İSTANBUL (Medyascope) – Kur korumalı mevduat (KKM) sisteminde bakiye, BDDK’nın 21 Ağustos 2026 haftası verilerine göre sıfıra indi. Aralık 2021’de başlayan uygulama, yaklaşık 5 yıl sonra fiilen sona erdi. Hesaplamalara göre uygulamanın maliyeti 60 milyar dolar oldu.
Kur korumalı mevduat, dolar kurunun 17,15 TL ile zirvesini gördüğü 21 Aralık 2021’de yürürlüğe girdi. Dönemin Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, sistemi tasarruf sahiplerini kur riskinden korumak amacıyla duyurdu. Merkez Bankası’nın art arda yaptığı faiz indirimleri döviz talebini artırmış, TL ise hızla değer kaybetmişti. KKM, ilk günlerde döviz talebini bir ölçüde frenleyerek bankacılık sistemindeki TL mevduat payını artırdı.
KKM sisteminde bakiye, BDDK’nın haftalık verilerine göre sıfıra indi. Aralık 2021’de yürürlüğe giren uygulama, 21 Ağustos 2026 haftasında son bakiyesini kaybederek fiilen sona erdi.
Bakiye son üç haftada nasıl eridi?
Bakiye, BDDK verilerine göre üç hafta önce 157 milyondan 51 milyon liraya geriledi. Geçen hafta 4 milyon liraya kadar düşen bakiye, son verilerde sıfıra indi. Yıl başında 6,5 milyar TL seviyesinde olan bakiye, sekiz ay içinde tamamen tükendi.
Sistem nasıl işliyordu?
KKM, Hazine ve Maliye Bakanlığı düzenlemesiyle TL vadeli mevduatı döviz kuru artışına karşı koruyordu. TCMB, hesap açılışındaki kur ile vade sonundaki kuru karşılaştırıyordu. Kur farkı faiz getirisinin üzerindeyse Hazine ya da TCMB aradaki farkı mudiye öderdi. Kur farkı düşük kalırsa mudi yalnızca standart mevduat faizini alıyordu.
KKM büyüklüğü 2022 ve 2023 yıllarında hızla artarak Ağustos 2023’te 140 milyar doları aştı. TCMB’nin 2025 faaliyet raporuna göre bu büyüklük zirvede 143 milyar dolara kadar ulaştı. Toplam mevduatlar içindeki payı ise sistemin son döneminde yüzde 2’ye kadar geriledi.
Uygulama neden sona erdi?
Mayıs 2023 seçimlerinin ardından AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na Mehmet Şimşek’i atadı. Yeni ekonomi yönetimi, düşük faiz politikasından vazgeçerek dezenflasyon programını yürürlüğe koydu.
TCMB, TL mevduat faizlerini kademeli olarak yükseltirken bankalar için zorunlu karşılık oranlarını da artırdı. Bu adımlar, tasarruf sahiplerini KKM’den standart TL mevduata yönelmeye teşvik ederek çıkışı hızlandırdı.
TCMB, 23 Ağustos 2025’te gerçek kişiler için yeni KKM hesabı açılışını ve yenilemeyi durdurdu. Merkez Bankası açıklamasında, “Kur korumalı mevduat hesap açma ve yenileme işlemleri sonlandırılmıştır” ifadesini kullandı. YUVAM hesapları bu kararın kapsamı dışında kalırken, mevcut KKM hesapları vadeleri dolunca kapandı. Bu tasfiye süreci yaklaşık bir yıl sürdü ve Ağustos 2026’da son buldu.
Maliyeti ne kadar oldu?
Hazine, KKM için 2022’de 92,5 milyar TL öderken, 2023’te bu tutar 59,5 milyar TL’ye ulaştı. Sorumluluk TCMB’ye devredilene kadar süren bu dönemde Hazine’nin toplam yükü 152 milyar TL’yi buldu. Ekonomistlerin hesaplamasına göre bu tutar, yaklaşık 8,7 milyar dolara karşılık geldi.
TCMB, 2023 yılını 818,2 milyar TL zararla kapatırken, 2024’te de 700,4 milyar TL zarar açıkladı. Ekonomistler, bu zararların önemli bölümünün KKM kaynaklı olduğunu öne sürdü. TCMB eski Başekonomisti Hakan Kara, “KKM, para politikasının etkisizleşmesine yol açtı” diye değerlendirdi. Ekonomist Mahfi Eğilmez ise toplam maliyeti en az 58,9 milyar dolar olarak hesapladı. Reuters’ın bütçe verileri üzerinden yaptığı hesaplama ise 60 milyar dolara işaret etti.
Toplam fatura trilyon lirayı geçti mi?
Toplam ödemeleri dolar kuruyla güncelleyen hesaplamaya göre tutar 2 trilyon 643 milyar TL’ye ulaştı. Bu tutar, güncel kurla yaklaşık 59,1 milyar dolara denk geldi. Merkez Bankası, KKM için kaynaklarından 1,3 trilyon lira aktarırken, Hazine 152 milyar lira kaynak sağladı. Güncel kurlarla Merkez Bankası’nın yükü 1 trilyon 736 milyar liraya ulaştı. Hazine’nin yükü ise aynı hesaplamayla 362 milyar liraya çıktı.
Bankacılık sisteminde son tablo nasıl?
BDDK’nın 21 Ağustos haftası verilerine göre toplam mevduat 32 trilyon 316,5 milyar TL’ye ulaştı. Aynı dönemde sektörün kredileri de 51 milyar liralık artışla 27 trilyon 734,3 milyar TL’ye çıktı. KKM’nin kapanmasıyla birlikte tasarruf sahiplerinin TL mevduata yönelimi yeniden ekonomi gündeminin önemli başlıkları arasına girdi.
