İSTANBUL (Medyascope) – ABD, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin hedef alınmasını gerekçe göstererek İran’a yeni saldırılar düzenledi; Tahran ise Körfez’deki Amerikan hedeflerine misilleme yaptı. Peki bu yeni saldırı dalgası, ABD-İran arasında zaten kırılgan olan ateşkesin tamamen bittiği anlamına mı geliyor?
ABD ile İran arasında geçen ay imzalanan mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik saldırılar ve karşılıklı askeri misillemelerin ardından fiilen çökmenin eşiğine geldi.
ABD, İran’a karşı yeni hava saldırıları başlattı. ABD Merkez Komutanlığı, saldırıların Hürmüz Boğazı’nda “ticari gemilere ve sivil mürettebata yönelik son dönemdeki haksız saldırganlığa” yanıt olarak düzenlendiğini açıkladı.
Washington’a göre operasyonların hedefi, İran’ın seyrüsefer özgürlüğünü tehdit etme kapasitesini zayıflatmak.
İran ise ABD saldırılarına Körfez ülkelerindeki Amerikan hedeflerini vurarak karşılık verdi. Bahreyn’in başkenti Manama’da patlamalar meydana gelirken, Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin bazı füze ve SİHA’ları engellediğini duyurdu. Katar da vatandaşları için güvenlik uyarısı yayımladı.
ABD ile İran arasında geçen ay imzalanan mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik saldırılar ve karşılıklı askeri misillemelerin ardından fiilen çökmenin eşiğine geldi.
ABD, İran’a karşı yeni hava saldırıları başlattı. ABD Merkez Komutanlığı, saldırıların Hürmüz Boğazı’nda “ticari gemilere ve sivil mürettebata yönelik son dönemdeki haksız saldırganlığa” yanıt olarak düzenlendiğini açıkladı.
Washington’a göre operasyonların hedefi, İran’ın seyrüsefer özgürlüğünü tehdit etme kapasitesini zayıflatmak.
İran ise ABD saldırılarına Körfez ülkelerindeki Amerikan hedeflerini vurarak karşılık verdi. Bahreyn’in başkenti Manama’da patlamalar meydana gelirken, Kuveyt ordusu hava savunma sistemlerinin bazı füze ve SİHA’ları engellediğini duyurdu. Katar da vatandaşları için güvenlik uyarısı yayımladı.
ABD neden İran’a yeniden saldırdı?
ABD yönetimi, yeni saldırıların gerekçesi olarak Hürmüz Boğazı yakınlarında üç ticari geminin hedef alınmasını gösteriyor.
Washington’a göre İran, Marshall Adaları bandıralı Al-Rekayyat, Suudi Arabistan bandıralı Wadyan ve Liberya bandıralı Cyprus Prosperity adlı gemilere saldırdı.
Gemilerin Umman kıyılarına yakın bölgede seyrettiği belirtildi. İran ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerin kendi belirlediği “güvenli rota”yı kullanması gerektiğini savunuyor.
Son dönemde bazı gemilerin Umman kıyılarına yakın bir güzergâhı tercih etmesi, Tahran açısından Hürmüz üzerindeki pazarlık gücünü zayıflatan bir adım olarak görülüyor. İran’a göre bu durum, boğazın yeniden açılması, mali baskıların hafifletilmesi ve nükleer program başlıklarını içeren mutabakatın ihlali anlamına geliyor.
ABD ise bunu uluslararası ticaret koridoruna yönelik saldırı olarak değerlendiriyor.
ABD yönetimi, yeni saldırıların gerekçesi olarak Hürmüz Boğazı yakınlarında üç ticari geminin hedef alınmasını gösteriyor.
Washington’a göre İran, Marshall Adaları bandıralı Al-Rekayyat, Suudi Arabistan bandıralı Wadyan ve Liberya bandıralı Cyprus Prosperity adlı gemilere saldırdı.
Gemilerin Umman kıyılarına yakın bölgede seyrettiği belirtildi. İran ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerin kendi belirlediği “güvenli rota”yı kullanması gerektiğini savunuyor.
Son dönemde bazı gemilerin Umman kıyılarına yakın bir güzergâhı tercih etmesi, Tahran açısından Hürmüz üzerindeki pazarlık gücünü zayıflatan bir adım olarak görülüyor. İran’a göre bu durum, boğazın yeniden açılması, mali baskıların hafifletilmesi ve nükleer program başlıklarını içeren mutabakatın ihlali anlamına geliyor.
ABD ise bunu uluslararası ticaret koridoruna yönelik saldırı olarak değerlendiriyor.
ABD ordusu, son saldırı dalgasında İran’da 90 hedefin vurulduğunu duyurdu. İran medyası, ülkenin güney kıyıları boyunca patlamalar duyulduğunu ve Körfez’de İran kontrolündeki adaların hedef alındığını bildirdi.
İran medyasına göre saldırılarda üç kişi öldü.
CENTCOM, 7 Temmuz’daki ilk saldırılarda İran’ın hava savunma sistemleri, komuta-kontrol ağları, kıyı radarları, gemisavar füze kapasitesi ve Devrim Muhafızları’na ait 60’tan fazla küçük bot dahil 80’den fazla hedefin vurulduğunu açıklamıştı.
8 ve 9 Temmuz saldırılarıyla birlikte vurulan hedef sayısının 170’e ulaştığı bildirildi.
ABD nereleri hedef alıyor?
ABD saldırılarının büyük bölümü İran’ın güney kıyılarında, Hürmüz Boğazı hattında yoğunlaştı.
Hedefler arasında hava savunma sistemleri, radar alanları, gemisavar füze kapasitesi, komuta-kontrol merkezleri ve Devrim Muhafızları’na ait küçük botlar yer aldı.
Washington, bu hedefleri vurarak İran’ın Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere saldırma kapasitesini azaltmayı amaçladığını söylüyor.
Ancak uzmanlara göre bu saldırılar İran’ın boğazdaki tehdit kapasitesini tamamen ortadan kaldırmaya yetmeyebilir. Özellikle SİHA’lar, füzeler, küçük botlar ve kıyı unsurları nedeniyle İran’ın Hürmüz’de deniz trafiğini baskı altında tutma imkânı sürüyor.
Emekli ABD’li ve Avustralyalı askeri uzmanlar, son saldırıların İran’ın kapasitesini zayıflatabileceğini ancak Hürmüz Boğazı’nı tehdit etme kabiliyetini tümüyle yok edemeyeceğini belirtiyor.
Trump: “İran’ı çok sert vurduk”
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi için bulunduğu Ankara’da İran’la mutabakatın “bittiğini” düşündüğünü söylemişti.
Trump, Türkiye’den ayrıldıktan sonra başkanlık uçağında yaptığı açıklamada, “İran’ı çok sert vurduk” dedi.
İran’ın anlaşmayı “çok istediğini” söyleyen Trump, “Anlaşma yapmaya değip değmediklerini ya da anlaşmaya sadık kalıp kalmayacaklarını bilmiyorum” ifadelerini kullandı.
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda da saldırıların “İran’ın gemilere yönelik bombalı saldırısına misilleme” olduğunu belirtti.
ABD Başkanı, “Eğer bu saldırılar tekrarlanırsa, çok daha kötü olacak” dedi.
İran nasıl karşılık verdi?
İran, ABD saldırılarına Bahreyn ve Kuveyt’teki Amerikan askeri hedeflerine saldırarak yanıt verdi.
İran Devrim Muhafızları, Bahreyn ve Kuveyt’teki 85 Amerikan askeri hedefinin vurulduğunu açıkladı. Açıklamada Bahreyn’deki ABD Beşinci Filo Üssü ve Kuveyt’teki Ali Salem Hava Üssü’nün hedef alındığı belirtildi.
İran Meclis Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, X hesabından yaptığı açıklamada ABD’ye “Eğer vurursanız, vurulursunuz” mesajı verdi.
Kalibaf ayrıca ABD’nin “zorbalık yapmanın ve verilen sözleri tutmamanın artık bedelsiz olmadığını hâlâ öğrenemediğini” söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de Trump’ın açıklamalarının ardından, “Kabalığa kabalıkla karşılık vermeyiz; eylemle karşılık veririz. Hem de korkusuzca ve büyük bir cesaretle” dedi.
Asıl düğüm Devrim Muhafızları mı?
Son gelişmeler, ABD ile İran arasındaki ateşkesin neden bu kadar kırılgan olduğunu da yeniden gündeme getirdi.
Bazı uzmanlara göre sorun yalnızca Washington ile Tahran arasındaki diplomatik güvensizlik değil. İran içinde Devrim Muhafızları’nın ayrı bir güç merkezi olarak hareket etmesi de ateşkesin geleceğini zorlaştırıyor.
Devrim Muhafızları, İran’ın füze kapasitesini kontrol ediyor, Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri baskı unsurlarında belirleyici rol oynuyor ve doğrudan ülkenin dini liderine bağlı hareket ediyor.
Bu nedenle uzmanlar, Devrim Muhafızları’nın onaylamadığı bir ateşkesin sahada kalıcı olmasının zor olduğunu belirtiyor.
Son gelişmeler, ABD ile İran arasındaki ateşkesin neden bu kadar kırılgan olduğunu da yeniden gündeme getirdi.
Bazı uzmanlara göre sorun yalnızca Washington ile Tahran arasındaki diplomatik güvensizlik değil. İran içinde Devrim Muhafızları’nın ayrı bir güç merkezi olarak hareket etmesi de ateşkesin geleceğini zorlaştırıyor.
Devrim Muhafızları, İran’ın füze kapasitesini kontrol ediyor, Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri baskı unsurlarında belirleyici rol oynuyor ve doğrudan ülkenin dini liderine bağlı hareket ediyor.
Bu nedenle uzmanlar, Devrim Muhafızları’nın onaylamadığı bir ateşkesin sahada kalıcı olmasının zor olduğunu belirtiyor.
Petrol yaptırımı da geri döndü
ABD, askeri saldırıların yanı sıra İran petrol satışlarına verilen geçici izni de iptal etti.
Geçen ay imzalanan mutabakat kapsamında İran’a petrol ve petrol ürünleri satma konusunda 60 günlük geçici muafiyet verilmişti. Bu muafiyet, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması ve barış görüşmelerinin sürmesi için sağlanan teşviklerden biri olarak görülüyordu.
ABD Hazine Bakanlığı’nın kararıyla yeni petrol satışları için yaptırımlar yeniden devreye girdi.
Uzmanlara göre ekonomik yaptırımlar, İran üzerinde hava saldırılarından daha etkili olabilir. Çünkü petrol ve petrokimya ihracatı, ağır kriz içindeki İran ekonomisinin en önemli gelir kaynaklarından biri.
Ateşkes tamamen bitti mi?
ABD ile İran arasındaki çatışmalar 7 Temmuz’da yeniden başladı. Geçen ay imzalanan mutabakat zaptı, taraflar arasında 60 günlük müzakere süreci öngörüyordu.
Anlaşmaya göre İran, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin geçişini savaş öncesi seviyeye döndürecekti. ABD ise İran petrol satışlarına geçici muafiyet tanıyacak ve bazı mali kısıtlamaları gevşetecekti.
Ancak tanker saldırıları, ABD’nin hava operasyonları, İran’ın Körfez’deki Amerikan tesislerine misillemesi ve petrol muafiyetinin iptali, mutabakatı fiilen işlemez hale getirdi.
Trump, Ankara’da yaptığı açıklamada İran’la mutabakatın “bittiğini” düşündüğünü söyledi. ABD Başkanı, müzakere ekibinin temasları sürdürebileceğini belirtse de, kendisinin bu görüşmeleri “zaman kaybı” olarak gördüğünü ifade etti.
Trump, İran’a karşı sert açıklamalar yapsa da, savaşın geleceği konusunda iç politikada baskı altında.
Savaş küresel ekonomiyi sarstı, petrol arzında büyük şok yarattı ve ABD içinde de Trump’a yönelik eleştirileri artırdı.
Cumhuriyetçi Parti içinde ve Trump’ın MAGA tabanında bile askeri angajmana yönelik rahatsızlıkların arttığı belirtiliyor.
Kasım ayında yapılacak ara seçimler yaklaşırken, savaşın ekonomik etkileri ve seçmen tepkisi Trump yönetimi üzerinde ek baskı oluşturuyor.
Trump, İran’a karşı sert açıklamalar yapsa da, savaşın geleceği konusunda iç politikada baskı altında.
Savaş küresel ekonomiyi sarstı, petrol arzında büyük şok yarattı ve ABD içinde de Trump’a yönelik eleştirileri artırdı.
Cumhuriyetçi Parti içinde ve Trump’ın MAGA tabanında bile askeri angajmana yönelik rahatsızlıkların arttığı belirtiliyor.
Kasım ayında yapılacak ara seçimler yaklaşırken, savaşın ekonomik etkileri ve seçmen tepkisi Trump yönetimi üzerinde ek baskı oluşturuyor.
Bundan sonra ne olabilir?
ABD tarafı saldırıların sınırlı olduğunu ve İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki saldırı kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini savunuyor.
Ancak Trump’ın “ateşkes bitti” açıklaması, Washington’ın mutabakatı tamamen rafa kaldırıp kaldırmayacağı konusunda belirsizlik yarattı.
İran ise ABD’yi mutabakatı ihlal etmekle suçluyor ve Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı gücünü elinde tutmaya çalışıyor.
Önümüzdeki süreçte iki ihtimal öne çıkıyor: Taraflar sınırlı misillemelerin ardından yeniden müzakere masasına dönebilir ya da Hürmüz Boğazı merkezli kriz daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşebilir.
