İSTANBUL (Medyascope) – Spotify’da dinlediğiniz şarkının bir insan tarafından mı yoksa yapay zekâ tarafından mı üretildiğini anlamak giderek zorlaşıyor. Dinleyiciler “yapay zekâ müziğini gizle” seçeneği isterken, platform neden hâlâ böyle bir buton sunmuyor?
Haberin özeti:
- Spotify kullanıcıları, çalma listelerinde yapay zekâyla üretildiğinden şüphelendikleri şarkılara giderek daha sık denk geliyor.
- Platform, yapay zekâ müziğini filtreleyen bir buton sunmuyor çünkü AI kullanımı her şarkıda aynı düzeyde değil.
- Spotify, üretim biçimine göre ayrım yapmak yerine spam, taklit ve sistemi manipüle eden içeriklerle mücadeleye öncelik verdiğini söylüyor.
- Deezer gibi bazı platformlar yapay zekâ müziklerini etiketleyip öneri sistemlerinden çıkarırken, Spotify daha temkinli ilerliyor.
Spotify kullanıcıları, çalma listelerinde yapay zekâyla üretildiğinden şüphelendikleri şarkılara giderek daha sık denk geliyor. Almanya’nın Leipzig kentinde yaşayan yazılımcı Cedrik Sixtus da bu kullanıcılardan biri.
Sixtus, 2025’in ortasında Spotify listelerinde yapay zekâ üretimi olduğunu düşündüğü parçaların arttığını fark edince, bu şarkıları otomatik olarak etiketleyip engelleyen bir araç geliştirdi.
“Spotify AI Blocker” adını verdiği aracı kod paylaşım sitelerine yükledi. Araç bugüne kadar yüzlerce kişi tarafından indirildi. Sixtus’un sistemi, toplulukların tuttuğu listelerden, olağandışı yüksek yayın hacminden, yapay zekâ estetiğini andıran kapaklardan ve dış tespit araçlarından yararlanarak 4 bin 700’den fazla şüpheli yapay zekâ sanatçısını filtreliyor.
Sixtus’a göre mesele basit: “Yapay zekâ müziği dinlemek isteyip istemediğinize karar verebilmelisiniz.”
Yapay zekâ müziği artık ayırt etmek zor
Spotify bu tartışmayı tamamen görmezden gelmiyor. Nisan ayında test edilmeye başlanan bir özellikle şarkı künyesinde sanatçının yapay zekâyı nasıl kullandığına dair bilgi gösteriliyor ancak bu sistem gönüllülük esasına dayanıyor. Bilgi, sanatçının plak şirketine ya da dağıtımcısına ne söylediğine bağlı.
Spotify, bunun tek başına yeterli olmadığını kabul ediyor ve kapsamlı bir sistem için sektör genelinde uyum gerektiğini söylüyor. Ancak şirket, yapay zekâyla üretilen parçaları doğrudan tespit edip kullanıcılara “gizle” seçeneği sunmaya şimdilik yanaşmıyor.
Oxford Üniversitesi İnternet Enstitüsü’nden Robert Prey’e göre bu, Spotify için “varoluşsal” bir denge meselesi. Platform, bir şarkının nasıl üretildiğine bakarak “bu müziktir, bu değildir” gibi bir çizgi çekmek istemiyor. Ancak yeterince şeffaf davranmazsa dinleyiciler, sanatçılar ve müzik endüstrisi nezdinde güven kaybı riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Bu arada yapay zekâ müziği hızla gelişiyor. Suno ve Udio gibi üretken yapay zekâ servisleri, basit metin komutlarından saniyeler içinde sözleri, vokali ve enstrümantasyonu tamamlanmış şarkılar üretebiliyor.
Deezer ve Ipsos’un kontrollü bir testinde dinleyicilerin yüzde 97’si yapay zekâ üretimi şarkılarla insan yapımı şarkıları doğru şekilde ayırt edemedi.
Spotify neden filtre koymuyor?
Spotify, YouTube Music ve Amazon Music gibi büyük platformlar, yapay zekâ üretimi müzikler için görünür ve sistematik bir etiketleme ya da filtreleme seçeneği sunmuyor. Spotify, yapay zekâ kaynaklı spam içerikleri, sistemi manipüle etmek için yapılan toplu yüklemeleri ve çok kısa parçaları kaldırıyor. Ancak müziği nasıl üretildiğine göre filtrelemeyi öncelik olarak görmüyor.
Spotify sözcüsü, önceliklerinin “spam ve taklit gibi zararlı kullanımlarla mücadele” olduğunu söyledi. Platforma göre yapay zekânın müzikteki kullanımı iki ayrı kutuptan ibaret değil, bir spektrum. Bir şarkı tamamen yapay zekâ ile üretilebilir. Bir başka şarkıda ise yapay zekâ yalnızca söz yazımında, miks sürecinde ya da yaratıcı destek olarak kullanılabilir.
Etiketleme meselesini zorlaştıran noktalardan biri de bu. Santa Clara Üniversitesi’nden Maya Ackerman’a göre uzaktan bakıldığında “yapay zekâ müziği etiketlensin” demek kolay görünüyor. Ancak ayrıntıya girildiğinde sınır çizmek zorlaşıyor. Bir müzisyen yapay zekâyı yalnızca yardımcı araç olarak kullandığında, bu şarkı hangi noktada etiketlenmeli?
Teknik zorluk da büyük. KTH Royal Institute of Technology’den Bob Sturm, yapay zekâ müzik tespit sistemlerinin mevcut yapay zekâ araçlarının çıktılarına göre eğitildiğini, ancak bu araçlar geliştikçe tespit sistemlerinin de sürekli yenilenmesi gerektiğini belirtiyor. Bu durum bir tür “yapay zekâ müziği yarışı” yaratıyor.
Deezer ne yapıyor?
Spotify’ın aksine Deezer, yapay zekâ müziğine karşı daha görünür bir politika uyguluyor. Platform geçen yıl Suno, Udio ve benzeri araçlarla üretilmiş yapay zekâ parçaları içeren albümleri etiketlemeye başladı. Ayrıca bu parçaları algoritmik önerilerden ve insan yapımı çalma listelerinden çıkarıyor.
Deezer, kendi geliştirdiği tespit teknolojisini kullanıyor. Bu sistem, sesin içindeki istatistiksel örüntüleri analiz eden yapay zekâ modellerine dayanıyor. Şirket bu teknolojiyi sektör genelinde kullanılmak üzere satışa da sunmaya başladı.
Apple Music de mart ayında “şeffaflık etiketleri” getireceğini ve plak şirketleri ile dağıtımcılardan yeni şarkılarda yapay zekâ kullanımı olup olmadığını açıklamalarını isteyeceğini duyurdu. Ancak eleştirmenlere göre gönüllü ya da beyana dayalı sistemler güvenilir olmayabilir. Çünkü sanatçılar, damgalanma korkusuyla yapay zekâ kullandıklarını açıklamak istemeyebilir.
Dinleyiciler etiket istiyor
Bazı uzmanlar ise “sınır çizmek zor” argümanının hareketsizlik için gerekçe yapılmaması gerektiğini savunuyor. Duke Üniversitesi’nden David Hoffman’a göre platformlar en azından tamamen yapay zekâ ile üretilmiş parçaları etiketlemeli ve sorunun geri kalan kısmının boyutunu daha sonra değerlendirmeli.
Dinleyiciler de daha fazla şeffaflık istiyor. Deezer-Ipsos anketine göre katılımcıların yaklaşık yüzde 80’i yapay zekâ üretimi müziklerin açık şekilde etiketlenmesi gerektiğini düşünüyor. Filtreleme konusunda görüşler daha bölünmüş olsa da, “bilme hakkı” talebi güçleniyor.
Şarkıcı ve söz yazarı Tift Merritt, dinleyicilerin farkındalığı hak ettiğini söylüyor. Merritt, bunu gıda etiketlerine benzetiyor: Nasıl bir ürünün organik olup olmadığını ya da içinde ne olduğunu öğreniyorsak, müziğin nasıl üretildiğini de bilmeliyiz.
Ekonomi tartışmanın merkezinde mi?
Spotify’ın etiketleme ve filtreleme konusunda ağır davranmasının arkasında ekonomik nedenler olabileceği de söyleniyor. Uzmanlara göre yapay zekâ müziğini tespit etmek maliyetli. Ayrıca platformlar için yapay zekâ üretimi müzikleri sunmak daha ucuz olabilir.
Spotify geçmişte, arka plan müziği listeleri için daha düşük maliyetli parçaları öne çıkarmakla suçlanmıştı. Şirket bu iddiaları reddediyor. Spotify sözcüsü, platformdaki tüm parçaların üçüncü taraf hak sahipleri, yani plak şirketleri ve dağıtımcılar tarafından yüklendiğini, ödeme modelinin de tüm içerikler için aynı olduğunu belirtiyor.
Müzik sektörü de bu konuda ortak bir standart arıyor. DDEX adlı sektör standardı kuruluşu, müzik künyelerinde yapay zekâ kullanımının nasıl açıklanacağına dair ortak bir sistem üzerinde çalışıyor. Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası kapsamında da bazı yapay zekâ üretimi içeriklerin Ağustos 2026’dan itibaren etiketlenmesi gerekecek. Ancak Spotify’ın bu kuralları nasıl uygulayacağı henüz net değil.
Leeds Üniversitesi’nden David Hesmondhalgh’a göre yapay zekâ müziği alanı şu anda “Vahşi Batı” gibi. Ancak erken 2000’lerdeki dosya paylaşımı krizinin sonunda bugünkü streaming düzenine evrilmesi gibi, bu alanda da bir düzen oluşacak.
Spotify da baskıyı hissettiğini gösteren bazı adımlar atıyor. Platform, SongDNA ve “About the Song” gibi özelliklerle premium kullanıcılara şarkıların kökeni ve katkı sağlayan isimler hakkında daha fazla bilgi sunmayı hedefliyor.
Spotify sözcüsüne göre müzikte yapay zekâya verilecek doğru yanıt tek bir politikadan ibaret değil: “Proaktif kontroller, sektör genelinde standartlar ve her parçanın arkasındaki insan yaratıcılığına daha derin bir yatırım” gerekiyor.
Kaynak: BBC
