İSTANBUL (Medyascope) – Nepal’deki sel felaketinin ardından gözler dünya tarihindeki büyük sel felaketlerine çevrildi. İşte milyonlarca insanın hayatını kaybettiği, kentlerin haritadan silindiği ve salgın hastalıklarla derinleşen insanlık tarihinin en yıkıcı altı sel felaketi.
Nepal-Tibet sınırında meydana gelen büyük heyelan ve ani seller, yerleşim yerlerini, yolları, köprüleri ve enerji tesislerini sürükleyerek bölgenin son yıllardaki en büyük doğal afetlerinden birine yol açtı. Nepal’deki yıkım gözleri geçmişe çevirirken, baraj patlamalarından nehir taşkınlarına kadar tarihin en korkunç altı sel felaketini inceledik.
1931 Çin selleri (Yangtze ve Huai Nehirleri)
1931’in Haziran-Ağustos döneminde Çin’de Yangtze ve Huai nehirlerinin taşmasıyla büyük seller meydana geldi. Wuhan ve Nanjing gibi büyük şehirler de sellerden etkilendi. Taşkınlar yaklaşık 180 bin kilometrekarelik alanı su altında bıraktı.
Sellerin ardından ölü sayısına ilişkin farklı tahminler ortaya çıktı. Nanking Üniversitesi’nin selin ardından yaptığı saha araştırmasında yaklaşık 150 bin kişinin boğulduğu belirtildi. Dönemin resmi raporunda ise sel sırasında yaklaşık iki milyon kişinin boğulma veya gıda yetersizliği nedeniyle hayatını kaybettiği tahmin edildi.
1887 Sarı Nehir Seli
1887’de eylülde Çin’de Sarı Nehir’in taşmasıyla büyük bir sel meydana geldi. Günler süren şiddetli yağışların ardından nehrin su seviyesi yükseldi ve 28 Eylül civarında setler aşıldı. Sel, Henan eyaletindeki Zhengzhou yakınlarında bulunan Huayuankou çevresinden başlayarak Kuzey Çin’e yayıldı.
Yaklaşık 130 bin kilometrekarelik alanı su altında bırakan sel, tarım yerleşimleri ve ticaret merkezlerini etkiledi. Yaklaşık 2 milyon kişi evsiz kaldı. Selin ardından ortaya çıkan salgın hastalıklar ve temel ihtiyaçlara erişimde yaşanan sorunlar da can kayıplarını artırdı. Ölüm tahminleri 900 bin ile 2 milyon arasında değişirken, en az 930 bin kişinin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
1938 Sarı Nehir Seli
1938’de Çin Ulusal Devrim Ordusu, Japon ordusunun ilerleyişini durdurmak amacıyla Sarı Nehir’in Henan eyaletindeki Huayuankou bölgesindeki setleri kasıtlı olarak yıktı. Haziran 1938’de başlayan taşkınlar Henan, Anhui ve Jiangsu eyaletlerine yayıldı ve nehrin yatağının değişmesine neden oldu.
Sel, binlerce kilometrekarelik tarım arazisini ve ulaşım hatlarını sular altında bıraktı. Japon ordusunun kuzey ve orta Çin’de asker ve mühimmat sevkiyatını zorlaştıran taşkınlar, Wuhan Muharebesi öncesinde Çin ordusuna zaman kazandırdı.
Doğrudan boğulma nedeniyle 30 bin ile 89 bin arasında kişinin öldüğü tahmin edilirken, açlık ve salgın hastalıklarla birlikte toplam can kaybının 400 bin ile 500 bin arasında olduğu tahmin ediliyor. Sarı Nehir, setlerin yeniden onarılmasına kadar yaklaşık dokuz yıl boyunca farklı bir yataktan aktı. Bu süreçte yaklaşık beş milyon kişi taşkınlardan etkilenen bölgelerde yaşamaya devam etti.
1975 Banqiao Barajı faciası
Çin’in Henan eyaletinde 8 Ağustos 1975’te meydana gelen aşırı yağışlar, bölgedeki baraj sistemlerinin çökmesine yol açtı. Günde 300 milimetre yağışa dayanacak şekilde Sovyet danışmanların desteğiyle inşa edilen Banqiao Barajı, tayfun nedeniyle bir günde düşen 1060 milimetrelik yağışı taşıyamadı. Baraj kapaklarının tortu birikmesi nedeniyle açılamaması ve iletişim hatlarının çökmesi tahliye uyarılarının iletilmesini engelledi.
Çökmenin ardından oluşan su dalgası 12 bin kilometrekarelik alanı sular altında bıraktı, beş milyondan fazla yapı yıkıldı ve 10 milyon 150 bin kişi doğrudan etkilendi. Resmi veriler doğrudan can kaybını 26 bin olarak kayıtlara geçirirken, dönemin Henan yetkilileri, insan hakları örgütleri ve araştırmacılar salgın hastalıklar ile kıtlık dahil toplam can kaybının 240 bine ulaştığını bildirdi. Çin hükümeti 2005’e kadar gizli tuttuğu resmi belgeleri kamuoyuna açtı; felaketin ardından ülke genelinde rezervuar güvenlik denetimleri başlatıldı.
1970 Bhola Kasırgası ve sel dalgası
Doğu Pakistan’ı (günümüzde Bangladeş) ve Hindistan’ın Batı Bengal eyaletini 12 Kasım 1970’te vuran Bhola Kasırgası, en az 300 bin kişinin ölümüne yol açarak tarihin en ölümcül fırtınası olarak kayıtlara geçti.
Bengal Körfezi’nde oluştuktan sonra saatte 185 kilometre hızla karaya ulaşan kasırga, Ganj Deltası’nda 10 metreyi bulan fırtına dalgalarına neden oldu. Adaları ve kıyı şeridini basan sular nedeniyle bölgede en az 300 bin, tahminlere göre ise 500 bine yakın kişi hayatını kaybetti, 3 milyon 600 bin kişi doğrudan etkilendi. Bölgedeki balıkçı teknelerinin yüzde 90’ı parçalandı ve tarım arazileri tuzlu su altında kaldı.
General Yahya Han liderliğindeki askeri yönetimin yardım çalışmalarını geciktirmesi ve askeri helikopterleri bölgeye sevk etmemesi Doğu Pakistan’da kitlesel protestolara yol açtı. İttihad ve Kızılay yardımlarının engellenmesi tepkileri artırırken, fırtınadan bir ay sonra yapılan genel seçimlerde Şeyh Mucibur Rahman liderliğindeki Avami Birliği ezici bir zafer kazandı. Bu süreç, 1971’deki Bangladeş Kurtuluş Savaşı’na giden siyasi kırılmayı hızlandırdı.
2023 Derne Barajı çöküşü
Libya’nın Derne kentinde 10-11 Eylül 2023 gecesi Daniel Fırtınası’nın ardından iki barajın çökmesi sonucu resmi verilere göre 7 bin 800’den fazla kişi hayatını kaybetti ve kayboldu.
Daniel Fırtınası’nın getirdiği aşırı yağışlar sonucu önce Mansur Barajı, ardından da taşan suların baskısıyla Derne Barajı çöktü. Barajların yıkılmasıyla serbest kalan yaklaşık 30 milyon metreküplük su kütlesi Derne vadisi boyunca ilerleyerek kentin yüzde 25’ini denize sürükledi, dört köprüyü yıktı ve 40 binden fazla kişiyi yerinden etti.
Resmi kurumlar can kaybı ve kayıp sayısını 7 bin 800 olarak açıklarken, yerel yetkililer ile uzmanlar toplam can kaybının 14 bin ila 24 bin arasında olduğunu bildirdi. Bölgede 1970’lerde inşa edilen barajların 2002’den bu yana bakımsız bırakıldığı ve 2022’de yayımlanan bilimsel raporlardaki acil bakım uyarılarının dikkate alınmadığı ortaya çıktı.
Felaketin ardından patlak veren protestolarda dönemin belediye başkanının evi yakıldı. Libya yargısı, su kaynaklarının yönetimi ve baraj bakımındaki ihmalleri nedeniyle 12 yetkiliye hapis cezası verdi.
