ANTALYA (Medyascope) – Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı COP31’de fosil yakıtlar ve finansman konularında uzlaşı sağlanamadı. Oy birliği sağlanamadığı için çerçeve kararın kabul edilemediği COP31, ortak bir nihai anlaşmaya varılamadan sona erdi. Tarihinin en uzun müzakerelerinden birinin yaşandığı zirveden sonuç alınamadı.

Fosil yakıtlar ve finansman konusunda ülkeler arasındaki derin ayrışma COP31 İklim Zirvesi’nin genel bir sonuç metni üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona ermesiyle son buldu. Dubai’de düzenlenen COP28’de fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde uzaklaşma konusunda anlaşan ülkeler, COP31’de bu taahhüdün nasıl hayata geçirileceği ve gelişmiş ülkelerin finansman yükümlülüklerini nasıl yerine getireceği konusunda görüş ayrılığına düştü.
Müzakereler süresince başta Suudi Arabistan olmak üzere Arap bloğunun da yer aldığı petrol ve doğalgaz üreticisi ülkelerin yanı sıra Rusya da fosil yakıtlardan daha hızlı çıkılmasına karşı durdu. İki ülkenin müzakerelerdeki dikkat çeken tutumu özetle şu: Suudi Arabistan, fosil yakıtlardan çıkışa ilişkin ifadelerin metinde yer almasına karşı çıktı. COP28 ve COP30’da da fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütlerine karşı çıkan Rusya, COP31’de aynı tutumunu sürdürdü. Moskova, enerji piyasalarının zaten baskı altında olduğunu ve fosil yakıtlardan hızlı çıkışın enerji fiyatlarını daha da artıracağını savundu.
Fransa ve Panama öncülüğündeki ülkeler fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdü istedi
Fransa ve Panama öncülüğündeki ülkeler ise son güne dek fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün metne yeniden eklenmesi için mücadele etti. Fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine ilişkin açık bir taahhüt isteyen AB’den de “Fosil yakıtlardan söz etmeyen bir anlaşmayı kabul etmeyeceğiz” açıklaması geldi. Açıklamayı AB adına konuşan İrlanda İklim Bakanı Darragh O’Brien duyurdu.
Pasifik ülkeleri de taahhüt isteyen ülkeler arasında yer aldı. Buzulların erimesi sonucu deniz seviyesinin yükselmesi ve iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle en yüksek risk altında olan Marshall Adaları delegesi, ülkelerin emisyonları azaltma, insanlarını koruma ve iklim finansmanı sağlama konusunda beklentileri karşılayamadığını “Fosil yakıt çıkarlarının yararına geleceğimizi tehlikeye atmayacağız” sözleriyle ifade etti. Bu ülkeler için fosil yakıtlardan uzaklaşmak yalnızca enerji politikası değil, doğrudan varlıklarının sürdürülmesi anlamına geliyor.
“Finansman sorunu da uzlaşıyla sonuçlanmadı”
COP31 İklim Zirvesi’nde uzlaşı sağlanamayan diğer önemli başlık da İklim finansmanı konusuydu.
Gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülkelerden iklim değişikliğine uyum için daha fazla finansman talep etti. Zirve başlarken uyum finansmanının 2035’e kadar yıllık 120 milyar dolara çıkarılması hedefi vardı. Ancak Antalya’daki zirvede bu hedef üzerinde de anlaşma sağlanamadı.
İklim bilimciler ABD’nin müzakerelerde bulunmamasının önemli bir boşluk yarattığına dikkat çekiyor. Bilindiği üzere Donald Trump’ın ABD’yi BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nden çekmesinin ardından COP31’deki müzakerelerde ABD yer almamıştı. ABD’nin yokluğunun, dünyanın en büyük ekonomilerinden birinin finansal gücünün müzakere masasından çekilmesi anlamına geldiğine dikkat çeken uzmanlar, bu durumun özellikle iklim finansmanı müzakerelerini çıkmaza soktuğunu değerlendiriyor.
Yenilenebilir enerji hedefleri de zayıflatıldı mı?
COP31’de yayınlanan taslak metinlerde atılan geri adımlar da eleştirilen başlıklar arasında. Türkiye’nin çerçeve metne eklenmesini önerdiği, “Küresel ekonomide elektrifikasyon oranının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması” hedefinin yanı sıra önceki taslakta yer alan “2030’a kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması”, “Enerji verimliliğindeki iyileşme hızının iki katına çıkarılması” gibi somut hedeflerin pazar günü yayımlanan son taslakta çıkarılması eleştirilen konulardan biriydi.
Pazar günkü taslakta somut hedeflerin yerine daha genel bir ifadeyle temiz enerjinin artırılması ve enerji verimliliğinin geliştirilmesi çağrısı yapıldı.
Anlaşma çıkmasa da bazı somut girişimler oldu
Anlaşma sağlanmamasına rağmen Türkiye Asya Altyapı Yatırım Bankası’ndan, iklim politikaları için 1,6 milyar dolarlık rekor bir finansman sağladı.
Diğer önemli gelişme de her ne kadar çerçeve metin çıkmadığı için orada yer almamış olsa da Türkiye’nin önerdiği elektrifikasyonun 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması taahhüdüne 150’den fazla ülke destek verdi, 37 şehir ve 250 şirket elektrifikasyonu artırmak için gönüllü eylem paketleri açıkladı. Ancak bu girişimler, COP31’in ortak bir sonuç metni üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona ermesinin yarattığı hayal kırıklığının gölgesinde kaldı.
Çerçeve Karar ya da diğer adıyla Örtü Karar’ın çıkmaması hayal kırıklığı yarattı
COP31 Başkanı Murat Kurum, Antalya COP31’in kapanışında Örtü Karar’ın kabul edilmediğini “Maalesef bazı ülkelerimiz, bu tarihi sorumluluğun gerektirdiği gayreti ve esnekliği göstermedi. Ulusal önceliklerin önemini biliyoruz. Her ülkenin koşullarına saygı duyuyoruz. Ancak ortak geleceğimizi ilgilendiren böylesine hayati bir meselede, bütün tarafların çözüm için daha fazla sorumluluk üstlenmesini beklerdik” sözleriyle duyurdu.
COP31’deki uzlaşmazlık, kapsamlı bir sonuç metni üzerinde anlaşma sağlanamaması iklim savunucuları için ciddi bir başarısızlık olarak değerlendirilse de bir yıl süreyle başkanlığının devam etmesi nedeniyle Türkiye’nin iklim diplomasisindeki konumuna da dikkat çekiliyor. Bu değerlendirmeye göre Türkiye’nin hem gelişmiş ülkelerle hem gelişmekte olan ülkelerle ilişkileri ve enerji politikaları, önümüzdeki süreçte daha fazla önem kazanacak.
Türkiye’nin ev sahipliğindeki COP31, ortak bir anlaşma sağlanamadan sona erse de Türkiye’nin iklim diplomasisindeki başkanlık görevi bir yıl daha devam edecek. Gözler ise şimdiden bir sonraki COP’un düzenleneceği Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’ya çevrildi.






