İSTANBUL (Medyascope) – Transatlantik’in bu haftaki yayınında Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır ve Gönül Tol, Türkiye-İsrail geriliminin yanı sıra Netanyahu’nun iç siyasetteki sıkışmışlığını, İran savaşını, ABD’nin yaptırım politikasını ve S-400 tartışmasını değerlendirdi.
Transatlantik’in ana gündemini Türkiye ile İsrail arasındaki artan gerilim oluşturdu. Ruşen Çakır, İsrail’in Suriye’deki bir askeri üsse düzenlediği saldırının ardından Türk jetlerinin havalanma ihtimalini gündeme getirirken, iki ülkenin bir çatışmanın eşiğinden dönmüş olabileceğine dikkat çekti.
Gönül Tol, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Türkiye’nin Suriye’deki bazı askeri üslere yaklaşmaya çalıştığını ve İsrail’in bu nedenle saldırı düzenlediğini savunduğunu aktardı. Ancak Türkiye’nin bu iddiayı yalanladığını belirten Tol, Büyükelçi Tom Barrack’ın da İsrail’in endişelerini önceden Washington ve Ankara ile paylaştığını, fakat Türkiye’ye ait bir askeri hareketlilik bulunmadığını söyledi. Tol’a göre Türkiye’nin soğukkanlı tutumu, Netanyahu’nun beklediği gerilimin tırmanmasını engelledi.
Netanyahu’nun yedi cephede sıkışmışlığı
Tol, Netanyahu’nun iç siyasette ciddi bir baskı altında olduğunu ve seçimler öncesinde bir başarı hikâyesine ihtiyaç duyduğunu söyledi. İran, Lübnan, Gazze, Yemen, Irak, Suriye ve Batı Şeria’yı Netanyahu’nun karşı karşıya olduğu “yedi cephe” olarak sıralayan Tol, bu alanların hiçbirinde İsrail Başbakanı’nın istediği sonucu elde edemediğini söyledi.
Tol’a göre Gazze’de de Netanyahu’nun önünde önemli bir sorun bulunuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın Hamas’ın silahsızlandırılması, İsrail’in Gazze’den tamamen çekilmesi ve yeni bir Filistin yönetiminin bölgeyi yönetmesi yönündeki planı, Netanyahu ile koalisyon ortaklarının tutumuyla çelişiyor. Tol, Netanyahu’nun bir yandan Trump’la karşı karşıya gelmekten, diğer yandan koalisyonundaki radikal ortakları kızdırmaktan çekindiğini belirtti.
Tol, Netanyahu’nun seçimlere giderken bir başarı hikâyesine ihtiyaç duyduğunu ve bu nedenle Türkiye’yi provoke ederek Ankara’nın karşılık vermesini, böylece yeni bir savaş sarmalının oluşmasını umduğunu söyledi. Ancak Türkiye’nin aklıselim bir yanıt vermesiyle bu senaryonun gerçekleşmediğini ifade etti.
Türkiye ve İsrail’in bölgesel vizyonları çatışıyor
Türkiye-İsrail geriliminin yalnızca Netanyahu’nun iç siyasetiyle açıklanamayacağını belirten Tol, iki ülkenin Suriye’den Lübnan’a, Doğu Akdeniz’den Kuzey Afrika ve Afrika Boynuzu’na kadar uzanan geniş bir coğrafyada farklı bölgesel vizyonlara sahip olduğunu söyledi.
Tol, 1990’larda iki ülke arasındaki askeri işbirliğini güçlendiren temel unsurlardan birinin ortak tehdit algısı olduğunu hatırlattı. Bugün ise koşulların değiştiğini belirten Tol, Türkiye’nin Suriye, Irak, Lübnan ve Somali gibi ülkelerde merkezi hükümetleri güçlendirmeye çalıştığını; İsrail’in ise bu ülkelerdeki merkezi yönetimlerin gücünün sınırlanmasını tercih ettiğini savundu.
İran savaşı, yaptırımlar ve S-400 tartışması
Programın ilerleyen bölümünde İran savaşı ve ABD’nin yaptırım politikası ele alındı. Tol, Trump yönetiminin İran’a yönelik ikinci yaptırımları genişletme kararını, askeri stratejinin sonuç vermediğinin kabulü olarak değerlendirdi. İran’ın dünyanın en fazla yaptırım uygulanan ülkelerinden biri olduğunu belirten Tol, yeni yaptırımların Tahran’ın davranışını değiştireceğine dair bir işaret bulunmadığını söyledi.
Tol, yaptırımların etkili olabilmesi için Çin’in de hedef alınması gerektiğini, ancak Trump yönetiminin Çin’le doğrudan bir ekonomik çatışmayı göze almasının kolay olmadığını ifade etti.
Çakır ve Tol son bölümde Türkiye’nin S-400’lerden kurtulması ve F-35 programına yeniden dahil olması ihtimalini değerlendirdi. Tol, S-400’lerin Birleşik Arap Emirlikleri’ne gönderilmesi yönündeki senaryonun gerçekçi görünmediğini söyledi. Birleşik Arap Emirlikleri’nin ileride F-35 görüşmelerini yeniden başlatabileceğini belirten Tol, bunun S-400’lerin transferini de sorunlu hale getirebileceğini ifade etti.
