İSTANBUL (Medyascope) – Siyasetin öne çıkan isimlerinden Selahattin Demirtaş, insan hakları savunuculuğundan HDP Eş Genel Başkanlığına, cumhurbaşkanlığı adaylığından tutukluluğa uzanan siyasi yaşamıyla Türkiye’nin son 20 yılına damga vuran siyasetçiler arasında yer alıyor.
Selahattin Demirtaş, 10 Nisan 1973’te Elazığ’ın Palu ilçesinde doğdu. Çocukluk yıllarını Diyarbakır’da geçirdi.
Üniversite eğitimini hukuk alanında sürdürmek isteyen Demirtaş, ilk sınavında istediği puanı alamayınca Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz İşletmeciliği ve Yönetimi Bölümü’ne kaydolmak için İzmir’e gitti.
1991 yılında yaz tatili için Diyarbakır’a döndüğünde, Halkın Emek Partisi (HEP) Diyarbakır İl Başkanı Vedat Aydın’ın cenazesinde yaşanan olaylar ve kalabalığa ateş açılması, kendi anlatımına göre siyasi yaşamının dönüm noktası oldu.
Yıllar sonra verdiği bir söyleşide o günü, “Siyasal kimliğimle o gün tanıştım. Benim kuşağımdaki gençlerin politize olmasında en büyük etken o olaydı” sözleriyle anlattı.
Üniversite yıllarında hem Selahattin Demirtaş hem de ağabeyi Nurettin Demirtaş, “PKK’nın gençlik örgütüne üye olma” suçlamasıyla gözaltına alındı. Selahattin Demirtaş bir hafta sonra serbest bırakılırken, ağabeyi tutuklandı.
Yeniden üniversite sınavına giren Demirtaş, 1994 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydoldu. Eğitimini sürdürdüğü yıllarda yaz aylarında musluk tamirciliği yaparak geçimini sağladı.
Diyarbakır’a dönüş ve siyasete girişi
Üniversiteden mezun olduktan sonra Diyarbakır’a dönen Demirtaş, 2000 yılında İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) Diyarbakır Şubesi’ne katıldı. Bu dönemde bölgede işlenen faili meçhul cinayetlerle ilgili çalışmalarda yer aldı.
PKK tarafından kaçırılan güvenlik görevlilerinin serbest bırakılması için oluşturulan heyetlerde görev alan Demirtaş, 2006 yılında askerlik hizmetini tamamladı.
2007 yılında Demokratik Toplum Partisi (DTP) ve bazı sosyalist partilerin desteklediği “Bin Umut Adayları” arasında Diyarbakır’dan bağımsız milletvekili seçildi.
Aynı yıl ağabeyi Nurettin Demirtaş DTP Genel Başkanı olurken, Selahattin Demirtaş da TBMM’de grup başkanvekilliği görevini üstlendi.
Anayasa Mahkemesi’nin 2009 yılında DTP’yi kapatmasının ardından Barış ve Demokrasi Partisi’ne (BDP) geçen Demirtaş, 2010 yılında partinin genel başkanı seçildi.
2013 yılında çözüm sürecinin en önemli siyasi aktörlerinden biri haline gelen Demirtaş, Kürt sorununun çözümüne yönelik görüşmelerde HDP’nin öne çıkan isimleri arasında yer aldı.
Aynı yıl BDP milletvekilleri HDP çatısı altında birleşti. Demirtaş ise 2014 yılında Figen Yüksekdağ ile birlikte HDP’nin eş genel başkanı oldu.
Çözüm sürecindeki rolü
2013 yılında başlayan çözüm süreci, Demirtaş’ın siyasi kariyerindeki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. HDP ve BDP’nin önde gelen isimlerinden biri olan Demirtaş, hükümet ile PKK arasında yürütülen görüşmelerin siyasi ayağında aktif rol üstlendi.
Bu dönemde Abdullah Öcalan ile görüşen İmralı heyetinin yürüttüğü temasları yakından takip eden Demirtaş, kamuoyuna yönelik açıklamalarıyla sürecin en görünür siyasi aktörlerinden biri haline geldi.
Cumhurbaşkanlığı adaylığı ve 7 Haziran seçimleri
HDP yönetimindeki Demirtaş, partinin yalnızca Kürt seçmenlere değil, Türkiye’nin farklı toplumsal kesimlerine de hitap eden bir siyasi çizgi izlemesi gerektiğini savundu.
2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olan Demirtaş, oyların yüzde 9,76’sını aldı.
17 Mart 2015’te TBMM’deki grup toplantısında, başkanlık sistemi tartışmalarına gönderme yaparak Tayyip Erdoğan’a hitaben üç kez “Seni başkan yaptırmayacağız” dedi.
7 Haziran 2015 genel seçimlerinde HDP, ilk kez bağımsız adaylar yerine parti olarak seçime girdi. Yüzde 13,12 oy alan HDP, AKP’nin 13 yıl sonra Meclis’teki tek başına çoğunluğunu kaybetmesinde etkili oldu.
Böylece HDP, AKP ve CHP’nin ardından parlamentodaki üçüncü büyük siyasi grup haline geldi.
Ancak seçimlerin ardından hükümet kurulamadı ve 1 Kasım 2015’te seçimler yenilendi. Aynı dönemde çözüm süreci sona erdi.
Türkiye, bu süreçte IŞİD, TAK ve PKK’nın saldırıları, Suruç Katliamı, Ceylanpınar’daki polis cinayetleri, Ankara Gar Katliamı ve Suriye’nin kuzeyine yönelik askeri operasyonlarla sarsıldı.
Tutuklanması
1 Kasım 2015 seçimlerinin ardından AKP yeniden tek başına iktidara geldi. Bu dönemde Güneydoğu Anadolu’da hendek çatışmaları yaşandı, çok sayıda belediyeye kayyum atandı ve 20 Mayıs 2016’da milletvekillerinin dokunulmazlıkları kaldırıldı.
15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından ilan edilen olağanüstü hâl (OHAL) sürecinde Demirtaş hakkında çeşitli soruşturmalar başlatıldı.
Demirtaş, 4 Kasım 2016’da gözaltına alındı, 6 Kasım 2016’da ise “terör örgütü üyeliği”, “örgüt kurmak ve yönetmek” ve 6-8 Ekim Kobani olaylarına ilişkin suçlamalar kapsamında tutuklandı.
2024 yılında Kobani davasında hapis cezasına çarptırıldı.
Cezaevinde yazdığı kitaplar ve “kettle” paylaşımı
Demirtaş, tutukluluğu boyunca avukatları ve ziyaretçileri aracılığıyla sosyal medya üzerinden gündeme ilişkin açıklamalar yapmayı sürdürdü.
Eylül 2017’de, cezaevindeki odasında sosyal medya paylaşımları nedeniyle arama yapıldığı iddialarının ardından hesabından şu mesaj paylaşıldı:
“Odada twit bulunamadı doğal olarak. Çay için kettle vardı sadece, ondan da twit atılamayacağına kanaat getirildi.”
Bu paylaşımın ardından kettle, Demirtaş’ın destekçileri arasında sembolik bir anlam kazandı.
Tutukluluğu sırasında edebiyat çalışmalarına da ağırlık veren Demirtaş, “Seher”, “Devran”, “Leylan”, “Dad”, “Efsun” ve “Jamal” adlı kitapları yayımladı.
Cezaevinden cumhurbaşkanlığına aday oldu
Demirtaş, Şubat 2018’de düzenlenen HDP kongresinde eş genel başkanlığa yeniden aday olmadı.
24 Haziran 2018 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise cezaevinden adaylığını açıkladı. Böylece Türkiye’de cezaevinden cumhurbaşkanlığına aday olan ilk siyasetçi oldu.
TRT’de yayımlanan seçim konuşması, cezaevinin revirinde kaydedildi.
Seçimlerde oyların yüzde 8,32’sini alan Demirtaş, daha sonra HDP yönetimine yönelik eleştiriler içeren bir yazı kaleme aldı. Yazısında partiyi “tatil havasından çıkıp sahaya inmeye” çağırırken, seçim sonuçlarına ilişkin özeleştiri yapılmamasını da eleştirdi.
AİHM ve AYM kararları
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Demirtaş’ın tutukluluğuna ilişkin ilk kararını 20 Kasım 2018’de verdi.
Mahkeme, tutukluluğun makul süreyi aştığına, seçme ve seçilme hakkının ihlal edildiğine ve tutuklama tedbirinin siyasi amaçlarla kullanıldığına hükmetti.
AİHM Büyük Dairesi, 22 Aralık 2020’de verdiği kararda da Demirtaş’ın ifade özgürlüğünün, özgürlük ve güvenlik hakkının ve serbest seçim hakkının ihlal edildiğine karar verdi.
Mahkeme, tutukluluğun siyasi gerekçelerle sürdürüldüğünü belirterek Türkiye’den Demirtaş’ın serbest bırakılması için gerekli adımları atmasını istedi.
2025 yılında AİHM, Kobani davasına ilişkin yeni bir ihlal kararı daha verdi.
Anayasa Mahkemesi ise Demirtaş’ın tutukluluğuna ilişkin bireysel başvurularda AİHM ile aynı yönde karar vermedi.
Bununla birlikte AYM, 2021 yılında ifade özgürlüğünün, 2022 yılında ise toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğine hükmetti.
Demirtaş, siyasi kariyeri, çözüm sürecindeki rolü, HDP’nin yükselişi, tutukluluğu ve hakkında verilen yargı kararları nedeniyle Türkiye siyasetinin son yıllardaki en tartışmalı isimlerinden biri olmaya devam ediyor.
