2000’li yıllar… İstanbul’u felç eden o meşhur kar fırtınalarından biriydi. Haber merkezi, bugün hayal edilmesi güç bir hareketlilik içindeydi. Binlerce araç yollarda, öğrenciler okul servislerinde mahsur kalmıştı. Dönemin kanal yöneticisi odasından fırlayıp o cümleyi kurdu: “Bu gece vali ya da belediye başkanı istifa edene kadar bu rezaleti yayınlayacağız!”
O an ne belediye başkanının partisi ne de valinin Ankara’daki kredisi umurumuzdaydı. Santrali kilitleyen ailelerin feryadı, kamu yararının tek pusulasıydı. Kimse istifa etmedi; ama o gece habercilik, iktidar mekanizmalarını denetleme görevini layığıyla yerine getirdi.
Bugün ise aynı kar yağsa, önce sorunlu sokaktaki muhtarın bile sosyal medya profiline bakılır; hangi mahalleden olduğuna göre bir öfke ya da sessizlik kurgulanır. Yeni medya düzeninde dümen, artık gerçeğe değil mahallenin konforuna kırılmış durumda.
İzleyicinin aynası: Duymak istediklerimiz
Türkiye’de ana akım medyanın kaybından bahsederken çuvaldızı yalnızca sermayeye ya da siyasete batırmak yetmez. İzleyici ve okuyucu da bu kutuplaşmanın hem faili hem kurbanı. Ama bu ilişki tek yönlü değil; izleyicinin mahalle medyasına yönelmesi, kısmen de ana akımın güvenilirliğini yitirmesinin ve ekonomik baskılar altında eğilip bükülmesinin bir sonucu. Yani fail ile kurban arasındaki sınır bulanık; her ikisi de birbirini besliyor.
Haber artık bir “bilgilenme” aracı değil, bir “onaylanma” seansına dönüştü. Herkes kendi yankı odasında, kendi mahallesinin korosuna eşlik ediyor. Merkezde kalıp tarafsız habercilik yapmaya çalışmak ise bugünün Türkiye’sinde sadece zor değil, aynı zamanda “naiflik” olarak görülüyor.
Oysa demokrasiyi ayakta tutan iki ana kolon kamu yararına yayıncılık ve denetlenebilir bir iktidardır. Bugün bir hastanede ya da okulda yaşanan sorunu haberleştiren bir gazetecinin Sağlık Bakanlığı’ndan teşekkür aldığı, sorunun çözüldüğünü gördüğü bir senaryo, neredeyse distopik bir hayal gibi geliyor. İktidar, kendisini denetleyen bir medyanın aslında kendi hizmet kalitesini artıracağını görmezden gelerek ayna tutan herkesi boğmayı tercih ediyor.
Başarı kriteri olarak “Uçak bileti”
Medyanın kurumsal çürümüşlüğü, Genel Yayın Yönetmenliği makamının dönüşümünde gizli. Eskiden bir GYY’nin başarısı kanalının izlenme oranı ya da gazetesinin tirajıyla ölçülürdü. Bugünün başarı metriği çok daha dar bir alana sıkıştı: Kişinin Cumhurbaşkanlığı uçağına binebilirliği.
Eğer reytingler ve etkileşim tek kriter olsaydı, bugün pek çok kanalda oturan isimlerin o koltukta bulunması matematiksel olarak imkânsız olurdu. Patron ile GYY arasındaki ilişki artık habercilik üzerine değil, “bana dert çıkartma” ile “işimi kolaylaştır” ikilemi üzerine kurulu. Bir GYY’nin en büyük mahareti, haberi yönetmekten ziyade iktidar koridorlarında uyumlu bir profil çizerek patronun ticari gemisini sağ salim limana ulaştırmak haline geldi.
Ekonomik kıskaç ve görünmez sopalar
Bu tablonun tamamlayıcısı ise kuşkusuz ekonomik baskı. Büyük reklam verenlerin reyting listelerini hiçe sayarak “muhalif” damgalı mecraları cezalandırması, “yandaş” medyayı ise hak etmediği bir bollukla ödüllendirmesi, piyasa rasyonalitesiyle açıklanamaz.
Bu resmi bir politika olarak belgelenemediği sürece reklamı alan memnun, alamayan ise yalnızca söylenmekle kalıyor. Ekonomik baskı, iktidarın elindeki en büyük ve en sessiz koz olarak işlev görüyor. Reklam alan memnun alamayan sadece söylenebiliyor, yaptırımı yok…
Başka bir medya mümkün mü?
Bence mümkün. Ama bunun için iki şeyin doğru buluşması gerekiyor: Niyetleri ve becerileri örtüşen bir medya patronu ile bir GYY’nin aynı masada oturması. Bu buluşma göründüğü kadar basit değil; çünkü patron ticari hayatta kalma kaygısıyla, GYY ise mesleki bütünlük kaygısıyla hareket etmek zorunda. Bu iki kaygı çoğu zaman çelişiyor. Ama çelişmediği anlar da var ve Türkiye medya tarihinde o anların gerçek habercilik ürettiğini hepimiz gördük. Mesele, o anı bir tesadüfe değil bir modele dönüştürmek.
Sonuç: Habercilik yaşayacak mı?
Günün sonunda Türkiye medyası, devasa bir propaganda makinesi ile kendi mahallesine hapsolmuş bir karşı-medya arasında sıkışmış durumda. Oysa o karlı gecede CNN Türk haber merkezindeki ruh; partiler üstü, yalnızca insanı ve sorunu merkeze alan o bakış açısı, demokrasinin nefes borusuydu.
Eğer bugün bir köydeki çöp sorununu bile “hangi mahalle” süzgecinden geçirmeden haberleştiremiyorsak, bu yalnızca medyanın değil Türkiye’nin ortak kaybıdır. Habercilik o gece o stüdyoda yaşıyordu; bugün ise uçak koltuklarında ve mahalle kavgalarında can çekişiyor.
