İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu programının bu bölümünde Tarık Çelenk’in konuğu araştırmacı Abdussamed Aydın oldu. Aydın, II. Abdülhamid döneminde ulema, tarikat çevreleri ve din adamlarının padişaha yönelik farklı bakış açılarını değerlendirdi.
Video özeti
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Araştırmacı Abdussamed Aydın, II. Abdülhamid döneminde ulema ve tarikatların padişaha bakış açılarını inceledi.
- Abdülhamid, medreseleri kapatmadı ancak ıslah projelerini uygulamadı, modern eğitim kurumlarına yöneldi.
- Aydın, Abdülhamid’in muhalif isimlerle ilişkiler geliştirdiğini ancak bazı çevrelere mesafeli durduğunu belirtti.
Abdussamed Aydın, II. Abdülhamid dönemini anlattı. Bu dönemin Osmanlı tarihinde hakkında en fazla araştırma yapılan ve en çok eser kaleme alınan padişahlardan biri olduğunu belirten Aydın, tarihî şahsiyetlerin çoğu zaman ideolojik yaklaşımlarla değerlendirildiğini söyledi. Aydın, Abdülhamid’in bir kesim tarafından “Ulu Hakan” olarak yüceltildiğini, bir kesim tarafından ise sert şekilde eleştirildiğini ifade etti.
“Abdülhamid medreseleri kapatmadı”
Osmanlı medrese sistemindeki bozulmanın köklerinin 16. yüzyıla kadar uzandığını belirten Aydın, medreselerde liyakat yerine akrabalık ilişkilerinin öne çıkmasının zamanla eğitim sisteminde ciddi sorunlara yol açtığını söyledi. Aydın, medreselerde yaşanan gerilemenin farklı dönemlerde hazırlanan raporlarda da dile getirildiğini ve bu sorunların çözümüne yönelik çeşitli öneriler sunulduğunu ifade etti.
II. Abdülhamid döneminde medreselerin ıslahına yönelik bazı projelerin hazırlandığını belirten Aydın, padişahın bu projeleri uygulamaya koymadığını söyledi. Aydın, “Sultan Abdülhamid medreseleri kapatmadı ancak büyük ölçüde kendi hâline bıraktı. Buna karşılık modern eğitim kurumlarına yatırım yaptı. İdadiler, sultaniler ve mülkiyeler bu dönemde ön plana çıktı” diye konuştu.
“Abdülhamid yönetimine sert muhalefet yürüten bir kesim vardı”
Aydın, Mehmet Akif Ersoy, Elmalılı Hamdi Yazır, İskilipli Atıf Hoca, Manastırlı İsmail Hakkı ve Mustafa Sabri Efendi gibi isimlerin çeşitli gerekçelerle Abdülhamid yönetimine muhalefet ettiğini söyledi:
“Abdülhamid’e muhalefet eden ulemanın tamamı aynı amaç ve hedef doğrultusunda hareket etmedi. Bu kesim içinde farklı gerekçelerle eleştiri yönelten isimler vardı. Bir kısmı, medrese sistemindeki aksaklıkları, idari yapıda görülen bozulmaları ve rüşvet gibi sorunları eleştiriyordu. Bu konularda oldukça kapsamlı tenkitler dile getiriliyordu. Öte yandan, Bediüzzaman Said Nursi gibi meşveret ve meşrutiyet fikrini savunan, eleştirilerini yapıcı ve kırıcı olmayan bir üslupla ifade eden isimler de bulunuyordu. Bunun yanında, Abdülhamid yönetimine çok daha sert ve doğrudan bir muhalefet yürüten bir kesim de vardı.”
Aydın, Abdülhamid’in ulemanın tamamıyla karşı karşıya olmadığını da belirterek, padişahın çeşitli tarikatlarla ve dinî çevrelerle ilişkiler kurduğunu söyledi. Abdülhamid’in Şazelî tarikatına mensup olduğunu, bazı tasavvuf büyükleriyle görüştüğünü belirten Aydın, buna rağmen özellikle Bektaşi çevrelerine karşı daha mesafeli bir tutum benimsediğini ifade etti:
“II. Abdülhamid’in özellikle Bektaşilere ve belirli ölçüde Mevlevilere karşı mesafeli bir tutum sergilediği görülür. Bunun arka planında, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması sürecinde Bektaşiliğin Yeniçerilerle özdeşleştirilmesi önemli bir etken olarak değerlendirilebilir.”
