İSTANBUL (Medyascope) – Özbekistan Parlamentosu, dijital sistemlerde ve klavyelerde teknik hatalara yol açan alfabedeki dört karakteri değiştirerek Türk dillerindeki ortak harfleri (ö, ğ, ç, ş) benimseyen yasa tasarısını kabul etti.
Özbekistan Parlamentosu Yasama Meclisi, 7 Temmuz 2026’da Özbekistan’ın Latin alfabesinde değişikliğe yönelik yasayı onayladı.
Tasarı, üç ardışık okumada hızla incelendi, iki çekimser oy ve sıfır karşı oyla kabul edildi.
Belirgin bir Türkçe görünümüne sahip yeni alfabe tasarısı, Özbekistan Bilimler Akademisi Başkan Yardımcısı Bakhrom Abdukhalimov tarafından sunuldu.
Reform, alfabenin temelden değiştirilmesini içermiyor, mevcut alfabedeki “sorunlu” olarak tanımlanan dört harf olan “o‘”, “g’”, “ch” ve “sh”nin kaldırılmasını hedefliyor.
Bu harfler sırasıyla , “ö”, “ğ”, “ç”, ve “ş” olarak değiştirilecek.
Özbekistan’da alfabe reformu neden yapıldı?
Reformun temel teknik gerekçesi, mevcut ” o’ ” ve ” g’ ” karakterlerinin uluslararası Unicode standart karakter tablosunda bulunmaması.
Bu işaretlerin özel kod konumları olmadığı için, dijital sistemler bunları tek bir harf yerine iki ayrı sembolün birleşimi olarak işlemekteydi. Bu yapısal anormallik, elektronik ödeme sistemlerinde, otomatik çeviri programlarında, dijital sözlüklerde ve çeşitli çevrimiçi hizmetlerde sıklıkla sistematik hatalara yol açmaktaydı.
Özbekistan’da alfabe reformu ne zaman başladı?
Latin alfabesinin Özbekistan’da kabulü, parlamentonun gelecek birinci sınıf öğrencilerinin yeni alfabeyi öğrenmeye başlamasını zorunlu kılan yasayı onayladığı Eylül 1993 tarihine dayanıyor.
Milletvekillerinin öngördüğü ilk takvim, nüfusun geri kalanının 2000 yılına kadar bu alfabeyi benimsemesini hedefliyordu.
Ancak Özbek eleştirmenler, planların neredeyse anında rayından çıktığını söylüyor.
Sürecin amacının 1940’lardan beri Özbekçe için kullanılan Kiril alfabesini Latin harflerine aktarmak mı, yoksa dilin özüne daha sadık kalacak bir sistem geliştirmek mi olduğu anlaşmazlığın odak noktasında yer alıyor.
Parlamentodaki genel kurul tartışmaları bazı iç çatışmaları da açığa çıkardı.
Milletvekili Saidullo Azimov, tek karakterli yazı birimlerini terk etmeye yönelik 1993 yılındaki karara kadar uzanan bu sorunun çözülmesindeki 33 yıllık gecikmeyi sorguladı. Azimov, meselenin bunun yerine klavye düzenleri aracılığıyla çözülüp çözülemeyeceğini sordu ve ders kitapları ile ofis ekipmanlarının değiştirilmesine ilişkin maliyet hesaplamalarının yapılmasını talep etti.
Reform hedefleyen başka ülkeler var mı?
Kazakistan, 2021’de toplanan ulusal komisyonun Kazak alfabesinin yeni bir versiyonunu sunmasıyla birlikte, Latin alfabesine dayalı bir Kazak alfabesine geçiş planlarını teyit etmişti.
Bu duyuru dil reformuna yönelik daha geniş planında ileriye doğru atılmış bir adım olarak değerlendiriliyor. Ülkenin dilbilimcileri, 1991’de Kazakistan bağımsızlığını kazandığından beri Latin alfabesine geçişin gerekliliğinden bahsediyordu.
2031’de uygulamaya konulacak yeni alfabe, 28 Kazak sesinin tamamını içeren 31 harften oluşuyor ve belirli Kazak sesli harflerini temsil etmek için diyakritik semboller içeriyor. Yeni karar, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de dahil olmak üzere kamuoyunda hararetli tartışmalara ve eleştirilere yol açmıştı.
Tokayev, Kasım 2020’de komisyonla yaptığı görüşmede, “Yeni bir alfabe geliştirmek kolay bir iş değil. Bu sadece Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçiş değil, Kazak dilinin büyük ölçekli bir reformudur. Latin alfabesi kademeli olarak tanıtılmalıdır” dedi.
Kaynak: Eurasianet, Uz Daily
Derleyen: Cemre Sanlav
