AB, Çin ve Rusya’dan İran’a destek, ABD’nin yaptırımlarına baypas

Share on facebook
Share on twitter
Share on pocket
Share on email
Share on print

Avrupa Birliği, Çin ve Rusya, ABD’nin İran’la nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilip İran ekonomisini çökertmek üzere yürürlüğe soktuğu yeni yaptırım rejimini baypas etmek üzere güçlerini birleştirdi. AB, Çin ve Rusya tarafından New York’taki Birleşmiş Milletler 73. Genel Kurulu oturumları sırasında duyurulan ve şimdilik “Özel Durum Aracı” [Special Purpose Vehicle (SPV)] olarak anılan yeni bir bankacılık mekanizması marifetiyle, şirketlerin, Amerikan dolarına ve ABD’nin öncülük ettiği küresel finansal sisteme bağlı kalmadan, dolayısıyla yaptırıma tâbi olmadan İran ile başta ham petrol olmak üzere her türlü ticareti yapabilmesi hedefleniyor.

AB Dışişleri ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, mekanizmanın sadece Avrupalı şirketlere değil, Avrupa yasalarına uygun iş yapmak koşuluyla dünyanın tüm ülkelerinden şirketlere açık olacağının altını çizdi.

SPV’nin nasıl işletileceğine dairse, AB, İran, Çin ve Rusya’nın üzerinde çalıştığı, barter sistemine benzer birkaç senaryo var. Örneğin İran’ın Fransızlara sattığı ham petrolün parası, İran bankalarına hiç girmeden doğrudan İran’ın İtalya’dan ya da başka bir ülkeden alacağı malın ödemesine gidecek.

Bir başka senaryo ise, İran’ın ham petrolü Rusya’ya satması, Rusya’nın da rafineri ettikten sonra ürünü Avrupa’ya ihraç etmesi. Bu durumda Avrupalı şirketler de yaptırımlara takılmadan İran’a mallarını satabilecek.

İran ya da İran’la iş yapan üçüncü taraflarla yapılacak bankacılık işlemleri içinse çok-uluslu bir aracı kurum, bir tüzel kişilik yaratılacak. Bu kurumun işlemleri ABD için şeffaf olmayacak ve işlemler dolarla yapılmayacak. Mogherini SPV’nin, ekonomisini kollamak isteyen İran’ı 2015’te imzaladığı nükleer anlaşmaya sadık kalmaya ve hatta iyileştirmek üzere yeniden müzakere etmeye zorladığını da söyledi.

Ancak uzmanlar ABD’nin yaptırımlarını İran’la ticareti yapılan mallara ve bu ticaret için kullanılan nakde de genişletilebileceği uyarısı yapıyor. ABD eski Başkanı Obama yönetiminde görev yapmış olan Jarret Blanc ise SPV için “Avrupa’nın nükleer anlaşmaya bugüne kadarki en büyük katkısı” değerlendirmesini yaptı. Ancak Blanc’a göre SPV’nin başarısı Çin, Hindistan ve Türkiye’nin İran’dan satın aldıkları petrolle ne yapacaklarına da bağlı: “Böyle bir ödeme mekanizması uzun vadede ABD’nin yaptırım gücünün zayıflamasına yol açacaktır.”

ABD 7 ağustos’tan itibaren İran’a, ABD dolarıyla gerçekleştirilen otomotiv endüstrisi, ticari uçak satın alınması, altının da dahil olduğu kıymetli maden ticaretiyle ilgili finansal işlemleri kapsayan ilk kademe yaptırımları uygulamaya başlamıştı. Ham petrol ihracatına yönelik olan ikinci kademe ise 6 Kasım’da yürülüğe girecek.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pocket
Share on email
Share on print
  • Medyascope
  • Medyascope Plus