İSTANBUL (Medyascope) – Ortadoğu’da neler oluyor? İran savaşında son durum ne? İngiltere Kralı Charles’ın ABD ziyaretinde neler yaşandı? Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır, Gönül Tol ve Ömer Taşpınar İran’daki son gelişmeleri, ABD-İngiltere hattındaki diplomatik temasları ve küresel güç dengelerindeki değişimi Transatlantik’te değerlendirdi.
İran savaşı ne durumda?
Gönül Tol, İran savaşıyla birlikte Ortadoğu’da sadece askeri değil, aynı zamanda siyasi ve diplomatik dengelerin de hızla değiştiğini vurguladı. Tol, Birleşik Arap Emirlikleri örneği üzerinden bölgesel kopuşları şöyle anlattı:
“Bu savaş aslında sadece İran ile karşısındaki aktörler arasında bir çatışma değil, bölgedeki bütün dengeleri değiştiren bir kırılma. Birleşik Arap Emirlikleri’nin verdiği tepkilere baktığımızda, ‘Bu savaş sırasında bize kim destek oldu, kim olmadı bunu unutmayacağız’ diyorlar. Bu çok önemli çünkü bu söylem aslında yeni bir dış politika hattının işareti. İsrail’e Avrupa ülkelerine açıkça teşekkür ediyorlar. Hatta Yunanistan’a bile askeri destek verdiği için teşekkür ediyorlar. Ama diğer tarafta sessiz kalan ülkeleri açıkça eleştiriyorlar. Bu da bölgede saflaşmanın daha da keskinleşeceğini gösteriyor.”
“İran savaşında belirsizlik sürüyor”
Ömer Taşpınar ise İran savaşındaki mevcut durumu, “Ne tam savaş ne de gerçek bir barış” diye tanımladı:
“Şu anda ortada tam anlamıyla bir barış yok ama savaş da tam kapasite devam etmiyor. Bir ateşkes var ama bu ateşkes müzakerelerle desteklenmiyor. Diplomasi tıkanmış durumda. Taraflar doğrudan masaya oturmuyor ama kapalı kapılar arkasında bazı teklifler var. Mesela İran’ın uranyum zenginleştirme konusunda 10 yıllık bir moratoryum önerdiği konuşuluyor. Amerika ise daha uzun süreler istiyor. Yani en kritik konuda hâlâ bir uzlaşma yok.”
Tarafların savaşa dönmek istememesinin temel nedeninin ekonomik riskler olduğunu vurgulayan Taşpınar, “Ne İran ne de ABD bu savaşı tekrar tam kapasiteye çıkarmak istemiyor. Çünkü bu, petrol fiyatlarını çok daha yukarı çeker ve küresel ekonomi üzerinde ciddi bir şok yaratır. Hürmüz Boğazı meselesi burada kritik. İran ‘boğaz açık’ diyor ama aslında kontrolün kendisinde olmasını istiyor. ABD buna karşı çıkıyor. Yani kriz çözülmüş değil, sadece ertelenmiş durumda” dedi.
Kral Charles neden ABD’de?
Gönül Tol, Kral Charles’ın ABD ziyareti bağlamında asıl meselenin sembolik diplomasi değil, ABD ile Avrupa arasındaki yapısal ayrışma olduğunu söyledi:
“Trump döneminde yaşananlar geçici bir kriz değil. Bu çok daha uzun soluklu bir kırılma. Avrupa artık Amerika’ya bağımlılığı azaltmanın yollarını arıyor. Mesela stratejik sektörlere yatırım yapmak için varlık fonları kuruyorlar. Bu, Amerika’dan ekonomik ve stratejik olarak ayrışma çabasının bir parçası. Yani Trump’ın attığı adımlar sadece bugünü değil, gelecekte Amerika’nın dünyadaki konumunu da değiştirecek.”
Ömer Taşpınar, transatlantik ilişkilerde yaşanan krizin merkezinde Donald Trump’ın politikalarının olduğunu vurguladı. Bu krizin NATO’nun geleceğini bile tartışmaya açtığını belirten Taşpınar, “Bugün yaşadığımız kriz aslında bir ‘Trump krizi’. Trump olmasa bu tartışmaların çoğu yaşanmazdı ama şu anda ilk kez Amerika’nın NATO’dan çıkabileceği ihtimali konuşuluyor. Bu çok önemli bir kırılma. Daha önce Irak savaşı gibi krizler yaşandı ama hiçbir zaman Amerika’nın NATO’dan çekilmesi ciddi bir senaryo olarak gündeme gelmemişti” diye konuştu.
