İSTANBUL (Medyascope) – Fener Rum Patriği Bartholomeos, Yunanistan’ın başkenti Atina’da yaptığı açıklamada Heybeliada Ruhban Okulu’nun eylül ayında “görkemli bir açılışla” yeniden faaliyete geçeceğini söyledi. 1971’den bu yana kapalı olan okulun hangi statüyle açılacağı ise sürecin en kritik başlığı.
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Fener Rum Patriği Bartholomeos, Heybeliada Ruhban Okulu’nun eylül ayında yeniden açılacağını duyurdu. Okul, 1971’den beri kapalıydı.
- Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, okulun açılmasını “tarihi bir karar” olarak nitelendirdi.
- Okul, eski statüsüyle veya yeni seçeneklerle açılması gündemde, tartışmalar devam ediyor.
- Patrikhane ve uluslararası aktörler okulun açılmasını destekliyor ancak bazı milliyetçi çevreler bu duruma karşı çıkıyor.
Fener Rum Patriği Bartholomeos, resmi ziyaret kapsamında bulunduğu Atina’da, yıllardır Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin ve azınlık hakları tartışmalarının sembol başlıklarından biri olan Heybeliada Ruhban Okulu’na ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı. Bartholomeos, Heybeliada Ruhban Okulu’nun eylül ayında “görkemli bir açılışla” yeniden faaliyete geçeceğini söyledi.
Hürriyet’in aktardığına göre Bartholomeos, Heybeliada Ruhban Okulu’ndaki kapsamlı yenileme çalışmalarının önümüzdeki aylarda tamamlanacağını belirterek, “Eylül ayında da açılışı kutlayacağız” dedi.
Miçotakis: “Tarihi bir karar”
Heybeliada Ruhban Okulu konusu, Bartholomeos’un Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ile görüşmesinde de gündeme geldi. Miçotakis, okulun yeniden açılmasına ilişkin olumlu haberlerin “son derece önemli” olduğunu belirterek bunun Bartholomeos’un uzun süredir arzuladığı “tarihi bir karar” olduğunu söyledi.
Heybeliada Ruhban Okulu ne zaman açıldı?
Bugüne kadar 12 patrik yetiştiren okul, İstanbul’daki Rum toplumunun en önemli eğitim kurumlarından biri.
Heybeliada’daki Ruhban Okulu, 1844 yılında Fener Rum Patrikhanesi tarafından açılmıştı. O zamanki adı Yüksek Ortodoks Teoloji idi ve amacı din adamı yetiştirmekti.
Hatta, Çanakkale-Gökçeada doğumlu Fener Rum Patriği Bartholomeos da bu okuldan mezun oldu.
Osmanlı döneminden itibaren birçok Ortodoks din adamı bu kurumda eğitim gördü. Okul, 1894 İstanbul depreminde zarar görse de kısa sürede onarıldı.
Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda faaliyetlerine devam eden kurum, İstanbul’daki Rum toplumunun en önemli eğitim merkezlerinden biri oldu.
Neden kapatıldı?
Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 1971’de Türkiye’de özel yükseköğretim kurumlarının denetim altına alınması kararı çerçevesinde okulun “yüksek teoloji” kısmı kapatıldı. Karar ışığında okulun yükseköğretim statüsü iptal edildiği kabul ediliyor.
Kasım 1971’de Danıştay’a bu kararın iptali talebiyle dava açıldı. Danıştay’a açılan dava Patrikhane’nin tüzel kişiliği olmadığı, yargıya başvurma ve okul açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle reddedildi.
TESEV’in aktardığına göre 1971 kararları yalnızca Ruhban Okulu’nu değil, Türkiye’deki bütün özel yüksekokulları etkiledi; ancak azınlık hakları bağlamında Ruhban Okulu’nun kapanması sembolik bir kırılma noktası haline geldi.
Patrikhane, okulun üniversiteye değil; Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) denetiminde olmasını talep ediyor. Ayrıca okulun sadece Türkiye vatandaşı olan öğrencileri değil, dünyanın her tarafından öğrenci alabilmesi gerektiğini söylüyor.
Okul şu an Aya Triada Tepe Manastırı Vakfı’na ait.
Okulun açılması nasıl gündeme geldi?
Amerikan başkanları yıllardır okulun açılması çağrısını yineliyor, 50. yıldönümünde yapılan açıklamalar “din özgürlüğü” vurgusuyla dikkat çekmişti.
Avrupa Birliği (AB) kurumları ve Avrupa Parlamentosu raporları da Türkiye-AB ilişkilerinde dosyayı izlemeye devam ediyor. 2024–2025 döneminde “yeniden açılma yönünde adımlar”a dair haberler Türk ve Yunan basınında sıkça yer aldı.
Okulun açılabileceğine dair haberler ilk kez 2024 yılında gündeme geldi.
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, 29 Mayıs 2024’te okulu ziyaret etti ve ziyaretin ardından, “Heybeliada Ruhban Okulu’nun açık olmasını arzu ederim. Cumhurbaşkanımız, bu konudaki kararımızı verdiğimizde nasıl bir usul izleyebileceğimizin araştırmasını yapmamızı istedi” diye konuştu.
Eski Milli Eğitim Bakanı, AKP’li Hüseyin Çelik de Ruhban Okulu’nun açılması yönündeki açıklamalara destek vererek, “Kapatılması tepeden tırnağa yanlış olmanın ötesinde, bir hukuk skandalı idi. Bunca yıldır kapalı olması bir hukuk devletinde asla kabul edilemeyecek bir durumdur” demişti.
Geçtiğimiz yıl Fener Rum Patriği Bartholomeos, Yunanistan basınına yaptığı açıklamada, Heybeliada Ruhban Okulu’nun yeniden faaliyete geçmesi konusunda iyimser olduğunu söylemişti.
Konuyla ilgili talimatın Erdoğan’dan geldiğini söyleyen Bartholomeos, “Okulumuzun yeniden faaliyete geçmesi eşiğinde bulunduğumuza artık eminiz” diye konuşmuştu.
Okul hangi statüyle açılacak?
Patrikhane’nin uzun süredir talebi, Heybeliada Ruhban Okulu’nun eski statüsüyle, yani Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı özel okul olarak yeniden açılmasıydı.
Ancak son yıllarda Türkiye ve Yunanistan basınında farklı formüller gündeme geldi. Devlet üniversitesine bağlı bir enstitü, vakıf üniversitesi çatısı altında bir ilahiyat fakültesi, meslek yüksekokulu ya da “özel statülü üniversite” modeli bu seçenekler arasında sayıldı.
Gelinen noktada, okulun yeniden açılması için Yükseköğretim Kurulu’nun da sürecin merkezinde yer aldığı, “butik üniversite” formülünün değerlendirildiği belirtiliyor.
Siyasî tartışmalarda sıkça “Batı Trakya’daki Türk/Müslüman azınlığın dinî eğitim-atanma sorunları” gündeme getirilerek karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi öne sürülüyor.
2000li yılların sonuna doğru, dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan “Atina’da bir cami”, “Batı Trakya’da İmam Hatip Lisesi” gibi formüller önermişti. O dönem Habertürk’e konuşan Patrik Bartholomeos, “Başbakanımız diyor ki; ‘Peki ama Atina’da cami yok’ Atina’da 1-2 veya daha fazla caminin olmasını ben de istiyorum, gayet makul görüyorum. Fakat mesul ben değilim” demişti.
Kim destekliyor? Kim karşı çıkıyor?
Patrikhane ve Ortodoks dünyası okulun açılmasını en güçlü şekilde talep ediyor. ABD yönetimleri de yıllardır her resmi raporda bu talebi yineliyor. ABD Kongresi üyeleri dahi bu konuda Ankara’ya baskı yapıyor. Avrupa Birliği kurumları da aynı çizgide. Türkiye içinde ise azınlık temsilcileri ve çoğulculuk savunucuları açılmayı destekliyor.
Buna karşılık, milliyetçi çevreler okulun “özerk” bir kurum olarak açılmasına karşı çıkıyor.
Zafer Partisi Genel Başkanı Ümit Özdağ, okulun açılması ile ilgili açıklamalarının ardından Erdoğan’a hitaben “İstanbul’un ortasında ikinci bir Vatikan kurulması sürecini başlatmış oluyor” dedi.
Türk Denizcilik ve Global Stratejiler Merkezi Başkanı ve emekli Tümamiral Cihat Yaycı da okulun açılmasını eleştirenlerden.
