Okurlarımızı, takipçilerimizi, izleyicilerimizi ve tüm destekçilerimizi görüşlerini Medyascope’ta dile getirmeye davet ediyoruz. Yazınız editoryal ilkelerimize uyar ve Yayın Kurulumuz tarafından da uygun görülürse, web sitemizde imzanızla yayınlanacaktır. Konuşan, tartışan, farklı fikirlerin dile getirildiği bir Türkiye istiyoruz. Kadir Canatan “Çerçeve yasa Kürtlerin kültürel hak taleplerine ne ölçüde cevap veriyor” başlıklı yazıyı kaleme aldı.
18 Ağustos 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, adı itibarıyla oldukça geniş bir toplumsal hedefe işaret etmektedir. “Millî dayanışma” ve “toplumsal bütünleşme” kavramları, ilk bakışta Türkiye’de uzun yıllardır devam eden Kürt meselesinin yalnızca güvenlik boyutuyla değil, siyasal, toplumsal ve kültürel boyutlarıyla da ele alınacağı beklentisini doğurabilir. Ancak kanunun amaç ve kapsam maddesine yakından bakıldığında, düzenlemenin esas olarak silahlı çatışmanın sona erdirilmesi ve bunun ceza hukuku bakımından doğuracağı sonuçların yönetilmesi üzerine kurulduğu görülmektedir.
Kanunun birinci maddesi amacı oldukça açık biçimde tanımlamaktadır. Düzenlemenin uygulanabilmesi, PKK/KCK’nin ve bağlantılı oluşumların fiilî varlığına son verdiğinin ve silahlarını teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesine, ardından bunun Millî Güvenlik Kurulu kararıyla teyit edilmesine bağlanmıştır. Kanunun temel konusu ise bundan sonra soruşturma ve kovuşturmaların, mahkûmiyet hükümlerinin ve infazların hangi şartlarda erteleneceğinin belirlenmesidir. Kapsam da örgüt kurma ve yönetme, üyelik, yardım, propaganda, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve terörizmin finansmanı gibi alanlarla sınırlandırılmıştır. Bu nedenle söz konusu metni, ilk planda bir “Kürt meselesinin demokratik çözümü yasası”ndan ziyade, silahlı örgütün tasfiyesinden sonraki hukuki geçişi düzenleyen bir çerçeve yasa olarak tanımlamak daha isabetli görünmektedir.
Nitekim kanunun devam eden maddelerinin ağırlık merkezi de budur. Soruşturma ve kovuşturmaların beş veya on yıl süreyle ertelenmesi, bazı ağır suçların kapsam dışında bırakılması, delillerin muhafazası ve müsadere işlemleri ayrıntılı biçimde düzenlenmektedir. Aynı mantık mahkûmiyet hükümleri bakımından da sürdürülmekte; belirli şartlar altında cezaların infazının beş ya da on yıl ertelenmesi ve bu sürenin yeni bir terör suçu işlenmeden tamamlanması durumunda cezaların infaz edilmiş sayılması öngörülmektedir. Dolayısıyla kanunun merkezindeki özne, kültürel kimliği ve haklarıyla “Kürt yurttaşı” değil, silahlı örgütle hukuki ilişkisi bulunan kişidir. Bu ayrım, çerçeve kanunun Kürtlerin kültürel taleplerine cevap verme kapasitesini değerlendirirken özellikle önemlidir.
Kültürel haklar nerede?
Kürt meselesinin silahlı boyutunun sona erdirilmesi ile Kürtlerin kültürel haklarının tanınması aynı şey değildir. Birincisi güvenlik ve ceza hukuku alanında bir normalleşme meselesidir; ikincisi ise yurttaşlık, dil, eğitim, kültür ve kamusal görünürlük alanına ilişkindir. Nitekim Kürt siyasi hareketi içinde son dönemde açıkça dile getirilen talepler arasında anadilinde eğitim, Kürtçenin kamusal alanda kullanılabilmesi, çok dilli kamu hizmetleri, eşit yurttaşlık ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi bulunmaktadır. DEM Parti’nin 2026 yılında yaptığı açıklamalarda özellikle anadilinde eğitimin yasal güvenceye alınması ve kamusal hizmetlerde çok dilli uygulamaların hayata geçirilmesi açık talepler olarak ifade edilmektedir. Dil, Kültür ve Sanat Komisyonu da barış sürecinde başta anadilinde eğitim olmak üzere dil haklarının hukuki statüye kavuşturulmasını talep etmektedir.
Bu talepler ölçüt alındığında çerçeve yasanın önemli bir boşluğu ortaya çıkmaktadır. Kanunda Kürtçe, anadili, kültürel hak, eğitim hakkı, çok dillilik, kültürel kurum, yayın, yer adları, kamusal hizmetlerde dil kullanımı veya benzeri herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Daha açık ifadeyle yasa, bir Kürt yurttaşının kendi dilini öğrenmesi, çocuklarına bu dilde eğitim verilmesi, kamu kurumlarında Kürtçe hizmet alabilmesi veya Kürt kültürünün kurumsal olarak korunup geliştirilmesi bakımından mevcut hukuki durumu doğrudan değiştirmemektedir.
Bu durum, yasanın başarısız veya önemsiz olduğu anlamına gelmez; fakat amacının başka olduğunu gösterir. Çerçeve yasa, silahlı çatışmanın sona erdirilmesinin hukuki altyapısını oluşturmayı hedeflemektedir. Kültürel hakların tanınması ise çatışmasızlığın ötesine geçerek demokratikleşme ve eşit yurttaşlık alanına giren ikinci bir aşamayı gerektirmektedir. Başka bir ifadeyle yasa, “silahlı sorun nasıl tasfiye edilecek?” sorusuna belirli cevaplar vermekte, fakat “silahlı sorun ortadan kalktıktan sonra Kürt meselesinin kültürel ve siyasal kaynakları nasıl ele alınacak?” sorusunu henüz cevaplamamaktadır.
Kanunun bu açıdan en dikkat çekici hükmü 7. maddedir. Burada Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında oluşturulacak Kurula süreci takip etme ve değerlendirme yetkisi verilmekte; örgütün tamamen tasfiyesi sonrasında Kurulun gerekli görmesi hâlinde “adli, idari ve yasal düzenlemeler konusunda” talepte bulunabileceği belirtilmektedir. Ayrıca TBMM’nin düzenli olarak bilgilendirilmesi ve Meclis bünyesinde bir İzleme Komisyonu kurulması öngörülmektedir. Bu hükümler, çerçeve yasanın ileride başka reformlara kapı açabilecek bir geçiş mekanizması şeklinde yorumlanmasına imkân vermektedir. Fakat burada önemli bir fark vardır: Kültürel haklar tanınmış haklar olarak kanuna yazılmamış, gelecekte yapılabilecek düzenlemelerin konusu olarak ihtimal dâhilinde bırakılmıştır. Dolayısıyla 7. madde bir hak güvencesi değil, en fazla yeni reformların yapılabilmesine elverişli bir usul ve siyasal imkân yaratmaktadır.
Çatışmanın sona ermesi ile meselenin çözümü arasındaki fark
Burada temel mesele, “Kürt sorunu”nun nasıl tanımlandığıdır. Eğer mesele esas itibarıyla PKK’nın silahlı varlığından ibaret kabul edilirse, bu çerçeve yasa oldukça kapsamlı bir düzenleme sayılabilir. Çünkü örgütün tasfiyesi, silahların teslimi, soruşturma ve kovuşturmalar, mahkûmiyetler, infazlar ve sürecin kurumsal denetimi ayrıntılı biçimde düzenlenmektedir. Kanundan yararlanmanın da belirli bir süre içinde başvuru şartına bağlandığı görülmektedir.
Fakat Kürt meselesi aynı zamanda bir kimlik, dil, kültür, eşit yurttaşlık ve siyasal katılım meselesi olarak görülüyorsa, mevcut yasa ancak çözümün ilk aşaması olabilir. Çünkü silahların susması, bir dilin statüsünü kendiliğinden değiştirmez; ceza davalarının ertelenmesi anadilinde eğitim hakkı doğurmaz; örgüt mensuplarının topluma yeniden katılması ise kültürel çoğulculuğun hukuken güvence altına alınması anlamına gelmez.
Bu bakımdan kanunun adı ile normatif içeriği arasında belirli bir mesafe bulunmaktadır. “Toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi” yalnızca silahlı örgütün tasfiyesiyle gerçekleştirilebilecek bir hedef değildir. Kalıcı bir toplumsal bütünleşme, çatışmanın taraflarını silahsızlandırmanın yanında, çatışmayı besleyen toplumsal yabancılaşma ve kimlik sorunlarını da azaltmayı gerektirir. Bunun için Kürtçenin korunması ve geliştirilmesi, eğitimde ve kamusal hayatta dil haklarının tartışılması, kültürel faaliyetlerin önündeki hukuki ve idari engellerin gözden geçirilmesi ve bütün yurttaşların kendilerini devlet karşısında eşit hissedebilecekleri bir hukuk düzeninin oluşturulması önem taşımaktadır.
Bu nedenle 7595 sayılı çerçeve yasayı “nihai çözüm yasası” değil, “çatışmadan siyasete geçiş yasası” olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır. Çerçeve yasa Kürtlerin kültürel hak taleplerine doğrudan ve somut bir cevap vermemektedir. Fakat silahlı çatışmanın tasfiyesini mümkün kılması ve sonraki yasal-idari düzenlemeler için bir kurumsal mekanizma oluşturması ölçüsünde, bu taleplerin barışçıl siyasal zeminde tartışılabilmesinin önünü açabilir.
Sonuç olarak çerçeve yasa, güvenlik sorunundan çıkış bakımından güçlü, kültürel haklar bakımından ise oldukça sınırlı bir metindir. Kürtlerin kültürel taleplerine ne kadar cevap verdiği sorusunun cevabı bu nedenle açıktır: Doğrudan cevap verdiği söylenemez. Kanun, Kürt meselesinin silahlı boyutunun tasfiyesini düzenlemekte; dil, eğitim ve kültürel haklar alanını ise sonraki siyasal ve hukuki aşamalara bırakmaktadır. Eğer bundan sonra anadilinde eğitim, Kürtçenin kamusal kullanımı, çok dilli kamu hizmetleri ve kültürel çoğulculuğun hukuki güvenceleri konusunda yeni düzenlemeler yapılırsa, bu yasa kapsamlı bir barış ve bütünleşme sürecinin ilk halkası olarak tarihsel bir anlam kazanabilir. Aksi durumda ise silahlı çatışmayı sona erdirmeye yönelik önemli fakat Kürt meselesinin kültürel boyutunu çözmeden bırakan sınırlı bir geçiş düzenlemesi olarak kalacaktır.
