İSTANBUL (Medyascope) – Sırbistan’da 16 kişinin öldüğü tren istasyonu faciasıyla başlayan öğrenci protestoları, iki yıl sonra seçim yarışına dönüştü. 25 Ekim seçimleri öncesinde Belgrad’da 150 bin kişi toplandı. Meydanlardan “14 yıllık aşağılanmaya, kaosa ve ihanete son veriyoruz” sesleri yükselirken öğrenciler ne istiyor, Vučić’i sandıkta nasıl bir sınav bekliyor?
Sırbistan’da yaklaşık iki yıldır devam eden öğrenci protestoları, 25 Ekim Pazar günü yapılacak erken parlamento seçimleri öncesinde yeni bir aşamaya ulaştı. Başkent Belgrad’da 22 Ekim Perşembe günü düzenlenen gösteriye yaklaşık 150 bin kişi katıldı.
Protestolarda, Aleksandar Vučić’in Sırp İlerleme Partisi’ne (SNS) karşı değişim çağrısı yapıldı.
Protestocular, “Öğrenciler kazanıyor” yazılı bayraklar taşıdı, sloganlar attı ve düdükler çaldı. Öğrencilerin desteklediği seçim listesinden aday olan üniversite profesörü Jugoslav Gašić, kalabalığa seslenerek “14 yıllık aşağılanmaya, kaosa ve ihanete son veriyoruz” dedi.
Gösteriye katılan 47 yaşındaki Marija Nedeljković Radić ise öğrenci hareketinin kendisine yeniden umut verdiğini söyledi:
“Gençler sonunda bana normal bir ülkede yaşamanın mümkün olduğuna dair umut verdi. Hayatımda ilk kez bunun gerçekleşebileceğine inanıyorum.”
Sırbistan’daki protestolar nasıl başladı?
Protestolar, 1 Kasım 2024’te Novi Sad’daki yeni yenilenen tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı. Tren faciası, kamu projelerinde yolsuzluk ve denetimsizlik iddialarını gündeme getirdi. İstasyonun yenilenme çalışmalarıyla yakından ilişkilendirilen Vučić yönetimi, ihmallerin ve sorumluların ortaya çıkarılması talepleriyle karşı karşıya kaldı.
Öğrenciler önce üniversite kampüslerinde ve kent meydanlarında şeffaf bir soruşturma talebiyle gösteriler düzenledi. Zamanla protestolara çiftçiler, sanatçılar, öğretmenler, hukukçular ve farklı meslek grupları da katıldı.
Mart 2025’te Belgrad’da, ülke tarihinin en büyük hükümet karşıtı protestolarından biri yaşandı. Protesto dalgası büyüdükçe öğrencilerin talepleri de genişledi: Yolsuzlukla mücadele, kamu kurumlarında hesap verebilirlik ve erken seçim.
Öğrenciler, merkezi bir lider yerine üniversitelerde oluşturdukları genel kurullarla karar alarak örgütlendi.
Sırbistan’da öğrenciler seçimlerde ne istiyor?
Protestolardan doğan Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor hareketinin hedefi, geleneksel muhalefet partilerinden bağımsız bir siyasi alternatif oluşturmak.
Hareketin adayları yalnızca öğrencilerden oluşmuyor. Üniversite öğretim üyeleri, doktorlar, bilim insanları, sanatçılar ve çiftçiler de listede bulunuyor. Öne çıkan isimler arasında kardiyoloji profesörü Ilija Srđanović, eski basketbolcu Dejan Bodiroga, oyuncu Tihomir Stanić ve Sırbistan Merkez Bankası’nın eski başkanı Dejan Šoškić yer alıyor.
Hareketin 11 maddelik programında öne çıkan yolsuzlukla mücadele öne çıkıyor. Öğrenciler, yolsuzluk suçlarını soruşturacak özel bir polis birimi kurulmasını, protestoculara yönelik hukuksuz müdahalelerde bulunan kamu görevlilerinin görevden alınmasını ve kamu kuruluşlarında siyasi kadrolaşmaya son verilmesini istiyor.
Bir diğer önemli talep ise medya reformu. Hareket, kamu yayıncılığının siyasi etkiden kurtarılmasını ve ülkedeki medya ortamının daha çoğulcu hale getirilmesini savunuyor.
Aleksandar Vučić neden bu seçimde başbakan olmak istiyor?
Sırbistan siyasetinde 14 yıldır etkili olan Aleksandar Vučić, daha önce başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı yaptı. İki dönem cumhurbaşkanlığı görevinin ardından yeniden aynı göreve aday olamayan Vučić, bu kez başbakanlık için yarışıyor.
Öğrenci protestolarının yarattığı baskı üzerine geçen ay erken seçim kararı alan Vučić, hareketin arkasında yabancı güçler bulunduğunu öne sürüyor. Belgrad’da kendi destekçilerine seslenen Vučić, öğrencilerin protestolarını ülkeyi devirmeye yönelik bir girişim olarak nitelendirdi:
“Devletimizi nasıl yıkmaya çalıştıklarını asla unutmayalım. Onu her zaman koruyalım ve savunalım.”
Vučić ve partisi, kendilerine yöneltilen yolsuzluk ve medyayı kontrol etme suçlamalarını reddediyor.
Sırbistan’da seçimler nasıl yapılacak?
Sırbistan’da 25 Ekim Pazar günü yaklaşık 6,45 milyon seçmen, 250 sandalyeli parlamentonun üyelerini belirlemek için oy kullanacak. Ülkede nispi temsil sistemi uygulanıyor ve seçimler tek bir ulusal seçim çevresinde yapılıyor. Partilerin parlamentoya girebilmesi için genel olarak yüzde 3’lük seçim barajını geçmesi gerekiyor.
Seçimlerde 18 liste yarışacak. Bunlardan yalnızca yedisi 250 milletvekilliği için tam aday listesi sundu.
Sandıklar yerel saatle 07.00’de açılacak, 20.00’de kapanacak. İlk gayriresmî tahminlerin aynı akşam, ön sonuçların ise gece saatlerinde açıklanması bekleniyor.
Parlamentoda çoğunluğu sağlamak için 126 milletvekili gerekiyor.
Seçimlerin adil olacak mı?
Seçim öncesinde bağımsız gözlem kuruluşları, muhalefete yönelik baskılar ve kamu kaynaklarının seçim kampanyasında kullanılması konusunda uyarılarda bulunuyor.
Sırbistan merkezli seçim gözlem kuruluşu CRTA,aktivistlerinin tehditlere, fiziksel saldırılara ve gözetim faaliyetlerine maruz kaldığını açıkladı. Kuruluşa göre devlet kurumları, bütün adaylara eşit koşullar sağlamak yerine iktidar partisinin seçim çalışmalarına avantaj sağlayacak biçimde hareket etti.
CRTA ayrıca televizyonlardaki siyasi haberlerin yaklaşık dörtte üçünün hükümet temsilcilerine ayrıldığını belirtti.
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi de ülkedeki seçim atmosferini “gergin ve kutuplaştırıcı” olarak tanımladı. Sırbistan Seçim Komisyonu ise seçimlerin özgür olduğunu ve oy gizliliğinin korunduğunu savunuyor.
Seçimlerden sonra Sırbistan’ı ne bekliyor?
Seçim öncesi anketler birbirinden farklı sonuçlar ortaya koyuyor. Bazı araştırmalar SNS’yi, bazıları Öğrenci Listesi’ni önde gösterirken iki hareketin birbirine yakın olduğunu gösteren anketler de bulunuyor. Ülkede güvenilir bağımsız kamuoyu araştırmalarının sınırlı olması, seçim sonuçlarına ilişkin belirsizliği artırıyor.
Sonuçlara itiraz edilmesi halinde yeni protestolar ve hukuki mücadeleler gündeme gelebilir. Hiçbir siyasi hareketin çoğunluk sağlayamaması durumunda ise küçük partiler hükümetin kurulmasında belirleyici olabilir.
Seçimin sonucu, Sırbistan’ın dış politikasını da etkileyebilir. Avrupa Birliği’ne aday olan Sırbistan, Rusya ve Çin’le yakın ilişkilerini sürdürürken Batı’yla da işbirliği yapıyor. Öğrenci hareketi ise ülkenin Avrupa kurumlarıyla ilişkilerinde daha kapsamlı bir değişimin önünü açabilir.
