İSTANBUL (Medyascope) – Aziz X. Pius Cemiyeti’nin Papa 14. Leo’nun çağrısına rağmen İsviçre’de dört yeni piskopos ataması, Katolik Kilisesi’nde yeni bir bölünme tartışması başlattı. Vatikan, grubun din adamlarını ve resmî üyelerini aforoz etti.
Haberin özeti:
Key Takeaways
- Aziz X. Pius Cemiyeti, Papa 14. Leo’nun uyarısına rağmen İsviçre’nin Écône kasabasında dört yeni piskopos atadı.
- Vatikan, Papa’dan onaysız yapılan atamaları kilise hukukuna aykırı ve ayrılıkçı bir eylem olarak nitelendirdi.
- Cemiyetin önde gelen din adamları, rahipleri ve resmî üyeleri aforoz edildi; inananlara gruptan uzak durma çağrısı yapıldı.
- Aziz X. Pius Cemiyeti, 2. Vatikan Konsili’nin modernleşme reformlarına karşı çıkan, Latince ayini savunan ve aşırı sağla yakınlığı nedeniyle eleştirilen gelenekçi bir grup.
- Kriz, Mayıs 2025’te Papa seçilen 14. Leo’nun göreve gelmesinden bu yana Katolik Kilisesi’nde yaşanan en büyük iç gerilim olarak görülüyor.
Katolik Kilisesi’nde aşırı muhafazakâr Aziz X. Pius Cemiyeti’nin Papa’dan onay almadan dört yeni piskopos ataması, Vatikan ile gelenekçi kanat arasındaki krizi kopma noktasına taşıdı.
Vatikan, Papa 14. Leo’nun kişisel uyarısına rağmen İsviçre’nin Écône kasabasında piskopos atama töreni düzenleyen cemiyetin önde gelen din adamlarını aforoz etti. Kararnamede, gruba resmen bağlı din adamları ve üyeler için de aynı yaptırımın geçerli olduğu belirtildi.
Vatikan, inançlı Katoliklere de Aziz X. Pius Cemiyeti’nin ayinlerine ve etkinliklerine katılmama çağrısı yaptı. Cemiyetin rahipleri tarafından yönetilen evlilik ve günah çıkarma gibi merasimlerin de geçersiz sayılacağı duyuruldu.
Papa Leo’dan son çağrı: “Lütfen geri dönün”
Kriz, Aziz X. Pius Cemiyeti’nin mayıs ayında dört yeni piskopos atayacağını duyurmasıyla başladı. Vatikan, bu kararın kilise hukukuna aykırı olduğunu belirterek cemaate defalarca geri adım atma çağrısı yaptı.
Papa 14. Leo da tören öncesinde cemiyetin lideri Davide Pagliarani’ye bir mektup gönderdi. Papa, piskopos atamalarının “çok vahim bir günah” ve ayrılıkçı bir eylem anlamına geleceğini söyledi.
Leo, mektubunda “Sizden tüm kalbimle rica ediyorum: lütfen geri dönün!” ifadelerini kullandı.
Pagliarani ise Papa’nın çağrısına karşılık, kilisenin mevcut koşullar altında “Katolik ruhuyla bağdaşmayan güçler ve baskılar tarafından yıpratıldığını” savundu. Pagliarani, cemiyetin amacının kiliseyi onarmak olduğunu ileri sürdü.
Buna rağmen cemiyet, 1 Temmuz Çarşamba günü İsviçre’nin Écône kasabasındaki ruhban okulunda tören düzenledi ve dört yeni piskopos atadı.
Aziz X. Pius Cemiyeti nedir?
Aziz X. Pius Cemiyeti, 1970’te Fransız Başpiskopos Marcel Lefebvre tarafından kuruldu. “Lefebvrianlar” diye de anılan grup, Katolik Kilisesi’nin 1962-1965 yılları arasında düzenlediği 2. Vatikan Konsili ile başlattığı modernleşme reformlarına karşı çıkıyor.
Cemiyet özellikle ayinlerin yerel dillerde yapılmasına, diğer Hıristiyan mezhepleriyle ve farklı dinlerle diyalog kurulmasına ve kilisenin modern dünyayla uyum arayışına karşı sert bir tutum alıyor.
Grup, modernizmi “enfeksiyon” olarak tanımlıyor. Katolik Kilisesi’nin geleneksel çizgisinden uzaklaştığını savunan cemiyet, Latince ayine sıkı bağlılığıyla biliniyor.
Aziz X. Pius Cemiyeti, zaman zaman antisemitizm, İslam karşıtlığı, ırkçılık ve aşırı sağla yakın ilişkiler nedeniyle de eleştiriliyor.
Bu ilk kriz değil, 1988’de de aforoz edilmişlerdi
Aziz X. Pius Cemiyeti ile Vatikan arasındaki kriz yeni değil.
Cemiyet, 1988’de de Papa’nın izni olmadan dört piskopos atamıştı. Dönemin Papa’sı 2. Jean Paul, cemiyetin kurucusu Marcel Lefebvre’yi ve atanan dört piskoposu aforoz etmişti.
Ancak 2009’da Papa 16. Benedict, gelenekçi Katoliklere yönelik bir açılım kapsamında bu aforozları kaldırmıştı. Bu karar, cemiyetle Vatikan arasındaki ilişkilerde kısa süreli bir yumuşama yaratmıştı.
Papa Francesco döneminde ise Latince ayinlerin büyük ölçüde kısıtlanmasıyla ilişkiler yeniden gerildi. Vatikan ile Lefebvrianlar arasındaki diyalog çalışmaları da kesintiye uğradı.
Son piskopos atamaları, bu uzun gerilimi yeniden açık bir bölünmeye dönüştürdü.
Fakat bu son karar, 1988’dekinden daha kapsamlı.
O dönemde yalnızca cemiyetin kurucusu ve piskoposlar aforoz edilmişti. Bu kez Vatikan, yalnızca yeni atanan dört piskoposu ve onları kutsayan iki piskoposu değil, cemiyetin din adamlarını ve resmî üyelerini de aforoz etti.
Vatikan’ın İnanç Doktrini Departmanı tarafından yayımlanan kararnamede, Papa’nın izni olmadan yapılan piskopos atamalarının kilise hukukuna açık aykırılık oluşturduğu belirtildi.
Vatikan ayrıca, gruba resmen katılan din adamı olmayan inananların da “ayrılıkçı” sayılabileceği ve aforozla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
Aşırı sağ ile yakınlık tartışması
İsviçre’deki törene katılım da dikkat çekiciydi. Organizatörler törene yaklaşık 20 bin kişinin katıldığını söylerken, farklı kaynaklarda bu sayı 15-17 bin aralığında verildi.
İtalyan basını, törene neofaşist Yeni Güç partisinin lideri Roberto Fiore ile yeni kurulan aşırı sağcı Ulusal Gelecek partisinden temsilcilerin de katıldığını yazdı.
Kutsal Kalp Katolik Üniversitesi’nden tarih profesörü Agostino Giovagnoli, aşırı sağın güçlendiği bir dönemde bu bölünmenin yaşanmasının tesadüf olmadığını söyledi. Giovagnoli, “Şu anda ‘geriye göç’ gibi sloganlara ilham veren Batılı beyaz üstünlükçülük için elverişli bir ortam var ve onlar da bundan faydalanabilir” dedi.
Cemiyetin Avrupa’daki aşırı sağ figürlerle uzun süredir temas halinde olduğu, Fransa’da Jean-Marie Le Pen çevresiyle ve İtalya’daki neofaşist gruplarla ilişkiler kurduğu belirtiliyor.
Écône’daki törenin büyüklüğü, Katolik dünyasında ayrıca tartışma yarattı.
İtalyan basını organizasyonu “gelenekçilerin Woodstock’u” olarak nitelendirdi. Tören alanında “Écône 2026” yazılı şapkalar ve dört yeni piskoposu temsilen hazırlanan dört şişelik şarap setleri gibi hatıra ürünlerinin satılması da dikkat çekti.
Moderniteye karşı çıkan bir grubun piskopos atama törenini sosyal medyadan canlı yayınlaması ise “paradoks” olarak yorumlandı.
Aziz X. Pius Cemiyeti, Vatikan tarafından tanınmamasına rağmen dünya genelinde yüz binlerce müridi olduğunu söylüyor. Cemiyetin yüzlerce rahibi, okulları, kiliseleri ve farklı ülkelerde güçlü bir örgütlenmesi bulunuyor.
Bu nedenle uzmanlar, Vatikan’ın kararına rağmen grubun kısa sürede ortadan kalkmasını beklemiyor.
Papa 14. Leo için ilk büyük kriz
Bu aforoz kararı, Mayıs 2025’te Papa seçilen 14. Leo için Katolik Kilisesi içindeki ilk büyük kriz olarak görülüyor.
Papa Leo, göreve geldiğinden bu yana kilise içindeki muhafazakârlar ile reform yanlıları arasındaki gerilimi azaltmaya çalışıyordu. Ancak Aziz X. Pius Cemiyeti’nin Papa’nın uyarısına rağmen piskopos ataması, Vatikan’ı daha sert bir tutum almaya itti.
Villanova Üniversitesi’nden ilahiyat profesörü Massimo Faggioli, Papa Leo’nun bu kararla “her ne pahasına olursa olsun yüzeysel bir birlik” peşinde olmadığını gösterdiğini söyledi. Faggioli’ye göre Vatikan, uzun yıllardır süren “sonuçsuz uzlaşma” arayışından sonra artık ortada açık bir ayrılıkçı gerçeklik bulunduğunu kabul etti.
Uzmanlar, bu kararın özellikle ABD’deki aşırı muhafazakâr Katolik çevrelerde de yankı yaratabileceğini belirtiyor. Papa Leo’nun, gelenekçi çevreler ile kilisenin kurumsal çizgisi arasındaki gri alanı daralttığı yorumları yapılıyor.
Kaynak: NYT, Financial Times
