İSTANBUL (Medyascope) – ABD Başkanı Donald Trump, artan akaryakıt fiyatlarını düşürmek için Rus dizeline yönelik yaptırımları kaldırdı. Moskova’nın piyasaya 300 bin ton dizel sağlayacağını açıklayan Trump, Rusya ile Ukrayna arasında enerji ateşkesi de ilan etti. Ancak sevkiyat miktarı ABD’nin bir günlük ihtiyacını bile karşılamıyor. Peki ABD-Rusya dizel anlaşması fiyatları düşürmeye yetecek mi?
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’daki Kongre ara seçimleri öncesinde yükselen akaryakıt fiyatlarını kontrol altına almak için Rusya ile dizel anlaşmasına vardı. Washington, Rus dizel ihracatına yönelik yaptırımları kaldırırken Trump, Rusya ve Ukrayna’nın enerji altyapısına saldırıları durduracağı bir ateşkes ilan etti.
İran savaşı nedeniyle küresel yakıt arzının daralması, özellikle dizel fiyatlarını artırdı. Bu durum ABD’de nakliyeciler ve çiftçilerin maliyetlerini yükseltirken Trump yönetimi üzerindeki siyasi baskıyı da büyüttü. Trump’ın açıklamalarının ardından ABD’deki dizel fiyatları yüzde 0,5 geriledi.
ABD-Rusya dizel anlaşması: Moskova ne kadar dizel sağlayacak?
Reuters’ın aktardığına göre Trump, Rusya’nın ilk aşamada ABD ve dünya piyasalarına 300 bin tondan fazla, yaklaşık 2,25 milyon varil dizel sağlayacağını açıkladı. Kasım ayında 500 bin ton, hemen ardından ise 1 milyon tonluk ek sevkiyat planlanıyor.
Ancak ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine göre yalnızca ABD ulaştırma sektörü günde yaklaşık 2,94 milyon varil dizel tüketiyor. Dolayısıyla ilk sevkiyat bir günlük tüketimi bile karşılamıyor. Sonraki iki sevkiyatın toplamı da ABD ulaştırma sektörünün dört günlük ihtiyacından az.
Üstelik sevkiyatın nasıl yapılacağı belirsiz. Rus petrol ürünlerini taşıyabilecek çok sayıda tanker hâlâ yaptırım kapsamında bulunuyor. Ukrayna’nın saldırıları nedeniyle hasar gören Rus rafinerilerinin üretim kapasitesi de soru işareti yaratıyor.
Anlaşma Rusya’ya ne kazandıracak?
Rusya, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik İHA saldırıları başlamadan önce günde yaklaşık 100 bin ton dizel ihraç edebiliyordu ancak tesislerdeki hasar nedeniyle temmuz ayında dizel ihracatına kısıtlama getirdi. Moskova, çoğunluğu Orta Asya’daki dost ülkelere sevkiyatlarını sürdürürken diğer ülkelere yönelik yasağın süresini 31 Ekim’e kadar uzattı.
Sektör kaynaklarına göre Ukrayna saldırıları durdurursa Rusya, Trump’ın talep ettiği ilk 300 bin tonluk sevkiyatı karşılayabilir. Bunun için saldırılarda hasar gören büyük rafinerilerden birinin yeniden faaliyete geçmesi de önemli.
Reuters’ın hesaplamasına göre 300 bin ton dizelin ihracatı Rusya’ya yaklaşık 400 milyon dolar gelir sağlayabilir. Ancak Rusya’nın vergi gelirleri ağırlıklı olarak petrol üretiminden geldiği için bu tutarın yalnızca küçük bir bölümü doğrudan devlet bütçesine aktarılacak.
Putin ise Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırılarının Rus ekonomisine gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 1’i, yaklaşık 26,6 milyar dolar kadar zarar verdiğini savunuyor.
Anlaşmaya kimler karşı çıkıyor?
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Trump’ın Rusya ile yaptığı anlaşmanın Moskova’yı cesaretlendireceğini ve daha fazla insanın hayatını kaybetmesine yol açacağını söyledi.
ABD’de Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Don Bacon da yaptırımların kaldırılmasını eleştirdi. Bacon, Kongre’nin kısa süre önce kabul ettiği yeni yaptırımların uygulanması gerektiğini savundu.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, ülkesinin Rusya’ya yönelik yaptırımları güçlendireceğini açıklarken Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul da Moskova üzerindeki baskının artırılmasını istedi.
Kremlin ise enerji ateşkesine ilişkin görüşmelerin sürdüğünü açıkladı ancak anlaşmanın yalnızca petrol rafinerilerini kapsayıp kapsamadığına açıklık getirmedi.
Dizel fiyatları neden yükseliyor?
Küresel dizel piyasasındaki sıkışıklığın tek nedeni Rusya değil. İran savaşı, Körfez ülkelerinden yapılan yakıt sevkiyatını azaltırken Çin’in rafine petrol ürünleri ihracatındaki düşüş de arzı daraltıyor.
Çin’in ekim ayı için onayladığı dizel, benzin ve jet yakıtı ihracatı yaklaşık 3,7 milyon tonla eylül ayındaki 4 milyon tonun üzerinde olan seviyenin altında kaldı.
Öte yandan G7 ülkeleri, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda stratejik rezervlerinden yakıt piyasaya sürme konusunda anlaştı. IEA, mart ayında 400 milyon varili aşan tarihin en büyük acil petrol rezervi salımını koordine etmişti.
Rusya’nın yeni sevkiyatları ve stratejik rezervlerden yapılacak satışlar arzı artırabilir. Ancak Rus dizelinin sınırlı miktarı, tanker yaptırımları ve rafinerilerdeki hasar, Trump’ın anlaşmasının fiyatlar üzerindeki etkisini belirsiz kılıyor.
Kaynak: Reuters
