İSTANBUL (Medyascope, New York Times) – Bolivya’da bir aydır süren protestolar, La Paz çevresinde siyasi krizi büyütürken gıda tedarikini, ulaşımı ve gündelik hayatı da etkiledi. Sendikalar, yerli gruplar, öğretmenler, ulaşım çalışanları ve Evo Morales’in destekçileri, göreve altı ay önce gelen Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın istifasını istiyor. Peki eski MAS seçmenlerini de içine alan bu öfke neden şimdi sokağa taştı?
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Güney Amerika ülkesi Bolivya’da hayat pahalılığı ve derinleşen ekonomik kriz toplumsal patlamaya neden oldu, ülkede bir aydır protestolar devam ediyor.
- Sendikalar, yerli gruplar, öğretmenler, ulaşım çalışanları ve Evo Morales’in destekçileri Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın istifasını istiyor.
- Paz’a yönelik öfkenin merkezinde kabinede yerli halklar ve işçi kesimlerinin dışlanması, servet vergisinin kaldırılması ve tartışmalı arazi yasası var.
- Evo Morales’in destekçileri eylemlerde etkili olsa da protestolar artık daha geniş bir ekonomik ve toplumsal hoşnutsuzluğu temsil ediyor.
Güney Amerika ülkesi Bolivya’da hayat pahalılığı ve derinleşen ekonomik kriz toplumsal patlamaya neden oldu, ülkede bir aydır protestolar devam ediyor. Hükümet, protestoların arkasında eski Devlet Başkanı Evo Morales’in olduğunu iddia ederek, protestocuları şiddet kullanarak bastırmaya çalışıyor.
İdari başkent La Paz çevresindeki ablukalar tedarik zincirlerini aksatırken, temel gıda ürünlerinde sıkıntılar yaşanıyor, ulaşım kesintiye uğruyor ve fiyatlar yükseliyor.
Sendikalar ve yerli gruplardan oluşan geniş bir koalisyon, Devlet Başkanı Rodrigo Paz’ın istifasını istiyor.
La Paz’daki birçok kamu kurumu ve büyük şirketler kapılarını kapattı. Komşu El Alto kentinde yaygın yol kapatmalar nedeniyle bazı caddeler boş kaldı. Bazı ulaşım çalışanları ise polisin göstericileri dağıtmak için kullandığı göz yaşartıcı gaza karşı solunum maskeleri taşıyor.
Paz’a öfke neden büyüdü?
Rodrigo Paz göreve gelmeden önce Bolivya, yaklaşık 20 yıl boyunca İspanyolca kısaltması MAS olan Sosyalizme Doğru Hareket tarafından yönetildi. MAS iktidarında kırsal kesimdeki çiftçiler, yerli gruplar ve işçi sınıfı siyasette daha görünür hale geldi, önemli sosyal desteklerden yararlandı ancak bu dönem aynı zamanda yaygın kayırmacılık eleştirileriyle de anıldı.
Ekonomideki sert gerileme ve MAS içindeki derin bölünmeler, partinin birçok destekçisinde hayal kırıklığı yarattı. Geçen ekimde yapılan ikinci tur seçimde eski MAS seçmenlerinin bir bölümü, aşırı sağcı rakibine karşı kendisini merkezci bir alternatif olarak sunan senatör Rodrigo Paz’a yöneldi.
Ancak Paz, göreve geldikten sonra bu seçmenlerin önemli bir kısmını karşısına aldı. Siyasi kotalar yerine liyakat ve uzmanlığı öncelediğini söyleyerek kabinesini ağırlıklı olarak muhafazakâr iş dünyası temsilcilerinden oluşturdu. Yerli halklar, işçi kesimleri ve tarım sektörü ise kilit görevlerde temsil edilmedi.
Paz ayrıca servet vergisini kaldırdı ve tartışmalı bir arazi sınıflandırma yasasını geçirdi. Muhalefet ise bu yasanın bazı toprakları şirketlerin el koymasına açık hale getirebileceğini savundu.
Talepler neydi, nasıl istifa çağrısına dönüştü?
Protestolar ilk olarak somut talepler etrafında başladı. Öğretmenler ücret artışı istedi, ulaşım çalışanları kirli yakıtı protesto etti, yerli gruplar ise arazi yasasına karşı çıktı. Yakıt meselesi, hükümetin sağladığı akaryakıtın kalitesiyle bağlantılıydı.
Hükümet gerilimi düşürmek için bazı adımlar attı. Öğretmenlere ikramiye teklif edildi, arazi yasası geri çekildi ve başka tavizler verildi. Ancak bu adımlar, toplumdaki daha derin öfkeyi yatıştırmaya yetmedi.
6 Mayıs’ta And Dağları’nın yüksek kesimlerinden gelen yerli gruplar, La Paz çevresindeki otoyolları kapatmaya başladı. Bu kez talep yalnızca belirli düzenlemelerin geri çekilmesi değil, Devlet Başkanı Paz’ın istifasıydı. Hareket kısa sürede ücret talepleri karşılanmayan işçileri ve eski solcu Devlet Başkanı Evo Morales’in destekçilerini de içine aldı. Morales destekçileri başkente doğru 118 millik bir yürüyüş düzenledi.
Böylece protestolar, tek tek ekonomik ve sosyal taleplerin ötesine geçerek doğrudan Paz’ın görevden ayrılması çağrısına dönüştü. Bolivya’nın geniş işçi sınıfı için hükümetin şirket çıkarlarına yaklaştığı algısı, MAS döneminde siyasal süreçte etkili olan kesimlerin yeniden dışlandığı duygusunu güçlendirdi.
Morales’in tabanı hâlâ etkili mi?
Evo Morales, 2006-2019 yılları arasında Bolivya’nın ilk yerli devlet başkanı olarak görev yaptı.
Eski bir sendika lideri olan Morales, iktidarı döneminde yoksulluğu ciddi biçimde azalttı. Ancak dördüncü dönem için aday olma girişimi tartışmalı hale geldi ve sonunda onu geçici sürgüne götüren siyasi krizi tetikledi.
Morales’in partisi içindeki sert kavga, solun parçalanmasına ve Rodrigo Paz’ın zaferine giden yolu açtı. Buna rağmen Morales hâlâ örgütlü ve sadık bir tabana sahip. Bu taban, mevcut protestoların büyümesinde önemli bir rol oynuyor.
Yine de bu kez eylemler yalnızca Morales’in kırsal bölgelerdeki destekçileriyle sınırlı değil. La Paz çevresindeki yol kapatmalar, daha geniş bir toplumsal koalisyonun parçası. Ekonomik sıkıntı, farklı kesimleri aynı öfke etrafında bir araya getiriyor.
Tropikal Chapare bölgesinden La Paz’a gelen meyve ve manyok üreticisi René Soliz Villca da bu kesimlerden biri. Liderlik ettiği çiftçi örgütündeki birçok kişinin, işçi sınıfına en yakın aday olduğunu düşündükleri için Paz’a oy verdiğini söyledi. Ancak Soliz’e göre Paz, göreve geldikten sonra ABD Başkanı Donald Trump, Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ve Şili Devlet Başkanı José Antonio Kast gibi muhafazakâr ve sağcı liderlerle yakınlık kurdu.
Soliz, “Rodrigo Paz hükümet platformunu çoğunluğun zararına olacak şekilde aşırı sağa kaydırdı” dedi.
Hükümet bir yandan diyalog çağrısı yaparken, diğer yandan protestoların uyuşturucu kaçakçılığı tarafından finanse edildiğini öne sürüyor ancak bu iddia için kanıt sunmuyor. Bir başkanlık sözcüsü de Evo Morales’i yeniden iktidara gelmek için ülkeyi istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçladı.
