Fransa Başbakanı François Bayrou’nun güvenoyunu kaybetmesiyle Paris’te yeni bir siyasi kriz başladı. BBC’nin “Fransa’daki krizi anlamak için” başlığıyla sunduğu explainer’a dayanarak, hem Bayrou’nun gidişini hem de Emmanuel Macron’un önündeki seçenekleri derledik.
Başbakan François Bayrou, parlamentoda güvenoyu alamayarak görevinden düşmüş oldu. Bayrou, dokuz aylık görev süresinde Fransa’nın büyüyen kamu borcunu azaltmak için 44 milyar euroluk kesinti planı açıklamıştı. Ancak azınlık hükümetinin desteği yetersiz kaldı.
Bayrou, iki yıl içinde görev yapan dördüncü başbakan olarak tarihe geçti. Daha önce Brexit müzakerecisi Michel Barnier üç ay dayanabilmişti. Fransa’nın meclis aritmetiği, başbakanların uzun süre görevde kalmasını neredeyse imkânsız hale getirdi.
Fransa neden borç krizinde?
Fransa, onlarca yıldır gelirinden fazlasını harcıyor. 2025 başında kamu borcu 3,3 trilyon euroya ulaştı; bu da GSYH’nin yüzde 114’ü demek. Bu oran, Yunanistan ve İtalya’dan sonra euro bölgesinin en yükseği. Kişi başına düşen borç yaklaşık 50 bin euro.
Emeklilik yaşı iki yıl önce 64’e çıkarılmış olsa da Bayrou, sosyal harcamalarda daha sert kısıtlamalara gidilmezse ülkenin “yaşam destek ünitesine bağlı bir hasta” gibi kalacağını savundu. Sol partiler ise kesinti yerine vergi artışı çağrısı yapıyor.
Macron’un önünde hangi seçenekler var?
Bayrou’nun düşmesiyle Macron iki zor seçenekle karşı karşıya: Beşinci başbakanı atamak ya da parlamentoyu feshedip erken seçim çağrısı yapmak. Ancak seçim ihtimali, mevcut tabloyu değiştirmeyebilir.
Yeni başbakan, parlamentodaki parçalı yapıyla mücadele etmek zorunda kalacak. Bayrou en azından geçici olarak görevde kalarak hükümeti idare edecek. Bu arada aşırı sağdan Marine Le Pen, erken seçim çağrılarını yükseltiyor. Sol partiler ise Macron’un istifasını istiyor ama bu ihtimal oldukça düşük.
Bayrou’nun yerine kim gelebilir?
Macron’un bir çıkış yolu olarak solu işaret etmesi bekleniyor. Sosyalist Parti lideri Olivier Faure, adı geçen güçlü adaylardan. Eski başbakan Bernard Cazeneuve ve eski bakan Pierre Moscovici de seçenekler arasında.
Merkez ve sağdan devam etmek isterse Savunma Bakanı Sebastien Lecornu Macron’a en yakın isimlerden biri. Sağdan adı geçen diğer isimler ise Çalışma ve Sağlık Bakanı Catherine Vautrin, İçişleri Bakanı Bruno Retailleau ve Adalet Bakanı Gérald Darmanin.
Ancak 2027 seçimleri yaklaşırken, “Macron’un son başbakanı” olmak siyaseten büyük bir risk. Bu nedenle birçok isim koltuğa mesafeli yaklaşabilir.
Macron’un 2024 kumarı: Krizin başlangıcı
Fransa’daki siyasi istikrarsızlık, Macron’un 2024’te aldığı seçim riskine dayanıyor. Avrupa Parlamentosu seçimlerinde partisinin yaşadığı kaybın ardından parlamentoyu feshedip erken seçime gitmişti.
Ancak beklenen “açık çoğunluk” yerine parçalanmış bir tablo çıktı. Bu tablo, Barnier’den Bayrou’ya kadar başbakanların hızlı düşmesine yol açtı. Şimdi Macron’un önünde aynı denklem var: Zayıf parlamentoyla çalışmak ya da yeni bir erken seçim riskine girmek.
