Savaş mağduru Kosovalı kadınlar, ev yapımı gıdalar sayesinde yaralarını sarıyor

Kosova savaşı 1998 yılında, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti Ordusu’nun bağımsızlık isteyen Kosova Kurtuluş Ordusu’na karşı yürüttüğü operasyonla başladı ve tam bir yıl sürdü. Politik sonuçları bir yana, savaş sürecinde 20 bin kadın ve erkeğin Sırp asker ve polisleri tarafından tecavüze uğradığı tahmin ediliyor. Kosova’da bugün, özellikle savaş mağduru kadınları iş sahibi yapma ve üretime dahil etme konusunda önemli adımlar atılmış durumda.

Savaştan yaklaşık 2 milyon kişi etkilendi. Tecavüz gibi bir konunun hassasiyeti de düşünülünce birçok kişinin başlarına gelenleri gizlediği ve gerçek sayının açıklanandan daha fazla olduğu tahmin ediliyor. Kosova’nın muhafazakâr ve geleneksel toplum yapısı, savaş zamanında tecavüze uğrayan kadınları ve erkekleri hâlâ fişleme, toplumdan dışlama ve ayıplama eğiliminde. Birçok tecavüz mağduru, aileleri tarafından dışlanmamak için başlarına gelenleri saklamak zorunda.

Birleşmiş Milletler, savaş sırasında yaşanan tecavüzleri hâlâ savaş suçu kapsamına almış değil. 2008 yılında tecavüzün bir silah olarak kullanılması kınandı ama hâlâ bu konuda gerçek bir adım atılmış değil. BM Kadın, Barış ve Güvenlik projesi sorumlusu Rozafa Kelmendi, “Genelde, cinsel istismar vakalarında suçluluk ve utanma duyguları mağdura yöneltiliyor, suçluya değil. Bu sadece Kosova’ya özgü bir durum değil” diyor. Kelmendi’ye göre Birleşmiş Milletler, savaş sırasında yapılan tecavüzü savaş suçu olarak tanımlamazsa, birçok toplumda tecavüz bir silah olarak kullanılmaya devam edilecek.

Projenin öncelikli hedefi, kadınlara bağımsız ve güvenli bir yaşam sağlamak

20 bin mağdurdan biri olan B., halen Kosova’da bir köyde yaşıyor. Her sabah uyanıyor, ateş yakıyor, kendi ekmeğini pişiriyor, ineklerini besliyor ve ardından evinin küçük bir odasında satılmak üzere yiyecekler hazırlamaya başlıyor. Ertesi gün yaptığı peynirleri ve yoğurtları paketliyor ve satış yapmak için pazara iniyor: “Huzursuzum. Bir şey yapmalıydım, bunlarla uğraşırken kafamı toplayabiliyorum.”

Savaştan sonra hayatta kalan birçok kişi yaşadıkları travma ve Kosova’daki çalışma olanaklarının yetersizliği nedeniyle gelir elde etmekte zorlanıyordu. Yirmi yılın ardından, Kosova artık bu durumu değiştirmek için harekete geçti. Almanya bu konuda Kosova’nın en büyük destekçilerinden biri. Medika Gjakova isimli sivil toplum kuruluşu, savaş mağduru kadınları desteklemek ve güçlendirmek için, mağdur kadınların ürettiği ev yapımı peynir, reçel, süt, yumurta gibi birçok ürünün satıldığı bir dükkan açtı. Başlatılan ekonomik güçlendirme projesi, maddi destek sağlamakla kalmıyor, katılımcılara belki de hayatlarında ilk defa işletmeci olma imkanı da sunuyor. Projenin öncelikli hedefi, kadınlara bağımsız ve güvenli bir yaşam sağlamak. Bu sayede kadınların travmalarını atlatıp, özgüven kazanmaları ve çalışmaya hazır gelmeleri amaçlanıyor. 

İlk ev yapımı gıda dükkanı, savaş sırasında NATO tarafından yerle bir edilmiş Gjakova şehrinde kuruldu. Şehir, savaşın ardından yaralarını sararak tekrar ayağa kalkmayı bildi. Kuruluşun ismini bu şehirden almış olması da tesadüf değil. Dükkan, çok yoğun bir caddede açıldı. Ürünlere rağbet o kadar çok ki stoklar sık sık yenileniyor. Proje şimdiye kadar savaş mağduru en az dört yüz kadına yardım etmiş durumda.

Medica Gjakova’nın yöneticisi Mirlinda Sada’ya göre, bir iş sahibi olmak bu kadınlar için terapi niteliğinde. Dükkanda satılmak üzere geleneksel Balkan sosları yapan 57 yaşındaki M. kendisini hayatında ilk kez bu kadar iyi hissetmiş: “Yemek yapmak sağlığımı düzeltmemi sağladı. Yemek yaparken zaman bir şekilde geçiyor ve geçmişi unutuyorum.”  M. dükkandan elde ettiği gelir sayesinde hem ailesine yardım etmiş hem de çocuklarının eğitimine destek olmuş. 

Medika Gjakova’ya ürün sağlayan kadınlar aylık yaklaşık 275 dolar kazanabiliyor. Bu da Kosova’da kadınların aldığı asgari ücretle aynı. Sada’ya göre projenin en iyi tarafı, para kazanmaya başlayan kadınların kendilerini daha güçlü hissetmeleri ve evde sözlerinin geçmesi.

Başkent Priştine’de, nisan ayı sonunda bir dükkan daha açılacak; online satışa geçilmesi de planlar arasında.

Medyascope'a destek olmak ister misiniz?

Yayınlarımızı sürdürebilmek ve daha kaliteli kılmak için desteğinize ihtiyacımız var

Merhabalar!

Medyascope olarak Ağustos 2015’ten itibaren, çölleşen haber ikliminde her kesimden herkese su verecek bir vaha olmaya çalışıyoruz. Özgürlüğümüzden, bağımsızlığımızdan, ve çok yanlı habercilik anlayışımızdan taviz vermemekte kararlıyız. Çoğunlukla gençlerden oluşan kadromuzla, dijital medyanın olanaklarını kullanarak yayın yapıyor ve her geçen gün hem içerik hem de teknik olarak büyüyoruz. Hedefimiz yayın gün ve saatlerimizi artırmak; içeriklerimizi daha da zenginleştirmek. Bu da sizin desteklerinizle mümkün. Çok teşekkürler.  

Öne Çıkanlar