İSTANBUL (Medyascope / New York Times) – ABD ile İsrail’in İran’a karşı 28 Şubat’ta başlattığı savaş, küresel petrol arzını daralttı ve motorin fiyatlarını yüzde 45, benzin fiyatlarını ise yüzde 35 artırdı. Uzmanlar, ekonominin can damarı olan motorindeki bu krizin etkilerinin aylarca sürebileceğini öne sürüyor.
ABD federal araştırma kurumu Enerji Bilgi Yönetimi (EIA), motorinin bu ay galon başına 5,80 doların üzerine çıkmasını bekliyor. Benzinin ortalama fiyatının ise 4,30 dolarda kalması bekleniyor. Geçen hafta olası bir barış anlaşmasına ilişkin beklentiler fiyatları bir miktar geri çekti ancak motorin ile benzin arasındaki fark kapanmadı.
Savaştan önce de motorin arzı zaten gergindi. Körfez ülkeleri, motorin üretimine özellikle uygun olan ham petrol çıkarıyor ve büyük miktarda motorin ile jet yakıtı ihraç ediyordu. Savaşın patlak vermesiyle bu ihracat kesildi, boşluğu dolduracak başka bir kapasite de ortada yoktu.
Rabobank Küresel Enerji Stratejisti Joe DeLaura durumu şöyle özetledi:
“Motorinde ciddi bir açık var, jet yakıtında da, fuel oil’de de. Benzin ise görece iyi durumda.”
- New York Times: İran’da yeni dönemin gerçek gücü Devrim Muhafızları’nın elinde, Mücteba Hamaney ağır yaralı
- Jet yakıtı krizi: Lufthansa 20 bin uçuşu iptal etti
Çin kapıları kapattı, ABD dünyayı besleyemiyor
TD Cowen Enerji Analisti Jason Gabelman, Çin’in bu süreçteki rolüne dikkat çekti. Çin, savaşın başlamasıyla birlikte iç arzını güvence altına almak için yakıt ihracatını kısıtladı. Bu karar, zaten dar olan küresel motorin arzını daha da sıktı. Gabelman, “O arzı yitirdiniz, piyasa zaten gergin ve bunu telafi etmenin yolu yok” dedi.
ABD, petrol ürünleri ihracatçısı konumunda. Avustralya gibi ülkeler motorin ithalatını Asya veya Avrupa yerine ABD’ye yöneltti. Ancak küresel petrol arzının beşte birinin kesildiği bir ortamda ABD de açığı kapatamıyor. GasBuddy Analisti Patrick De Haan, “ABD çok miktarda üretebilir, ama dünyayı besleyemez” dedi.
Aynı kaynaktan çıkıyor ancak işlevleri farklı
Benzin ve motorin, ham petrolden büyük sanayi tesisleri olan rafinerilerde elde ediliyor. Her iki yakıt da aynı kaynaktan çıkıyor ancak özellikleri farklı. Motorin, kamyon, traktör ve ağır iş makinelerini çalıştırıyor. Benzin ise ağırlıklı olarak binek araçlarda kullanılıyor. Rafineriler, ısı ve kimyasal süreçlerle ham petrolü farklı yakıtlara dönüştürebiliyor ama bu esnekliğin sınırı var. GasBuddy Analisti De Haan, “Bir rafineriyi tamamen motorin üretecek hale getiremezsiniz, bilimi o kadar esnetemezsiniz” dedi.
Körfez bölgesindeki petrol, motorin üretimine özellikle uygunken Teksas ve New Meksiko’da çıkarılan ham petrol, ağırlıklı olarak benzin üretimine yönelik. Bu yapısal fark, motorin açığının kapatılmasını daha da güçleştiriyor.
Motorin kullananlar tasarrufa geçemiyor
Motorin, ABD’de zaten benzinden pahalı. Bunun başlıca nedeni, çevre düzenlemeleri kapsamında yakıttaki kükürdün arındırılması zorunluluğu. Bu süreç hem yoğun hem de maliyetli. Düşük kükürtlü motorin, George W. Bush yönetimi döneminde 2006’da devreye girdiğinde galon başına 3 ila 5 sent artış beklenmişti. Buna ek olarak federal vergi de motorinde galon başına 24,4 sent. Bu rakam, benzine kıyasla 6 sent daha yüksek. Yale Üniversitesi Enerji Ekonomisi Profesörü Kenneth Gillingham, boru hattı kapasitesindeki yetersizlik nedeniyle motorinin bölgeden bölgeye büyük fiyat farklılıkları gösterdiğine dikkat çekiyor.
Motorinin bir diğer kritik özelliği ise kullanıcılarının tasarrufa geçme esnekliğinin çok düşük olması. Benzin kullanan bireyler, araç paylaşımına geçebilir ya da bazı seyahatlerinden vazgeçebilir ama kamyoncuların, çiftçilerin ve ağır iş makinesi operatörlerinin böyle bir seçeneği yok.
Fiyatlar ne zaman düşer?
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması halinde enerji fiyatları geriler ve kıtlık sorunları zamanla çözüme kavuşur ancak motorin fiyatlarının savaş öncesi düzeylere hızla dönmesi beklenmiyor.
Yakıtın ihtiyaç duyulan her noktaya ulaşması aylarca sürebilir. Rabobank’tan DeLaura, “Dünyayı motorin taşır ve motorin dünyayı döndürür” diyor.
