Müge İplikçi yazdı: Ölüm cezasının gölgesinde

“Kuşku kalleştir, cesaretimizi kırar, yapacaklarımıza engel olur, elimizi kolumuzu bağlar.”

–Shakespeare, Kısasa Kısas, çev. Zeynep Avcı

Son günlerde yeniden gündeme gelen Christa Pike davası, infazın gerçekleş-e-meyişiyle birlikte insanlığın önüne koskocaman bir soru yumağı bıraktı:

Kısasa kısas gerçekten bir cevap mı? Aradan geçen onca yıl, bir insanın pişmanlıkla kurduğu bağı nasıl şekillendirir?

Elbette kurban edilenin arkasından tutulacak yas her şeyden önce gelir; ancak bu davada yer almış bir başka sanığın, yalnızca yaşı biraz daha küçük olduğu için ölüm cezasından kurtulmuş olması, bambaşka bir kuşkuyu da beraberinde getiriyor.

Bu noktada “Ölüm cezası hukuki bir yaptırım mı yoksa devlet eliyle uygulanan bir kısas mı?” sorusu, insanlığın vicdanında kıymetli bir soru işareti olarak duruyor. Ve bu ikilem, 1995 yılında ödüllere boğulan, Tim Robbins’in yönettiği, Susan Sarandon’ın Oscar kazandığı, Sean Penn’in ise Oscar’a aday gösterildiği “Dead Man Walking” (Ölüm Yolunda) filmini hatırlatıyor. Şu hepimizi bir biçimde rahatsız eden film… Ama sanatın işlevi biraz da bu değil mi? Oturduğumuz koltuklarda “biraz” irkilmek!

Bir vicdan muhasebesi

Susan Sarandon ve Sean Penn’in başrollerini paylaştığı 1995 yapımı “Dead Man Walking”, idam cezasının ahlaki, hukuki ve insani boyutunu merkezine alan bir film.  Tim Robbins’in yönettiği ve senaryosunu yazdığı filmde Susan Sarandon, idam mahkûmu Matthew Poncelet’in bu koşullar altındaki mentoru olan Rahibe Helen Prejean’ı canlandırıyordu. Sarandon duru yüzüyle hem Tim Robbins’in hem de biz seyircilerin vicdanının cisimleşmiş hali olarak karşımızdaydı. 

Dead Man Walking, idam cezasını çok boyutlu bir mercekten ele alıyordu. Örneğin ilk etapta şu soruyu gündeme getiriyordu: Yaşam hakkı devlet eliyle alınabilir mi?  Film, “yaşam hakkı” kavramını salt masumlar için değil, en ağır suçu işleyenler için de tartışmaya açarken herkese eşit yaklaşan tavrını sonuna kadar koruyordu. Kurbanların ailelerinin acısı ve adalet arayışı da filmin es geçtiği bir konu değildi. Hatta kurgunun tam merkezindeydi! Ancak film etik konusunda ısrarcıydı ve bu ısrarı sonuna kadar korumayı başarıyordu.

Tam da burada Rahibe Helen’in tutumu filmin tematik perspektifini oluşturuyordu. Onun hem katile hem de kurbanların ailelerine karşı sergilediği tavır, söz konusu bir katil dahi olsa, onun  öncelikle bir  insan olarak görülmesi ve “bağışlanma hakkı” üzerine etik bir duruş sergiliyordu.

Film, aynı zamanda, çok önemli bir yere parmak basıyordu. Bağışlamak suçu onaylamak değildir! Gerçekten de Rahibe Helen, katilin işlediği korkunç suçu kesinlikle onaylamıyor ve kurbanların ailelerinin acısını derinden hissediyordu. Ancak inancı gereği, infaz edilecek olan bir insanın ruhsal huzuru bulmasına da yardım etmeyi seçmişti.

Bu seçim ise başta aileler olmak üzere toplumu karşısına almak anlamına geliyordu. Bu açıdan bakıldığında Rahibe Helen’i bir köprü olarak görmek mümkündü; din ve etik duruşu ile bizi hem kendi çelişkilerine taşıyordu hem de içinde taşıdığı kuşkunun sahiciliği, bizlerin de o kuşkunun içinde kalmasına yol açıyordu.

Öte yandan Sean Penn, ölüm hücresindeki katil Matthew Poncelet karakterine hayat vermiş ve hepimizin kafasını iyice karıştırmıştı. Poncelet pişman olmuş ve kendisinin içindeki karanlığa bakabilmişti. Elbette bunu Rahibe Helen ve onun göze aldıkları sayesinde başarmıştı. 

Müge İplikçi yazdı: Ölüm cezasının gölgesinde

Christa Pike vakası ve filmin bıraktığı sorular

Christa Pike davasına dönersek, Dead Man Walking‘in ortaya koyduğu etik çerçeve daha da anlam kazanıyor. Pike’ın ölüm cezasına çarptırılması, yıllar sonra gelen infaz teşebbüsü ve bunun gerçekleşemeyişi, yıllardır süren hukuki süreç ve aynı davada yer alan bir başka sanığın yaşı nedeniyle ölüm cezasından kurtulması, adalet sisteminin tutarlılığına dair ciddi sorular doğuruyor. Dediğim gibi cevabı kolay olmayan sorular…  

Dead Man Walking, bu sorulara net cevaplar vermez; vermeyi de amaçlamaz. Bunun yerine, seyirciyi kendi vicdanıyla yüzleşmeye davet eder. Christa Pike vakası da benzer şekilde, toplum olarak bizleri aynı yüzleşmeye çağırıyor. Belki de asıl mesele, bu soruya acele bir cevap bulmak değil; sorunun kendisini canlı tutmak, tartışmayı sürdürmek ve her vakada insan onurunu, adaleti ve merhameti yeniden tartmak. Nihayetinde  bir toplumun uygarlık düzeyi, yalnızca masumlara nasıl davrandığıyla değil, suçlulara nasıl davrandığıyla da ölçülür.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş