İSTANBUL (Medyascope) – Prof. Dr. Bülent Bilmez ve yazar Cemal Taş, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en tartışmalı ve hassas başlıklarından biri olan 1937-1938 Dersim olaylarına ilişkin hazırlanan “Dersim Kırımı Envanteri” çalışmasını Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır’a değerlendirdi.
Videonun özeti
- Prof. Dr. Bülent Bilmez ve yazar Cemal Taş, 1937-1938 Dersim olayları hakkında ‘Dersim Kırımı Envanteri’ çalışmasını tanıttı.
- Çalışma, mevcut literatürdeki eksiklikleri gidermeyi ve olgusal, bilgiye dayalı bir envanter oluşturmayı hedefliyor.
- Tanıkların anlatmaya istekli olmaması, güven ilişkisiyle zamanla değişti ve siyasi gelişmeler bu durumu etkiledi.
- Dersim olaylarının niteliği, son yıllarda ‘isyan’ olarak tanımlanmamasıyla yeniden değerlendiriliyor.
- Çalışmanın amacı, geçmişin kayıt altına alınması ve bu olayların unutulmaması gerektiğini vurgulamak.
İlk yıllarda insanlar anlatmaya çok istekli değildi
Bülent Bilmez, çalışmanın çıkış noktasını mevcut literatürdeki eksiklikler üzerinden açıkladı. Konunun hem zor hem de hassas olduğuna dikkat çeken Bilmez, “Bu tür çalışmalarda daha çok birbirini tekrar eden yayınlar vardı. Biz daha çok olgusal, bilgiye dayalı ve farklı kaynaklarla teyit edilmiş bir envanter oluşturma ihtiyacıyla yola çıktık” dedi.
Bilmez, akademik çalışmalar ile saha verilerini bir araya getirmeyi hedeflediklerini belirterek, “Üç kuşak Dersimlilerle mülakatlar yaptık, saha ziyaretleri ve yerinde çekimlerle bu verileri çapraz kontrol ettik. Ancak bu şekilde mikro düzeyde bir tarih yazımının mümkün olabileceğini düşündük” dedi.
Saha çalışmalarında karşılaşılan zorlukların başında tanıkların konuşma konusundaki çekinceleri olduğunu söyleyen Taş, “İlk yıllarda insanlar anlatmaya çok istekli değildi. Ancak zamanla, özellikle güven ilişkisi kurulduğunda bu değişti” dedi.
Tanıklıkların artmasında siyasi gelişmelerin de etkili olduğunu belirten Taş, “2010 yılında ‘Dersim’de katliam olmuştur’ açıklamasından sonra insanlar üzerindeki korkuyu biraz attı ve daha fazla konuşmaya başladılar” diye konuştu.
Tarihsel anlam ve tartışmalar
Dersim olaylarının Cumhuriyet tarihi içindeki yerinin yeniden değerlendirildiğini ifade eden Bülent Bilmez, “Son yıllarda akademide güçlenen görüşlerden biri bunun bir isyan olmadığı yönünde. Bu durumda olayın niteliği de farklı bir yere oturuyor” dedi.
Bilmez, olayın özgünlüğüne dikkat çekerek, Dersim olayının, devletin henüz bir isyan yokken aldığı kararlarla yürütülen bir süreç olması bakımından, Cumhuriyet tarihinde eşsiz bir örnek olduğunu söyledi.
Yaşananların sonraki kuşaklar üzerindeki etkisine dikkat çeken Cemal Taş, bu tür travmalar yaşayan toplumların çocuklarının, ister istemez bir haksızlığa uğramışlık duygusu ile büyüdüğünü ifade etti. Taş, günlük hayatta bile bu etkinin hissedildiğini belirterek, “Küçüklüğümüzde resmi kurumların önünden korkarak geçerdik. Bu, bize aktarılan bir duygu durumuydu” dedi.
Sürgün ve parçalanan hayatlar
Sürgün sürecine de değinen Taş, yaşananları şu sözlerle anlattı: “İnsanlar yük vagonlarıyla batıya gönderildi. Aileler parçalandı, çocuklar annelerinden koparıldı. Dil bilmeden, yol bilmeden büyük travmalar yaşandı.”
Sürgün sonrası koşullara dikkat çeken Bülent Bilmez, “İnsanlar geri döndüklerinde köylerini yakılmış, yaşam alanlarını yok edilmiş halde buldular. Hayatı yeniden kurmak uzun yıllar aldı” dedi.
Her iki isim de çalışmanın temel amacının geçmişin kayıt altına alınması olduğunu vurguladı. Cemal Taş, “Unutulmasın, bir daha yaşanmasın” derken, Bülent Bilmez de bu tür çalışmaların yüzleşme açısından önemine dikkat çekti.
