İSTANBUL (Medyascope) – Türk pasaportu, son yıllarda hem vize erişimindeki zorluklar hem de Schengen başvurularındaki yüksek ret oranlarıyla gündemde. Pasaport Index tarafından yayımlanan küresel pasaport endeksine göre Türk pasaportu, 96 sıra arasında 42’inci sırada. Peki Türk pasaportunun gücü zaman içerisinde nasıl değişti?
Pasaportlar, bir yandan ülkelerin uluslararası alandaki temsilini gösteriyor; diğer yandansa jeopolitik eşitsizliklerin de göstergesi. Örneğin Türkiye’de pasaport denildiği zaman akıllara artık, “aracı şirketler, vize randevusu alamama, kabul oranlarında düşüş, dosyalarca evrak hazırlama” gibi şeyler geliyor.
Passport Index tarafından yayımlanan küresel pasaport endeksi, son 10 yılda yaşanan değişimleri ve eşitsizlikleri gözler önüne seriyor.
- Türkiye’nin uyguladığı ve Türkiye’ye uygulanan vize politikaları neler?
- AKP’nin 2005 yılından beri çözemediği sorun: Schengen vizesi | “Yaşanan sorunlar siyasi bir tercih”
Türk pasaportu küresel sıralamada nerede?
Türk pasaportu küresel sıralamada 42. sırada
Passport Index tarafından yayımlanan sıralama, ülkelerin yerini belirlerken varışta vize, ETA veya hızlı e-vize ile erişilebilen destinasyon sayısı gibi ölçekleri değerlendiriyor.
Bazı pasaportların aynı sırada olduğu listede olabilecek en kötü sıralama 96.
Palau ve Mikronezya gibi ada ülkeleriyle aynı sıralamayı paylaşan Türkiye, Venezuela ve Rusya’nın altında yer alıyor.
2010’lu yılların başında yüzde üç gibi oldukça düşük bir seviyede seyreden Schengen vizesi ret oranları, 2025 yılı itibarıyla yüzde 17 seviyesinde.
Bu dramatik artış, sadece bir bürokratik engel değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik kayıp anlamına geliyor. Türkiye’den yapılan başvurular için ödenen vize ücreti 2025’te 114 milyon euroya ulaşırken ret nedeniyle çöpe giden para 17 milyon euroyu buldu.
Türk pasaportunun gücü zamanla nasıl değişti?
Bordo pasaportun küresel sıralamadaki seyri, son on yılda düşüş grafiğinde.
Henley Pasaport Endeksi, Türk pasaportu sahiplerinin vizesiz giremediği destinasyon sayısının 38’den 52’ye yükseldiğini açıkladı.
Türkiye vatandaşları kimlikle yalnızca Azerbaycan, KKTC, Gürcistan, Ukrayna ve Moldova’ya seyahat yapabiliyor.
Bordo pasaport sahipleri için önemli bir gelişme, Nisan 2024’te Yunanistan’ın 12 adaya kapıda vize imkanı tanımasıyla yaşandı. İstanköy, Midilli, Rodos, Sisam, Sakız, İleryoz, Limni, Kelemez, Meis, Sömbeki, Batnoz ve Semadirek adaları ile hayata geçirilen kapıda vize uygulaması, Türkiye ve Yunanistan arasında turizm hareketliliğini artırmak amacıyla başlatılmıştı.
Başlangıçta 10 adayı kapsayan uygulama, yoğun talep üzerine 2026’da toplamda 12 adayı kapsayacak şekilde genişletildi.
Bu özel vize, Türk vatandaşlarına Schengen vizesi alma zorunluluğu olmadan adaları ziyaret etme fırsatı sunuyor. Adalar için alınacak ekspres vizeler sadece söz konusu adalar için geçerli olurken Yunanistan’ın başka bir bölgesine geçişte kullanılamıyor.
Pasaport Index sıralamasına dahil olmasa da yeşil pasaport, sunduğu vizesiz seyahat imkanları açısından küresel ölçekte ilk 20 pasaport içerisinde. 160’ı aşkın ülkeye vizesiz giriş olanağı sağlayan yeşil pasaport, birinci, ikinci ve üçüncü dereceden kamu görevlileri ile eski milletvekilleri ve ailelerine sunuluyor.
Hususi pasaport olarak bilinen bu belge, bordo pasaporta göre bazı ülkelere girişte avantaj sağlıyor. Ancak her memur ya da kamu görevlisi bu haktan yararlanamıyor. Kadro derecesi, hizmet yılı ve görev statüsü gibi kriterler belirleyici.
Bordo pasaport ile Avrupa ülkelerinden vize almakta yaşanan kriz nedeniyle Türkiye’de yeşil pasaport talepleri doruk noktasına ulaştı. Geçen seneden itibaren farklı meslek gruplarını bu kapsama dahil etmek isteyen peş peşe kanun teklifleri Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunuldu.
Son olarak Şubat 2026’da sunulan bir kanun teklifinde diş hekimleri, veteriner hekimler ve mimarlar için yeşil pasaport düzenlemesi talep edildi. Teklife göre, meslek odalarına kayıtlı ve mesleğinde en az 15 yılını dolduran bu grupların bilimsel ve teknik gelişmeleri yerinde takip edilebilmesi amacıyla vizesiz seyahat hakkı elde etmesi öngörüldü.
Öte yandan Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC), gazetecilerin mesleki faaliyetlerini özgür, hızlı ve etkin biçimde yürütebilmeleri amacıyla basın kartı sahibi gazetecilere yeşil pasaport verilmesi yönündeki yasal düzenleme çağrısını sürdürüyor. TBMM’ye zaman zaman kanun teklifleri sunulup destek sözleri alınmasına rağmen henüz kapsamlı bir yasal düzenleme meclis gündemine alınmamıştır.
Vize serbestisi olacak mı?
Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Sözcüsü Nacho Sanchez Amor tarafından Mayıs 2025’te hazırlanan Türkiye Raporu’nda, vize serbestisi için gerekli 72 kriterin son kalan 6 maddesinin tamamlanması halinde Schengen sürecinin yeniden başlayabileceğini belirtti.
Türkiye ve AP arasında 16 Aralık 2013’te imzalanan “Vize Serbestisi Diyaloğu Mutabakat Metni”ne göre, vize serbestisi için başlangıçta belirlenen 72 kriterden kalan son 6 kriter her iki taraf için de “kırmızı çizgi” haline gelmiş durumda.
Vizesiz seyahat hakkı için bildirilen 66 kriter tamamlanmış olup yerine getirilmesi beklenen son 6 kriter şöyle:
- Terörle mücadele yasasında değişiklik,
- AB Polis Örgütü (Europol) ile operasyonel işbirliği anlaşması imzalanması,
- Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu’nun (GRECO) yolsuzlukla mücadele alanındaki önerilerinin uygulanması,
- Kişisel verilere yönelik yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi,
- Suç bağlantılı konularda tüm AB üyeleriyle işbirliğine gidilmesi,
- Türkiye üzerinden kural dışı şekilde AB ülkelerine geçiş yapan kişilerin geri alınmasına ilişkin Geri Kabul Anlaşması’nın (GKA) tüm unsurlarıyla uygulanması.
Derleyen: Cemre Sanlav
