Şili’de ekonomik modele karşı isyan: “Üç-beş kuruş zam yüzünden değil, 30 yıllık liberal politikalara karşı savaşıyoruz”

Şili’de hükümet karşıtı sokak protestoları hız kesmeden devam ederken ölü sayısında da artış olduğu belirtiliyor. Şili Devlet Başkanı Sebastian Pinera, henüz ekim ayının başında, Şili’nin “güçsüz düşmüş Latin Amerika’da hakiki bir vaha” olduğunu söylüyordu. Ancak 20 Ekim gecesinde Başkan Pinera, insanların hükümete karşı isyanının ardından ülkede önce olağanüstü hal (OHAL), ardından da sokağa çıkma yasağı ilan etti.

Le Monde‘a konuşan, Paris I Pantheon Sorbonne’da Şili üzerine çalışan akademisyen Cecile Falies, söz konusu toplumsal isyanın aniliğinin ve yaygınlığının şaşırtıcı olduğunu vurgularken, Şili halkında uzun süredir biriken rahatsızlığın böyle patlak vermesinin sürpriz olmadığını sözlerine ekledi.

Şili, uluslararası kurumlar tarafından uzun yıllardır bölgede model ülke olarak gösteriliyordu. Öyle ki ülke 2010 yılında OECD’nin (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü) üyesi oldu. Şili ayrıca, uzun yıllardır ekonomik büyüme konusunda da önemli bir ivme sağlamış durumdaydı. Şili’nin temel ihracat kalemi bakır bu büyümeye önemli katkı sağlıyordu. Uzmanlar son yıllarda Şili’deki yoksulluk oranının da yüzde 8,6’ya düştüğünü belirtiyor. OECD verilerine göre, günde 5,5 dolara yaşayanların oranı 2007 yılında yüzde 22,8 iken bu oran 2016 yılında yüzde 10,1’e düşmüş durumda. Bu sayılar olumlu bir tabloya işaret ediyor olabilir ancak istatistikler söz konusu olduğunda konuya nereden baktığınız sorusu önem kazanıyor.

Yoksul–zengin eşitsizliği giderek arttı

Ülkede yoksullar ve zenginler arasındaki gelir eşitsizliği OECD ortamalasının yüzde 65 üzerinde. Bu, yoksullar ve zenginler arasındaki farkın giderek açıldığına işaret ediyor. Sosyal patlamanın önemli nedenlerinden biri de bu gelir eşitsizliği. Ayrıca bir ülkedeki gelir eşitsizliğini ölçen GİNİ katsayısı Şili için 2018 yılında yükseldi. GİNİ katsayısı servet eşitsizliğini ifade eden bir gösterge. 0 ile 1 arasında değişiyor; 0’a yaklaştıkça servet eşitsizliği azalırken 1’e doğru yaklaştıkça eşitsizlik artıyor. Şili’nin oranı ise 0,46. OECD ülkeleri arasında servet eşitsizliği konusundaki en olumsuz rakamlara sahip ülkelerden biri de Türkiye. Türkiye’nin GİNİ katsayısı 0,40.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın verilerine göre, 2017 yılında Şili’nin en zengin yüzde 1’i ülkedeki servetin yüzde 33’ünü elinde tutuyordu. En zengin yüzde 1’in arasında mevcut Devlet Başkanı Pinera da bulunuyor. Forbes dergisine göre Pinera’nın serveti 2.8 milyar dolar. Şili’de hafta sonundan bu yana düzenlenen eylemlerde insanlar ekonomik adaletsizliği vurgularken, Pinera’ya yakın isimlerin güçlenmelerini eleştiren sloganlar atıyor.

Şili’de eylemleri başlatan hamlenin metro biletlerine gelen zam olduğunu ancak eylemlerin bundan çok daha fazlasını ifade ettiğini belirten Falies, eylem kortejindeki sloganlardan birinin, “Biz 30 peso için değil bize dayatılan 30 yıllık liberal politikalara karşı savaşıyoruz” olduğuna dikkat çekiyor. Kısacası, Şili’de halk piyasacı önlemlerden ve servet eşitsizliğinden fazlasıyla mustarip ve bunu protesto etmek için sokaklarda yerini almış durumda.

Pinochet’den bu yana neoliberal ekonomi modeli uygulanıyor

Göstericiler Şili’nin mevcut ekonomi modelinin değişmesini istiyor. Neoliberal ekonomi modeli 1973 yılında askeri bir darbe sonrası yönetimi deviren General Augusto Pinochet ile birlikte uygulanmaya konuldu. Devletin piyasa yönetimini kurması, bunun için sosyal harcamaları kısması ve kamunun etkisini azaltması gibi önlemler alındı. Ancak tüm bu önlemler Şili’de yoksullar ve zenginler arasındaki eşitsizliği artırmakla kalmadı, göreli yoksullaşmaya da neden oldu.

Toplumsal memnuniyetsizlik tırmanışta

Eğitim sisteminden memnun olan Şililer’in oranı 2007 yılında yüzde 64 iken bu oran 2017 yılında yüzde 49’a düştü. Sağlık sisteminden memnun olanların oranı ise 2007 yılında yüzde 43 iken bu oran 2017 yılında yüzde 33’e gerilemiş durumda. Sadece bu sayılar bile Şili’de toplumsal memnuniyetsizliğin son yıllarda tırmanışa geçtiğinin bir göstergesi. Ülkedeki emekli maaşları da çok kötü durumda. Emekli maaşları, asgari ücret seviyesini bile görmüyor.

Falies, bugün Şili’de insanların neoliberal ekonomik modele hiçbir itimatları kalmadığını söylüyor. Görünen o ki toplumsal memnuniyetsizlik karşısında Şili’deki sosyal eylemlilik bir müddet daha devam edecek.

Medyascope'a destek olmak ister misiniz?

Yayınlarımızı sürdürebilmek ve daha kaliteli kılmak için desteğinize ihtiyacımız var

Merhabalar!

Medyascope olarak Ağustos 2015’ten itibaren, çölleşen haber ikliminde her kesimden herkese su verecek bir vaha olmaya çalışıyoruz. Özgürlüğümüzden, bağımsızlığımızdan, ve çok yanlı habercilik anlayışımızdan taviz vermemekte kararlıyız. Çoğunlukla gençlerden oluşan kadromuzla, dijital medyanın olanaklarını kullanarak yayın yapıyor ve her geçen gün hem içerik hem de teknik olarak büyüyoruz. Hedefimiz yayın gün ve saatlerimizi artırmak; içeriklerimizi daha da zenginleştirmek. Bu da sizin desteklerinizle mümkün. Çok teşekkürler.  

Öne Çıkanlar