İSTANBUL (Medyascope) – Yıldız transferleri, Avrupa kupaları, tribün kültürü ve kulüplerin sabırsızlığı… Yabancılar Türk futbolunu nasıl görüyor? İtalya, İngiltere ve Bosna-Hersek’ten üç futbolsever Türk futbolunun dışarıdan nasıl algılandığını Medysacope’a anlattı.
Haberin özeti
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Türk futbolu, Avrupa’nın önemli bir parçası olarak görülüyor; Napoli Club İstanbul Başkanı Andrea Leo, kalite ve görünürlükteki artışı vurguladı.
- Oliver, Türk futbolunun Avrupa futboluna ait olduğunu, ancak ekonomik olarak çevrede kaldığını belirtti.
- Adnan, Türk kulüplerinin Avrupa ile ilişkisini değerlendirirken, Fenerbahçe ve Galatasaray’ın önemini vurguladı.
Süper Lig’in son yıllarda dünyaca tanınan futbolcular için bir merkez olması, Türk kulüplerinin Avrupa kupalarındaki iddiası ve tribünlerin yarattığı atmosfer Türkiye dışından da fark edildi. Napoli Club Istanbul Başkanı Andrea Leo, Londralı Crystal Palace taraftarı Oliver ve Saraybosnalı Fenerbahçe taraftarı Adnan, birbirlerinden farklı perspektifleriyle Türk futboluna dair algılarını aktardı.
“Türk futbolu Avrupa’nın gerçek ve önemli bir parçası”
Napoli Club Istanbul Başkanı Andrea Leo, çocukluğundan beri Napoli taraftarı ve İstanbul’da yaşıyor. Türk futbolunun son yıllarda hem kalite hem de görünürlük açısından ilerlediğini düşündüğünü söyleyen Leo, sözlerine şöyle devam etti:
“Türk futbolu son birkaç yılda önemli bir ilerleme kaydetti ve Avrupa futbolunun içine giderek daha fazla yerleşti. Türk kulüpleri kadrolarına daha fazla yatırım yapıyor; uluslararası çapta tanınan birçok futbolcu ve teknik direktör kariyerine Türkiye’de devam etmeyi seçiyor. Bunun ligin hem genel kalitesini hem de uluslararası çekiciliğini artırdığı açık. Avrupa kupalarında da bunu görüyoruz. Türk kulüpleri Şampiyonlar Ligi ve Avrupa Ligi’nde daha rekabetçi hale geliyor. Elbette istikrar ve uzun vadeli başarı açısından hâlâ gelişmesi gereken alanlar var. Ancak bugün Türk futbolunu Avrupa futbolunun gerçek ve önemli bir parçası olarak görüyorum.”
Leo’nun Türk futboluna dair hafızasında Galatasaray’ın 2000’de kazandığı UEFA Kupası özel bir yerde duruyor:
“Aklıma gelen en güçlü anılardan biri, Fatih Terim yönetimindeki Galatasaray’ın 2000’de UEFA Kupası’nı kazanması. Gheorghe Hagi 10 numaralı formayı giyiyordu. Bu, bütün Avrupa’yı şaşırtan ve bir Türk kulübünün kıtanın en büyük takımlarıyla mücadele edip onları yenebileceğini gösteren tarihi bir başarıydı. Bugün Galatasaray, Fenerbahçe ve Beşiktaş Türkiye’nin uluslararası alanda en çok tanınan kulüpleri. Trabzonspor’a da büyük saygı duyuyorum; güçlü bir geleneği ve İstanbul’un dışına taşan ayrı bir futbol kimliği var. ”
“Türkiye ile Körfez ligleri arasında net bir fark var”
Leo, Türkiye ligi ile Suudi-Körfez ligleri arasında farklar olduğunu söyledi. Körfez’e giden futbolcuların sadece finansal motivasyonlar ile Körfez liglerine gittiğini belirten Leo, Türkiye’ye giden futbolcularda ise finansal koşulların yanı sıra yüksek seviyede rekabet etme, tutkulu bir ortamda futbol oynama ve Avrupa kupalarında yer alma parametrelerinin olduğunu vurguladı:
“Türkiye ile Körfez ligleri arasında net bir fark olduğunu düşünüyorum. Her ikisi de önemli yatırımlarla uluslararası yıldızları çekiyor olabilir; fakat futbolcuların bu ligleri tercih etme nedenleri çoğu zaman aynı değil. Körfez’e giden birçok oyuncu kariyerinin son döneminde finansal koşulları ön planda tutuyor. Türkiye’ye gelenler ise iyi kontratların yanında yüksek seviyede rekabet etme, tutkulu bir futbol ortamında oynama ve Avrupa kupalarında görünür kalma fırsatına sahip. Bu nedenle Süper Lig’i Suudi Arabistan veya diğer Körfez ligleriyle aynı kategoriye koymayı doğru bulmuyorum.”
Leo, İtalya-Türkiye arasındaki en güçlü ortaklıklığın tribünlerde görüldüğünü belirterek sözlerine şöyle devam etti:
“Napoli’de de Türkiye’de de futbol yalnızca bir spor değil, hayatın bir parçası. Taraftar olmak, her galibiyeti ve her yenilgiyi gerçek bir duyguyla yaşamak ve doksan dakikanın çok ötesine geçen bir topluluğun parçası olmak demek. Napolililerle Türklerin futbolu yaşama biçiminde çok büyük benzerlik görüyorum. Birlikte kutluyor, birlikte acı çekiyor ve kulüplerini kimliklerinin önemli bir parçası olarak görüyorlar.”
“İlk düşündüğüm kelime yoğunluk”
Londra’da yaşayan 35 yaşındaki tarih öğretmeni ve Crystal Palace taraftarı Oliver, Türkiye’nin Avrupa futboluna ait olduğu konusunda Leo ile aynı fikirde olduğunu belirtti. Ancak Oliver, değerlendirmesinde Avrupa futbolunda merkez ile çevre arasında belirgin bir ayrım olduğunu ifade etti:
“Eğer Avrupa futbolundan coğrafi ve kültürel bir futbol dünyasını kastediyorsak Türkiye elbette onun parçası. Türk kulüpleri nesillerdir UEFA organizasyonlarında oynuyor. Ama modern Avrupa futbolunun ekonomik merkezinden söz ediyorsak Türkiye İngiltere, İspanya veya Almanya ile aynı yerde değil.
Oliver, Fenerbahçe ve Galatasaray’ın Türkiye’deki kültürel ve toplumsal ağırlığına dikkat çekerek, Türkiye’nin kültürel açıdan Avrupa’nın bir parçası olduğunu ancak ekonomik olarak Avrupa futbolunun çevresinde kaldığını söyledi. Oliver, Türk futbolunu tek kelimeyle tarif etmesi gerekirse bu kelimenin “yoğunluk” dedi:
“Türk futbolunu düşündüğümde aklıma gelen ilk kelime kalite değil. Para da değil. Yoğunluk. Orda her şey önemli görünüyor. Derbi yalnızca bir futbol maçı değil. Üç maç kaybeden teknik direktör ulusal tartışmaya dönüşüyor. Büyük bir transfer, sanki ülkeye bir devlet başkanı gelmiş gibi karşılanıyor. Taraftarlar futbol hikâyesini yalnızca izlemiyor, onun içinde yaşıyor. İngiltere’den bu hem harika hem de biraz yorucu görünüyor.”
Oliver, Türk takımlarının transfer politikasında asıl sorunun belirli yaş grubundaki futbolcular yüksek maaşlar ödenmesi değil, kurumsal bir yapı kurulamaması olduğunu belirtti:
“İngiltere’de uzun süredir şöyle bir Türkiye klişesi var: Premier League’de artık zirvede olmayan ünlü oyuncu belli bir yaşa gelir ve iyi bir kontratla İstanbul’a gider. Bu algı değişiyor ama bazen Türk kulüpleri de onu kendileri besliyor. Dışarıdan bazen kulüplerin takım kurmak yerine isim transfer ettiği izlenimi oluşuyor. Benim sorum bu paranın harcanmasının ahlaken iyi veya kötü olması değil. İngiliz futbolunun para konusunda kimseye ders verme hakkı yok. Asıl soru bunun sürdürülebilir olup olmadığı. 31 veya 32 yaşındaki büyük bir oyuncuya yüksek maaş ödemeniz tek başına sorun değil. Aynı kulübün akademisi ne durumda? Oyuncu izleme sistemi nasıl? Beş yıllık mali planı ne? Bazen Türk futbolu şimdiki zaman konusunda son derece hırslı, gelecek zaman konusunda ise daha az ilgili görünüyor.”
Premier League’in ekonomik başarısının İngiliz tribünlerinden bir şeyler götürdüğünü düşünen Oliver, Türkiye’de taraftarların kulüplerle kurduğu duygusal bağın hâlâ güçlü olduğunu söyledi. İngiltere’de tribünlerin giderek müşterileştiğini belirten Oliver, “Bazı Premier League statlarında seyircinin giderek müşteri kitlesi olarak görüldüğünü hissediyorum. Biletler pahalı, hospitality her yerde, insanlar dünyanın öbür ucundan belirli bir yıldızı görmek için geliyor” dedi.
Bu durumun maçları zaman zaman futboldan çok turizme yaklaştırdığını ifade eden Oliver, “Bazen maç yarı futbol, yarı turizm gibi” diye konuştu. Türkiye’de ise taraftarların kulüpler üzerindeki duygusal sahiplik hissinin hâlâ çok güçlü olduğunu belirten Oliver, bu yoğun bağlılığın beraberinde istikrarsızlık da getirdiğini söyledi: “Yenilgi felaket oluyor, teknik direktörün gitmesi isteniyor, futbolcu ya kahraman ya işe yaramaz ilan ediliyor.”
Oliver, iki ülkenin futbol kültürlerinin birbirinden öğrenebileceğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Belki İngiltere Türkiye’den biraz tutku öğrenebilir. Türkiye de İngiltere’den biraz sabır.”
Saraybosna’dan Fenerbahçe’ye: “Avrupa yalnızca Londra, Madrid ve Münih değil”
Adnan, 32 yaşında ve Saraybosnalı bir inşaat mühendisi. Adnan, ülkesinde Željezničar’ı, çocukluğundan beri ise Fenerbahçe’yi desteklediğini söyledi. Fenerbahçe ile bağı Edin Džeko’dan çok önce, dayısının İstanbul’dan getirdiği sarı-lacivert bir atkıyla başladığını belirten Adnan, şöyle devam etti:
“İnsanlar bazen Džeko yüzünden Fenerbahçeli olduğumu sanıyor. Hayır. Džeko geldiğinde arkadaşlarım hayatımdaki iki ayrı parçanın sonunda birleştiğini söyleyerek benimle dalga geçti. Ben Fenerbahçe’yi Alex döneminden, Roberto Carlos’tan, Avrupa maçlarından beri takip ediyorum. Željezničar Saraybosna’dır. Fenerbahçe ise çocukken hayal ettiğim daha büyük futbol dünyasıydı. İkisi kafamda farklı odalarda bulunuyor.”
Adnan, Türk kulüplerinin “Avrupalı” olup olmadığının tartışılmasını, Avrupa’yı yalnızca kıtanın batısıyla özdeşleştiren bir bakışın sonucu olarak değerlendirdi. Batı Avrupa’da Avrupa kavramının çoğu zaman belirli şehirler üzerinden tanımlandığını belirten Adnan, “Batı Avrupa’da insanlar bazen Avrupa’yı Londra, Paris, Madrid, Münih ve Milano olarak düşünüyor” dedi.
Kendi büyüdüğü futbol kültürünün ise bundan daha geniş bir Avrupa anlayışına sahip olduğunu ifade eden Adnan, “Benim büyüdüğüm futbol Avrupa’sında Belgrad da var, Zagreb de, Atina da, İstanbul da, Saraybosna da” diye konuştu. Fenerbahçe ve Galatasaray’ın Avrupa futbolunun dışında düşünülemeyeceğini söyleyen Adnan, “Belki Batı Avrupa kulüpleri değiller. Ama Avrupa kulübü olmak neden İngiltere veya Almanya’ya benzemek anlamına gelsin?” dedi.
Adnan, Avrupa futbolundaki coğrafi ve kültürel yakınlığın Batı Avrupa merkezli bakıştan farklı değerlendirilebileceğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Saraybosna’dan bakınca İstanbul, Manchester’dan bakıldığı kadar uzak görünmüyor.”
‘’Fenerbahçeli olarak bunu söylemeyi sevmiyorum’’
Türk ve Yunan futbolunun kendisine Balkan futbol kültürünü hatırlattığını belirten Adnan, bu ülkelerdeki futbol anlayışının tutku ve güçlü aidiyet duygusu üzerinden şekillendiğini söyledi. Aile ve mahalle kimliğinin yanı sıra kulüp başkanlarının kamuoyu figürüne dönüşmesi, hakem tartışmaları ve futbolun yarattığı yoğun duygusal dalgalanmaların Balkanlar’da da tanıdık olduğunu belirten Adnan, “Yunan ve Türk futbolu bana Balkan futbol anlayışına özellikle yakın geliyor. Tutku var, aile kimliği var, mahalle kimliği var, başkanların kamuoyu figürüne dönüşmesi var, hakem tartışmaları var, devasa duygusal iniş çıkışlar var. Bunların çoğu bize çok tanıdık” dedi.
İstanbul’a ilk geldiğinde kendisini yabancı hissedeceğini düşündüğünü ancak şehirde karşılaştığı futbol atmosferinin bu düşüncesini değiştirdiğini anlatan Adnan, “İstanbul’a ilk geldiğimde çok yabancı hissedeceğimi sanıyordum. Sonra kahve içerken futbol hakkında yüksek sesle tartışan üç adam gördüm ve ‘Tamam, bu ülkeyi anlıyorum’ diye düşündüm. İnsanlar Türk futbolunu kaotik diye anlatıyor. Ben Boşnağım; beni futbol kaosuyla korkutamazsınız” diye anlattı.
Türk kulüpleri arasında kendisi için Fenerbahçe’nin öne çıktığını belirten Adnan, Galatasaray’ın ise Avrupa’daki bilinirliği açısından ayrı bir konumda olduğunu söyledi. “Türk kulüplerini düşündüğümde önce Fenerbahçe geliyor. Sonra maalesef Galatasaray demem gerekiyor” diyen Adnan, Galatasaray’ın 2000 yılında kazandığı UEFA Kupası’nın Avrupa’daki tanınırlığında önemli rol oynadığını belirtti:
“Rastgele bir Avrupalıya Türkiye’den favori takımını sorarsanız 2000 nedeniyle Galatasaray deme ihtimali yüksek. Fenerbahçeli olarak bunu söylemeyi sevmiyorum ama gerçek, benim hangi takımı tuttuğuma göre değişmiyor.”
Fenerbahçe’nin büyüklüğünün yalnızca uluslararası kupa başarıları üzerinden değerlendirilemeyeceğini savunan Adnan, kulübün taraftar kitlesi, stadı, geçmişten bugüne yetiştirdiği ve kadrosunda bulundurduğu futbolcuların yanı sıra üzerindeki baskı ve medya ilgisiyle de değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Adnan, “Fenerbahçe ise bana Avrupa karnesinden daha büyük hissettiren bir kulüp. Yalnızca uluslararası kupalara bakarsanız kulübün gerçek büyüklüğünü anlayamazsınız. Stat, taraftar sayısı, eski futbolcular, baskı ve medya ilgisi bunun dev bir kulüp olduğunu anlatıyor” dedi.
Fenerbahçe taraftarlığının beraberinde getirdiği zorluklara da değinen Adnan, bir arkadaşının kendisine söylediği sözü aktararak, “Bir arkadaşım bana bir gün, ‘Sen Fenerbahçe’yi seçmedin, acı çekmeyi seçtin’ demişti. Belki de bu yüzden devam ettim. Kolay kulüpler sıkıcıdır” dedi.
Adnan, Türkiye liglerinin Körfez liglerine göre atmosferi çok daha yoğun ve köklü bir lig olduğunu belirtirken, Türkiye takımlarının asıl sorunun sabırsızlık olduğunu söyledi:
“Türkiye’nin Körfez ligleriyle aynı şey olduğunu düşünmüyorum. Fenerbahçe’ye gelen futbolcu, o tribünlerin kendisi doğmadan önce de dolduğunu bilir. Derbinin onun kariyerinden önce var olduğunu ve ondan sonra da var olacağını bilir. Formanın üzerinde tarih ve baskı vardır. Bu satın alınabilecek bir şey değil.” Benim Türk transfer kültürüne eleştirim başka. Bazen taraftarlar ve başkanlar heyecana bağımlı hale geliyor. Herkes havalimanındaki görüntüyü istiyor. Herkes ünlü ismi istiyor. Altı ay sonra aynı insanlar neden uzun vadeli plan olmadığını soruyor. Benim için Türk futbolunun en büyük problemi para değil, sabırsızlık. Her yaz bir kulübü baştan kuramazsınız. Bazen Türk futbolu, her pazar kulüp tarihinin son maçı oynanıyormuş gibi davranıyor. Futbolcu ya dâhi ya aptal, teknik direktör ya kurtarıcı ya da o gece gönderilmesi gereken kişi. Bu sağlıklı değil ama Balkanlardan baktığınızda çok tanıdık.”
Adnan, Balkan futbolcularının Türkiye’ye hızlı uyum sağlamasını da ortak kültürel kodlarla açıkladı:
“Bir İskandinav futbolcunun Türkiye’yi anlaması gerekebilir. Balkan futbolcusunun çoğu zaman yalnızca ölçeğe alışması gerekir. İnsanlar daha yüksek sesle konuşuyor, kulüpler daha büyük, daha fazla para ve milyonlarca taraftar var. Ama aile, yemek, geç saatlere kadar süren sosyal hayat, futbolun duygusal biçimde konuşulması bize yabancı değil.”
Türkiye futbolcular için nasıl bir kariyer adresi?
İsimlerin ortaklaştığı bir başka başlık, Türkiye’nin artık yalnızca kariyer sonu için tercih edilen bir adres olarak görülmemesi:
Andrea Leo şöyle konuştu:
“Bugün Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş veya Trabzonspor gibi Türkiye’nin önde gelen kulüplerinden birine katılmanın hem oyuncular hem de teknik direktörler için prestijli bir kariyer fırsatı olduğunu düşünüyorum. Bu kulüplerin güçlü tarihleri, tutkulu taraftarları var ve düzenli olarak Avrupa kupalarında mücadele ediyorlar. Türkiye’nin dışında hâlâ ülkeye dair eski bir algıya sahip olan insanlar var. Oysa özellikle İstanbul modern, dinamik ve çok kültürlü bir şehir. Futbolcular için yalnızca finansal açıdan değil, rekabetçi kalabilecekleri ve dünyanın en tutkulu taraftarlarından bazılarının önünde oynayabilecekleri bir lig.”
Oliver ise şunları söyledi:
“Yirmi yıl önce İngiltere’den Türkiye’ye giden bir oyuncu için insanlar “en üst seviyedeki kariyeri bitiyor” diye düşünebilirdi. Bugün bunu otomatik olarak söylemek zor. Galatasaray veya Fenerbahçe sizi arıyorsa dev bir kulüpten, Avrupa kupalarından ve 40-50 bin kişinin her hafta yaptığınız şeyi çok ciddi biçimde önemsemesinden söz ediyoruz. Benim asıl çekincem kalite değil, öngörülemezlik olurdu. Teknik direktör ne kadar güvende? Üç kötü maçtan sonra ne olur? Medya baskısı ne kadar yoğun? Türkiye büyük bir prestij ile belirli bir istikrarsızlığı aynı anda sunuyor. Bazı oyuncular için bu heyecan verici, bazıları için ürkütücü olabilir.”
İki ismin üzerinde uzlaştığı bir diğer konu ise Türk futbolunun en güçlü unsurlarından biri olarak gördükleri tribün kültürü oldu. Andrea Leo ve Oliver, Türkiye’de futbolun yalnızca statlarda oynanan ve izlenen bir oyun olmadığını, sokakta ve gündelik hayatın içinde de güçlü biçimde yaşandığını belirtti. İki isim, özellikle İngiltere’de giderek zayıfladığını düşündükleri yerel aidiyet ve kolektif taraftarlık duygusunun Türkiye’de hâlâ canlılığını koruduğuna dikkat çekti.
Leo “Napoli ile Türkiye’nin büyük kulüplerinin taraftar kültürlerini karşılaştırdığımda farklılıklardan çok benzerlik görüyorum. Her iki ülkede de insanlar maçı olağanüstü bir yoğunlukla yaşıyor. Statlar renk, duygu ve enerjiyle doluyor; taraftar kendi takımını ileri iterken rakip için çok zor bir atmosfer yaratıyor” dedi.
İngiliz futbolunun dünyanın en iyi tribün atmosferine sahip olduğu yönündeki algının her zaman gerçeği yansıtmadığını belirten Oliver, özellikle İstanbul derbilerindeki kolektif duygunun farklı bir ölçekte olduğunu söyledi. “İngiliz futbolu kendisine dünyanın en iyi atmosferine sahip olduğunu anlatmayı seviyor ama bunun her zaman doğru olduğunu sanmıyorum. Büyük İstanbul derbilerini izlediğinizde kolektif duygunun ölçeği çok farklı” diyen Oliver, İstanbul’da dikkatini çeken en önemli unsurlardan birinin futbolun statların dışına taşması olduğunu belirtti.
Futbolun İstanbul’da gündelik hayatın da bir parçası olduğunu söyleyen Oliver, “İstanbul’da beni etkileyen şey maçın stat dışında da yaşamasıydı. Kafelerde, taksilerde, sokaklarda insanlar maçı konuşuyordu” dedi. İngiltere’de de kulüplerin şehir kimliğinin merkezinde yer aldığı bölgelerin bulunduğunu belirten Oliver, Premier League’in futbolu giderek küreselleştirdiğini belirtti.
Türk kulüplerinin de küresel ölçekte taraftar topladığını ancak yerel bağlarını daha güçlü biçimde koruduğunu aktaran Oliver, “Türk kulüpleri de küresel ama mahalle ve sosyal kimlikle bağlarını daha yoğun biçimde koruyor” diye konuştu. Bu güçlü bağlılığın olumsuz yönleri de bulunduğunu belirten Oliver, “Bunun olumsuz tarafı hakem takıntısı, komplo söylemleri ve aşırı saldırganlık” dedi.
Oliver, tüm bu tartışmalara rağmen Türkiye’deki yoğun taraftar kültürünün Avrupa futbolu açısından önemli olduğunu savundu. Türk taraftarların bir anda daha sakin ve mesafeli bir tutum benimsemesi durumunda Avrupa futbolunun önemli bir değer kaybedeceğini söyleyen Oliver, “Fakat Türk taraftarlar bir anda sakin ve mesafeli hale gelse Avrupa futbolunun önemli bir şey kaybedeceğini düşünüyorum” dedi.
