açıkçası; bu öngörülü, kâhinvari senarist hareketleri başımıza bela olur mu diye.

Sekizinci filmde Almanya’ya gittik. Orada da hem daha önce Türkiye’nin gündemini belirleyen hem de şu anda Avrupa’daki sağ hareketin temel motivasyonu olan mültecilere, doğudan insan göçüne ve insan kaçakçılığı meselesine odaklanıyoruz. Karakterlerimiz istemeden de olsa bu kez böyle bir hikâyenin içindeler.

Dolayısıyla Türkiye gibi karakterlerimiz de biraz daha imkânlarını kaybettiler, biraz daha umutsuz oldular, biraz neşelerini kaybettiler. Ama mücadele ve macera devam ediyor.

Yönetmen Murat Şeker Medyascope’a konuştu: “Ekonomideki durağanlık sinemaya da televizyona da yansıdı”

“Mutlak butlanın filmimizde yer etmesinin sebebi, insanların hayalleriyle ve umutlarıyla oynanması”

Son filminizde, Hikmet’in rüyasına adeta el koyan bir “Butlan” var. Bu sahneyle, mutlak butlan kararının siyasi hayatta yarattığı etkiyi ve atmosferi nasıl yansıtmak istediniz?

En son umutlar ölür denir. Hatta ölüm başına gelinceye kadar insanın umudu asla bitmez. Mutlak butlan hikâyesinin filmimizde bir rüya sahnesinde yer etmesinin en büyük sebebi, insanların hayalleriyle ve umutlarıyla oynanması meselesi. Yoksa tarih boyunca baskıcı rejimler olmuş; yaptıkları uygulamalar halk üzerinde olumsuz tesirler etmiştir. Ama Brütüsvari karakterler de tarihe geçiyor. “Sen de mi Brütüs?” meselesi 2 bin 500 yıl önce yaşansa da 2 bin yıl önce yaşansa da bugün hâlâ günlük dilde bile varlığını sürdürüyor. Dolayısıyla umutların öldürülmesi girişimini ve hayallerle oynanmasını Del Piero Hikmet’in rüya sahnesiyle anlatıp bunun toplum üzerinde yarattığı etkiyi filme taşıdık.

Zaten Çakallarla Dans’ın meselesi de bu: Topluma bir ayna tutmak, toplumun dile getirmek istediklerini dile getirmek.

Sinema salonlarının bugünkü durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Pandemi sonrası Türk filmlerinde yüzde 72’lik bir seyirci kaybı oldu. Amerikan filmlerinde bu yaklaşık yüzde 45–50 seviyesinde. Pandemiden sonra Avrupa’da ve Amerika’da da yüzde 20–25’lik bir seyirci kaybı oldu. Zaman içerisinde bu oranlarda toparlanma gerçekleşti. Ama Türkiye’de bırakın toparlanmayı, seyirci sayısı daha da düştü. Şöyle bir örnek vereyim: 2018 senesinde 70 milyon olan toplam seyirci sayısı, geçen yıl itibarıyla 25 milyona düştü. Yarıdan da fazla bir düşüş var. Bunun en önemli sebebi ekonomik kriz. Bir kere bunun adını koymak lazım. Diğer bütün sebepler tali sebepler.

Ekonomik kriz derinleşti, yerleşti, bir yaşam biçimi hâline geldi. Özellikle şu yaşadığımız günlerde fon vurgunu, fonzedeler, yıl sonu itibarıyla yapılan zamların artık günlük maliyete yetmemesi insanların kültür sanat faaliyetlerini de eksiltiyor. Sadece kültür sanat faaliyeti değil. Hep gözümüze sokulan şu: “Bakın, kafeler dolu.” Kafeler dolu da onlara bir sorun bakalım ciroları nasıl? Bir kahve içen üç saat mi oturuyor, dört saat mi oturuyor? Dolayısıyla hayattaki bütün unsurlar bir zincir gibi; birbirinden koparamayız.

Ayrıca Amerikalı platformların Türkiye’yi bir yapım üssüne çevirip Türkiye’deki üretim maliyetlerini artırması bir deregülasyon hamlesi. Zaten daha önce tarımda ve endüstride yaptıkları çeşitli deregülasyon hamleleri veya kotalar üretimi akamete uğratmıştı. Buradaki temel mantık, “Siz üretmeyin, biz size verelim, onları gösterin.” Yani “Siz film üretmeyin, bize rakip çıkarmayın. Bizim yaptıklarımızı ithal edin, yayınlayın” diyorlar. Aynı şey dizilerimiz için de geçerli. Tarımda da endüstride de böyle olmuyor mu zaten?

Film üretmenin mali koşulları nasıl değişti?

2010’dan sonra Türk sineması, özellikle pandemiye kadar, aslında altın çağını yaşadı. Hem üretim maliyetleri makuldü hem de kişi başına elde ettiğimiz gelir düşük olsa da milyonlarca seyirciye bilet sattığımız için bu bizim açımızdan büyük bir sorun teşkil etmiyordu.

Pandemiyle ve Amerikalı platformların Türkiye’de yapım üssü kurmasıyla birlikte maliyetler iki buçuk katına yükseldi, gelirler düştü. Gelirlerin düşmesinde bir etken de sinema bileti fiyatları. 2018’e kadar bir kişiden yapımcıya yaklaşık bir dolar bilet geliri kalıyordu. Şimdi iki buçuk dolar kalıyor. Bu ne demek? Mesela 2010’da bir dolar bir buçuk liraymış. Şimdi 51 lira. Dolayısıyla bilet fiyatları insanlara pahalı geliyor.

Biz bilet başına tekil olarak daha çok gelir kazanıyor gibi gözüksek de eskiden bir buçuk, iki milyon bilet satarken şimdi 300–400 bin bilet sattık mı mutlu oluyoruz. Bu beni mutlu etmiyor açıkçası. Ben filmimin milyonlarca kişi tarafından izlenmesini istiyorum.

Yönetmen Murat Şeker Medyascope’a konuştu: “Ekonomideki durağanlık sinemaya da televizyona da yansıdı”

“Ekonomideki durağanlık sinemaya da yansıdı”

Reklam gelirlerindeki düşüşü neye bağlıyorsunuz?

Ekonomideki genel durağanlık ve negatif süreç televizyondaki reklamlara da yansıdı, sinemada gişeye de yansıdı. Hiçbir parçayı bütününden ayıramayız. Bütün, parçaların toplamından daha büyük bir etkiye sahiptir. Dolayısıyla ekonomi kötü; tüketim azalıyor, üretim azalıyor, reklam azalıyor ve televizyon dizilerinin maliyetini karşılayamayacak kadar az reklam veriliyor. Konu bundan ibaret.

Bu sırada içsel bir tartışma yaşanıyor. Ama bizde maalesef bu tartışmalar son ana kadar yaşanmaz. Dizi maliyeti yüksek mi? Yüksek. Oyuncular yüksek kaşeler mi alıyor? Evet, alıyor. Teknik ekip de eskiye oranla daha yüksek miktarlarda maaş ve kaşe kazanıyor. Hak ediyorlar mı? Hak ediyorlar. Teknik ve özel bir iş yapıyoruz. Kaldı ki diziler de dünyanın hepsi olmasa da birçok ülkesine satılıyor. Peki bu rakamların Türkiye’deki ekonomik koşullarda bir gerçekliği var mı? Hayır, yok.

Aynı şey sinema için de geçerli. Maliyet iki buçuk kat arttı; seyirci sayısı ve gelir düştü. Şimdi ne olacak? Üretim yapılamaz hâle gelecek. Dolayısıyla sektörün bileşenlerinin birbirini yemesi; “Yapımcı çok kazanıyor”, “Oyuncu çok kazanıyor”, “Set işçisi az…” Hepimiz yanlışlığın nerede olduğunu biliyoruz. Bu çok içsel bir konu ama popüler bir meslek olduğu için kamuoyu önünde tartışılıyor. Herkesin bir fikri var.

Ama parmağın işaret ettiği yere değil, çıktığı yere bakmak gerekiyor. Bizi bilerek bu hâle getirenleri görmezden gelip Amerikalı platformların onuncu yıl gecelerinde boy göstermek, bir de üstüne “Bak, Amerikalılarda ödemelerde sorun yaşanmıyor” demek büyük bir aymazlık ve ayıp.

Dijital platformlar filmlerin içeriğini ve anlatım dilini nasıl etkiliyor?

Amerikalılar “mış gibi” yapmayı çok iyi becerir. İçerik problemi gibi gözüken şeyde, özellikle dizilerde Türk DNA’sıyla dizilen yapılar uluslararası satış imkânını elde ediyor. Komedi filmlerinin yurtdışı satışı zor. Kendi hikayemden anlatayım; Türklerin yaşadığı ülkelerde vizyona giriyoruz, belli bir oranda gişe geliri elde ediyoruz. Ama dil üzerindeki kelime oyunları ve şakalar başka dile çevrildiğinde komik olmayabiliyor. Türkiye’nin siyasi gündemine dair bir şakanın bir Amerikalı tarafından algılanma ihtimali yok. Az önce konuştuğumuz butlan sahnesi de Türkiye gündemini yakından bilenler dışında kimseye bir anlam ifade etmeyecektir.

Romantik filmler ise öyle değil. Daha önce yaptığım Aşk Tutulması, Aşk Geliyorum Demez ve Aşk Mevsimi en az 50 ülkeye satıldı. Cem Yiğit Üzümoğlu ve Dilan Çiçek Deniz’in başrolünde oynadığı Aşk Mevsimi, Kuzey Afrika ülkelerinden Hırvatistan’a, Polonya’ya, Litvanya’ya, Dubai’den Moğolistan’a kadar satıldı. Hatta Moğolistan’a satılan ilk Türk filmi olabilir.

Amerikalıları bir hamburgerci gibi düşünmek lazım. Onların menüleri var: İki alana bir bedava, üç alırsan yanına iki patates koyuyoruz… Arada iyi işler de çıkabiliyor. Dizilerin yapım biçimlerini biliyorum ama bir dizi izleyicisi değilim. Hiçbir konunun saatlerce, günlerce, haftalarca, sezonlarca anlatılmasına vakit ayıramam. 

Platformların bir ticarethane olduğunu unutmamak lazım. Sinema; ticaret, eğlence ve sanat arasında bir üçgendir. Bu üçgeni en doğru şekilde çizen filmler seyirci tarafından ödüllendirilir. Aynı şey televizyon dizileri için de geçerli. Birtakım sanatsal argümanları kullansalar da herhangi bir sanat ya da politik söylem kaygıları olmaz. Bu, ticarethanenin varlık yapısına aykırıdır zaten.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş