İSTANBUL (Medyascope) – TEPAV’ın değerlendirme notuna göre Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, küresel enerji sisteminin yalnızca arz değil, güzergâh ve altyapı güvenliği bakımından da kırılgan olduğunu gösterdi. Peki Hürmüz krizi Türkiye’yi yeni enerji merkezine dönüştürebilir mi? Raporda Türkiye’nin Ceyhan, Orta Koridor ve Trans-Hazar hattı üzerinden yeni enerji mimarisinde merkez ülkeye dönüşebileceği vurgulandı.
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, küresel enerji sisteminin kırılganlıklarını ortaya çıkardı ve Türkiye’nin enerji merkezi olma potansiyelini artırdı.
- Türkiye, coğrafi konumu ve mevcut boru hattı altyapısıyla yeni enerji mimarisinde öne çıkan bir ülke olabilir.
- Hürmüz Boğazı’nın kapanması, enerji fiyatlarını ve çeşitli sektörleri olumsuz etkileyerek sistemin bağımlılık sorunlarını gözler önüne serdi.
- Azerbaycan ve Türkmenistan gazı, Avrupa için kritik alternatif kaynaklar olarak öne çıkıyor ve Türkiye üzerinden taşınabilir.
- Raporda, Ceyhan’ın enerji ticaret merkezi olma potansiyeli vurgulanıyor.
ABD, İsrail ve İran arasında 28 Şubat’tan bu yana süren savaşın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, küresel enerji güvenliğinde yeni bir dönemin işareti olarak değerlendiriliyor. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’nın (TEPAV) Mühdan Sağlam ve Elifnaz Kamalak imzalı çalışması, krizin yalnızca geçici bir arz kesintisi değil, verimlilik ve düşük maliyet üzerine kurulan enerji düzeninin artık yönetilemeyen yapısal kırılganlıklarını ortaya çıkardığını vurguluyor.
Raporda, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol ve enerji ürünleri akışının kesintiye uğradığı, bunun enerji fiyatlarından gübre üretimine, lojistikten petrokimya sektörüne kadar zincirleme etkiler yarattığı ifade edildi. Çalışmada, “Sorun yalnızca Hürmüz’de yaşanan geçici bir kesinti değil, küresel enerji mimarisinin sınırlı sayıda stratejik geçide aşırı bağımlı yapısının yönetilebilir olmaktan çıkmış olmasıdır” değerlendirmesi yapıldı.
“Verimlilik modeli güvenliği dışladı”
Çalışmada, 1980’lerden itibaren şekillenen küresel enerji sisteminin düşük maliyet ve verimlilik odaklı kurulduğu, ancak güvenlik risklerini ikinci plana ittiği belirtildi. Enerji üretimi ve taşımacılığının belirli limanlar, boğazlar ve boru hatlarında yoğunlaşmasının sistemi kırılgan hale getirdiği vurgulandı. Ukrayna savaşı ve Hürmüz krizinin ardından enerji altyapılarının artık doğrudan hedef haline geldiğine dikkat çekildi.
Raporda özellikle Hürmüz krizinin iki temel sorunu açığa çıkardığı ifade edildi: “Güzergâh konsantrasyonu” ve “tesis konsantrasyonu.” Alternatif boru hatlarının kapasite açısından sınırlı kaldığı, LNG taşımacılığının ise büyük ölçüde Hürmüz’e bağımlı olduğu kaydedildi. Katar’daki Ras Laffan gibi büyük tesislere yönelik saldırıların yalnızca enerji piyasalarını değil, gübre ve sanayi üretimini de etkileyebileceği belirtildi.
Hürmüz krizi Türkiye’yi yeni enerji merkezine dönüştürebilir mi?
TEPAV’ın çalışmasına göre ortaya çıkan yeni tabloda Türkiye, coğrafi konumu, mevcut boru hattı altyapısı ve NATO üyeliği sayesinde yeni enerji mimarisinde öne çıkan ülkelerden biri olabilir. Raporda Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) hattı ve TANAP gibi projelerin Türkiye’ye önemli avantaj sağladığı belirtildi.
Çalışmada Kazakistan petrolünün Hazar üzerinden Azerbaycan’a, oradan BTC hattıyla Ceyhan’a taşınabileceği; Irak petrolünün ise Kerkük-Ceyhan hattı üzerinden Akdeniz’e ulaştırılabileceği ifade edildi. Böylece Türkiye’nin yalnızca “transit ülke” değil, petrolün işlendiği, depolandığı ve ticaretinin yapıldığı bir enerji merkezine dönüşebileceği savunuldu.
Raporda ayrıca Ceyhan’ın entegre rafineri ve depolama merkezi haline gelmesinin Türkiye’yi “Rotterdam ya da Füceyre benzeri bir enerji ticaret merkezi” konumuna taşıyabileceği belirtildi.
Türkmenistan ve Azerbaycan gazı vurgusu
Doğalgaz tarafında ise Azerbaycan ve Türkmenistan’ın Avrupa için kritik alternatif kaynaklar olduğuna dikkat çekildi. Çalışmada, Türkmenistan gazının Trans-Hazar Boru Hattı üzerinden Azerbaycan’a, oradan Türkiye ve Avrupa’ya taşınmasının “küresel gaz sisteminin kırılganlığını azaltacak yapısal bir dönüşüm” sağlayabileceği ifade edildi.
Raporun tamamını buradan okuyabilirsiniz.
