İSTANBUL (Medyascope) – COP31’de yayımlanan yeni karar taslağında fosil yakıtlardan aşamalı çıkışa ilişkin açık bir taahhüt yer almadı. Taslakta küresel elektrik tüketiminde elektriğin payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması ve gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum finansmanının en az üç katına yükseltilmesi çağrısı yapıldı. Antalya’da hafta sonuna uzayan zirvede fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanı başlıklarında uzlaşma sağlanamazken, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres sonuçtan hayal kırıklığı duyurdu. Greenpeace ise gelişmiş ülkelerin finansman sorumluluklarını yerine getirmemesini ve fosil yakıt çıkarlarının müzakerelere etkisini eleştirdi.

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı COP31 Başkanlığı tarafından hazırlanan 10 sayfalık, 94 maddelik yeni karar taslağı 22 Kasım 2026 saat 02.00 tarihini taşıyor. Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı’nın (CMA8) değerlendirmesine sunulan metinde küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması, yenilenebilir enerji yatırımları, iklim finansmanı, ormansızlaşmayla mücadele ve gelişmekte olan ülkelere destek başlıkları yer aldı.
COP31 Genel Kurulu’nun kapanış oturumunda ele alınan taslak, taraf ülkelerin değerlendirmesine sunuldu.
Türkiye’den Murat Kurum ve Avustralya’dan Chris Bowen’ın eş başkanlığında yürütülen görüşmelerde, 21 Kasım Cumartesi günü çok sayıda ülke temsilcisiyle temas kuruldu ancak ilerleme sağlanamadı. Pazar günü erken saatlerde yayımlanan üçüncü anlaşma taslağı da tarafların pozisyonlarını yakınlaştırmadı.
Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık, Afrika ülkeleri, en az gelişmiş ülkeler ve iklim krizinden en ağır etkilenen küçük ada devletlerinin de aralarında bulunduğu yaklaşık 130 ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün nihai metinde açıkça yer almasını talep ediyor. Suudi Arabistan ve diğer bazı petrol üreticisi ülkeler ise bu ifadeye karşı çıkıyor.
Fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdü taslakta yer almadı

Müzakerelerin ilk taslağında bulunan fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi, 19 Kasım Perşembe günü yayımlanan ikinci metinden çıkarılmıştı. Üçüncü taslakta da kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışa yönelik yeni ve açık bir ifade kullanılmadı. Bunun yerine 2023’te Dubai’de düzenlenen COP28’de kabul edilen Birleşik Arap Emirlikleri Mutabakatı’na gönderme yapıldı.
COP28 mutabakatında ülkelerin fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşması gerektiği belirtilmişti. Bu hedef, ilk kez bir BM iklim zirvesinin sonuç metnine girmişti. Ancak yeni bir hedef ortaya koymadan önceki anlaşmaya atıfta bulunulması, daha güçlü taahhüt isteyen ülkelerin ve iklim örgütlerinin tepkisini çekti.
2035’e kadar elektriğin enerji tüketimindeki payının yüzde 35’e çıkarılması çağrısı
Yeni taslakta küresel toplam nihai enerji tüketimi içinde elektriğin payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e yükseltilmesi önerildi. Bu doğrultuda temiz enerji yatırımlarının artırılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi, enerji depolama teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve elektrik iletim ve dağıtım altyapısının güçlendirilmesi çağrısı yapıldı.
Metinde ülkelerin ulusal koşulları ve kalkınma öncelikleri doğrultusunda farklı enerji dönüşümü yolları izleyebileceği belirtilirken, insan kaynaklı metan ve diğer karbondioksit dışı sera gazlarının azaltılmasının sıcaklık artışını sınırlamaya katkı sağlayacağı vurgulandı. Karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerinin 2035’e kadar küresel ölçekte gigaton seviyesine ulaştırılması da taslakta yer aldı.
İklim değişikliğine uyum finansmanının üç katına çıkarılması çağrısı
Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum çalışmalarına yönelik finansmanın 2035’e kadar en az üç katına çıkarılması çağrısı taslakta yinelendi. Hedefin uygulanmasına yönelik yol haritasının geliştirilmesi ve ilerlemenin 2027’de yapılacak Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı’nda değerlendirilmesi öngörüldü.
Uyum ve dayanıklılık finansmanı için “Antalya-Addis Ababa Yol Haritası”nın başlatılması da önerildi. Girişimin iklim finansmanının öngörülebilir biçimde artırılmasını, yenilikçi finansman kaynaklarının geliştirilmesini ve gelişmekte olan ülkelerin kaynaklara erişiminin kolaylaştırılmasını amaçladığı belirtildi.
Taslakta gelişmekte olan ülkelerin ulusal iklim hedeflerini gerçekleştirmek için 2030’a kadar 5,1 ila 6,8 trilyon dolar finansmana ihtiyaç duyduğu, yıllık uyum finansmanı gereksiniminin ise 2035’e kadar 305 milyar dolar seviyesine ulaşacağı kaydedildi.
Gelişmiş ülkelere finansman sorumluluğu hatırlatıldı
Karar taslağında, Paris Anlaşması kapsamında gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum için mali kaynak sağlama yükümlülükleri hatırlatıldı. Finansmana erişimde karşılaşılan yüksek sermaye maliyetleri, sınırlı mali hareket alanı ve işlem maliyetlerinin azaltılması gerektiği vurgulandı.
Yeşil İklim Fonu’na katkıların artırılması, Uyum Fonu ile En Az Gelişmiş Ülkeler Fonu’nun desteklenmesi ve iklim finansmanına erişimde bürokratik işlemlerin basitleştirilmesi çağrısı yapıldı. Taslakta ayrıca 2027-2030 döneminde finansmana erişimin kolaylaştırılması amacıyla yıllık çalıştaylar düzenlenmesi öngörüldü.
Küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşmasından endişe duyuluyor
Karar taslağında Paris Anlaşması’nın küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2 derecenin oldukça altında tutma ve 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefi yeniden teyit edildi. Küresel ısınmanın önümüzdeki birkaç yıl içinde 1,5 derece eşiğini aşmasının beklendiği belirtilerek, bunun iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini artıracağına dikkat çekildi.
Mevcut ulusal iklim planlarının tam olarak uygulanması durumunda küresel sıcaklık artışının yaklaşık 2,6 dereceye ulaşabileceği ifade edildi. Sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşmasının süresi ve büyüklüğünün sınırlandırılması için sera gazı emisyonlarında derin, hızlı ve kalıcı azaltımlar yapılması gerektiği vurgulandı.
2030’a kadar orman kaybının durdurulması çağrısı
Taslakta ormansızlaşma ve ormanların bozulmasının 2030’a kadar durdurulması ve tersine çevrilmesi için çabaların artırılması istendi. Ormanların, okyanusların ve diğer doğal ekosistemlerin sera gazlarını tutmadaki rolüne dikkat çekilerek doğal alanların korunması ve ekosistemlerin yeniden canlandırılmasının iklim mücadelesindeki önemi vurgulandı.
Okyanusların iklim değişikliğinden etkilenmesine ilişkin çalışmaların güçlendirilmesi amacıyla “Antalya Ocean Current” adıyla çok yıllı bir diyalog planı geliştirilmesi ve “Blue Imece” başlıklı bir sentez raporunun Mart 2028’e kadar hazırlanması önerildi.
İklim önlemlerinin ticarette ayrımcılığa yol açmaması vurgulandı
Taslakta, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında uyguladığı tek taraflı önlemlerin uluslararası ticarette keyfi veya haksız ayrımcılık ya da gizli ticaret kısıtlaması oluşturmaması gerektiği belirtildi. İklim politikalarının sınır ötesi etkilerinin, özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından değerlendirilmesi ve ticaret ile iklim değişikliği arasındaki ilişkinin uluslararası diyalog mekanizmaları üzerinden ele alınması çağrısı yapıldı.
Çocukların, gençlerin, kadınların, yerel toplulukların ve yerli halkların iklim politikalarının hazırlanması ve uygulanması süreçlerine katılımının güçlendirilmesi de taslakta yer aldı.
Guterres: “Bilimde hiçbir belirsizlik yok”

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, COP31’in kapsamlı bir sonuç üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona ermesinden derin hayal kırıklığı duyduğunu açıkladı. Guterres, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, hükümetlerin iklim krizinin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmesini bekleyenlerin de aynı hayal kırıklığını yaşadığını belirtti.
Guterres, müzakere masasında uzlaşma sağlanamamasının iklim krizine ilişkin gerçekleri değiştirmediğini vurgulayarak, “Müzakere odasında uzlaşma olmayabilir, ama bilimde hiçbir belirsizlik yok” dedi.
Zirveden çıkan mesajın dünyanın iklim kriziyle mücadele için çok daha fazlasını yapması gerektiği olduğunu belirten Guterres, bunun için harekete geçilmesi gerektiğini söyledi.
Greenpeace zirve sonucunu eleştirdi

Greenpeace, COP31’de fosil yakıtlardan çıkış için somut bir yol haritası oluşturulamamasını ve iklim finansmanı konusundaki ilerlemenin yetersiz kalmasını eleştirdi. Örgüt, çerçeve karar taslağına Avrupa Birliği, Panama, Marshall Adaları ve Norveç’in de aralarında bulunduğu ülkelerin karşı çıktığını belirtti. Üçüncü taslağın 1,5 derece hedefinin aşılabileceğini kabul etmesine rağmen fosil yakıtları krizin nedeni olarak açıkça göstermediği, karbon yakalama teknolojilerine yönelik ifadelerin ise fosil yakıt sektörünün faaliyetlerini uzatabileceği savunuldu.
Greenpeace COP31 Heyeti Başkanı Jasper Inventor, fosil yakıtları kayıran bir anlaşmayı engellediklerini ancak sonuç metni olmadan zirvenin sona ermesinin iklim krizinden en fazla etkilenen topluluklar açısından başarısızlık olduğunu söyledi. Inventor, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı yükümlülüklerini yerine getirmesi ve fosil yakıt üreticilerinin hedefleri zayıflatmasının önüne geçilmesi gerektiğini vurguladı.
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu Emel Türker Alpay ise Türkiye başkanlığının diyalog, uzlaşı ve eylem odaklı COP hedefini gerçekleştiremediğini belirtti. Alpay, adil geçişin finansman ve kurumsal mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğini, aksi halde yükün işçilere ve topluluklara kalacağını söyledi. Türkiye’de kömürden çıkış ve adil geçiş için yol haritası talep ettiklerini ifade etti.
Greenpeace Avustralya Pasifik’in Pasifik Bölgesi Sorumlusu Shiva Gounden da gelişmiş ülkeleri tarihsel sorumluluklarını yerine getirmemekle suçladı. Gounden, iklim finansmanının pazarlık konusu haline getirilmesine tepki göstererek, Pasifik ülkelerinin çözüm arayışında Uluslararası Adalet Divanı’nın danışma görüşü ve Santa Marta süreci gibi alternatif yolları daha fazla gündeme taşıyabileceğini söyledi.






