Almanya’nın başkenti Berlin’de hükümet kurma görüşmeleri sürerken Sol Parti’nin (Die Linke) önde gelen isimlerinden Elif Eralp, siyasi görüşlerinin yanı sıra adı ve kökeni üzerinden de yürütülen bir tartışmanın merkezine yerleşti.
Önce Der Spiegel dergisinin Eralp’in güvenlik kaygılarını içeren yazışmaları yayımlaması, ardından eski ARD sunucusu Waldemar Hartmann’ın ismini hedef alan açıklamaları, tartışmayı koalisyon pazarlıklarının ötesine taşıdı.
Yaşananlar, Almanya’nın uzun yıllardır yanıtlamakta zorlandığı bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Göçmen kökenli yurttaşlar toplumun her alanına katılırken siyasi iktidarın en üst makamlarına gelmeleri neden hâlâ bazı çevrelerde rahatsızlık yaratıyor?
Siyasi eleştiri ile itibarsızlaştırma arasındaki sınır
Der Spiegel’in yayımladığı iç yazışmalar, Eralp’in radikal çevrelerden gelebilecek tepkiler nedeniyle kendisinin ve ailesinin güvenliğinden endişe duyduğunu ortaya koydu. Röportajın onay sürecinde yanlışlıkla dergiye gönderilen bu değerlendirmeler, kısa sürede Eralp’in siyasi yeterliliğinin sorgulanmasına gerekçe yapıldı.
Eralp ise güvenlik makamlarının kendisine belirli kişilerin isimlerini kamuoyu önünde açıklamama yönünde tavsiyede bulunduğunu belirtti. Bu açıklama, güvenlik kaygısıyla siyasi sorumluluktan kaçınmanın aynı şey olmadığını gösteriyor.
Elbette Berlin’i yönetmeye aday bir siyasetçinin radikal gruplara, antisemitizme ve siyasi şiddete karşı tutumu sorgulanabilir. Sol Parti de bu konularda açık ve tutarlı bir siyaset ortaya koymakla yükümlüdür.
Ancak bir siyasetçinin ailesinin güvenliğine ilişkin endişelerini onun yönetim yeterliliğinin aleyhine kullanmak başka bir meseledir. Demokratik siyasette sorgulanması gereken yalnızca korkunun varlığı değil, bu korkuyu doğuran koşullardır.
Der Spiegel, iç yazışmaları yayımlama kararını kamu yararıyla savundu. Buna karşılık gazetecilik çevrelerinden, röportajın onay sürecindeki güven ilişkisinin ihlal edildiği yönünde eleştiriler geldi. Tartışma, basının denetim görevi ile kişilerin güvenliğini gözetme sorumluluğu arasındaki hassas sınırı da ortaya çıkardı.
Fakat tartışmanın ikinci aşamasında siyasi eleştirinin sınırları çok daha açık biçimde aşıldı.
Eski ARD sunucusu Waldemar Hartmann, Berlin’in yönetiminde Elif Eralp adını taşıyan birinin bulunmasından rahatsızlık duyduğunu açıkça ifade etti.
Bu sözler artık siyasi programla veya yönetim yeterliliğiyle ilgili değildi. Doğrudan bir siyasetçinin ismini ve kökenini hedef alıyordu.
Nitekim açıklamaya, federal hükümette Dışişleri Devlet Bakanı olarak görev yapan CDU’lu Serap Güler ile aynı partiden Dennis Radtke de tepki göstererek Hartmann’ın sözlerini ırkçılık olarak nitelendirdi.
Bir siyasetçi yanlış politikalar savunabilir, eleştirilebilir, hatta yönetmeye uygun bulunmayabilir. Fakat adı, ailesinin geldiği ülke veya kültürel kökeni, demokratik meşruiyetinin ölçütü haline getirilemez.
Göçmenler uyum sağladı, demokrasi ne kadar değişti?
Almanya’da göçmenlerin topluma uyumu onlarca yıldır tartışılıyor. Önce dil öğrenmeleri, ardından eğitim almaları, çalışma hayatına katılmaları ve nihayet siyasi sorumluluk üstlenmeleri beklendi.
Göçmen kökenli kuşaklar bütün bu alanlarda önemli mesafeler kaydetti. Bugün parlamentolarda, yerel yönetimlerde, siyasi partilerde ve kamu kurumlarında görev alıyorlar.
Ancak siyasal katılım ile siyasal iktidarın paylaşılması aynı şey değil.
Bir göçmen ailesinin çocuğunun parlamentoya girmesi olağan karşılanırken ülkenin başkentini yönetmeye aday olması, bazı çevrelerde hâlâ aidiyet tartışmasını tetikleyebiliyor.
Elif Eralp örneğini önemli kılan da bu çelişki.
1981 yılında Münih’te doğan Eralp’in ailesi, Türkiye’deki 12 Eylül askeri darbesinin ardından Almanya’ya göç etmişti. Almanya’da yetişen, hukuk eğitimi alan ve siyaset yapan Eralp’in bugün ismi üzerinden sorgulanması, göçmen kökenli yurttaşların karşılaştığı görünmez sınırları ortaya koyuyor.
1990’lı yıllarda Almanya’da çok kültürlü demokrasi tartışmaları, yalnızca göçmenlerin Alman toplumuna nasıl uyum sağlayacağını değil, Alman demokrasisinin değişen toplumsal yapıya nasıl uyum göstereceğini de sorguluyordu.
Bugün ise siyasi tartışmaların ağırlık merkezi yeniden entegrasyon, göçün sınırlandırılması ve başat kültür (Leitkultur) kavramlarına kaymış durumda.
Bu değişim, göçmen kökenli yurttaşların demokratik temsilinde elde edilen kazanımların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ancak toplumsal çeşitliliğin siyasi iktidara ne ölçüde yansıması gerektiği konusundaki gerilimin sürdüğünü gösteriyor.
Almanya’nın çok kültürlü bir toplum haline gelmesi artık tartışma konusu değil. Tartışmalı olan, bu toplumsal gerçekliğin siyasal iktidarın paylaşımında ne ölçüde kabul gördüğü.
Berlin’de yalnızca koalisyon kurulmayacak
20 Eylül seçimlerinde yüzde 25,7 oyla birinci parti olan Sol Parti, SPD ve Yeşillerle koalisyon görüşmelerini sürdürüyor. Üç parti, hükümet anlaşmasını Ocak 2027’de tamamlamayı hedefliyor.
Ancak SPD içindeki itirazlar ve CDU’nun alternatif hükümet arayışları, Eralp’in önündeki siyasi engellerin yalnızca kimlik tartışmalarından kaynaklanmadığını gösteriyor. Partiler arasındaki program farklılıkları, güven sorunları ve yönetim anlayışları da belirleyici olacaktır.
Bütün bu anlaşmazlıklar demokratik siyasetin doğal parçasıdır. Hiçbir parti, seçim başarısından hareketle iktidarı kendiliğinden hak etmiş sayılmaz. Koalisyonlar siyasi uzlaşma ve parlamenter çoğunluk gerektirir.
Ancak siyasi rekabetin meşruiyeti, rakibin kökenini tartışma konusu yapma hakkı vermez.
Eralp’in siyasi görüşleri eleştirilebilir. Sol Parti’nin antisemitizm karşısındaki tutumu, dış politika tercihleri ve Berlin’i yönetme kapasitesi sorgulanabilir. Bunların hepsi demokratik tartışmanın meşru başlıklarıdır.
Fakat Eralp’in isminin Berlin’in yönetimine yakıştırılmaması, başka bir zihniyetin dışavurumudur: Göçmen kökenli yurttaşları toplumun parçası kabul ederken siyasal iktidarın merkezinde görmeye direnç gösteren bir anlayışın.
Berlin’de kurulacak hükümetin bileşimi henüz belli değil. Elif Eralp’in siyasi geleceği de koalisyon görüşmelerinin sonucuna bağlı.
Ancak tartışmanın ortaya çıkardığı sorun, herhangi bir koalisyon anlaşmasıyla ortadan kalkmayacak.
Göçmenlerden topluma uyum sağlamalarını isteyen bir demokrasinin, göçle değişen toplumun siyasi temsilini de benimsemesi gerekir. Aksi halde eşit yurttaşlık hukuken tanınan, fakat iktidarın kapısında yeniden sorgulanan bir hak olarak kalır.
