Yazının ilk bölümünde, olağan tarihi 7 Mayıs 2028 olan seçimler öne alınacaksa, 2026 ile 2027’yi ve 30 Nisan 2028’i dışarıda bıraktığımızda önümüzde 2 Ocak–23 Nisan 2028 arasında topu topu 17 pazar kaldığını, bunun için de Mecliste 360 el gerektiğini konuşmuştuk.
Ardından geçmiş seçimlerin aylarına bakarken 1946 öncesini neden hesabın dışında tuttuğumu anlattım: 1876’dan 1943’e kadar milletvekillerini halk doğrudan değil, ikinci seçmenler aracılığıyla seçiyordu; oylama da tek bir pazara değil, köyden köye günlere yayılıyordu. Bu bölümde, halkın milletvekiline doğrudan oy verdiği 1946’dan bugüne uzanan seçimlere bakacağız: Hangileri gerçekten erken yapıldı, sandık en çok hangi aylarda kuruldu ve bütün bunlar 2028 için bize ne söylüyor?
1946’dan günümüze: Sahi, hangi aylarda seçim oldu?
1946 seçimlerinde çok şey değişti. Daha önce halk, milletvekilini seçecek ikinci seçmenlere oy veriyordu. 21 Temmuz 1946’da ise seçmenler Cumhuriyet döneminde ilk kez kendi illerinin milletvekili adaylarına doğrudan oy verdiler. Aradan bir seçici topluluk çıkarılmıştı. Ne var ki sandığa doğrudan oy vermekle o oyun gizliliğinin, sayımının ve sonuçlarının bağımsız biçimde denetlenmesinin güvenceye alınması aynı şey değildi.
1943’te Ankara’nın bir köyünde yaşayan birini düşünelim. Köylü, kendi köyünün bağlı olduğu seçim şubesine gidiyor ve milletvekili adayını değil, ikinci seçmenleri seçiyordu. Bu ikinci seçmenler daha sonra kaza veya il merkezlerinde oy kullanıyor; Ankara milletvekilleri böyle belirleniyordu. 1946’da ikinci seçmenlik kaldırıldı. Artık köylü sandığa gittiğinde doğrudan Ankara milletvekili adaylarının isimlerini içeren pusulayı kullanabiliyordu. Elbette bu kişi bir tek köy milletvekili seçmiyordu: İl, milletvekili seçim çevresi olarak kalmıştı.
Milletvekillerine halkın doğrudan oy verdiği bu düzen “tek dereceli seçim” diye anılıyordu. 5 Haziran 1946 tarihli 4918 sayılı Milletvekilleri Seçimi Kanunu, iki dereceli sistemi kaldırırken seçmen yaşını 22, seçilme yaşını 30 olarak korudu. Seçmen defterlerinin hazırlanmasında belediyelerin yanı sıra köy muhtarları ve ihtiyar meclisleri de görevliydi. Asıl ikametgâhından yolculuk veya tedavi nedeniyle ayrılanların, kural olarak bulundukları yerde değil ikamet ettikleri yerdeki seçmen defterine yazılması öngörülüyordu. [1]
Seçimin mekânı ve zamanı da değişti. Eski düzende seçmenlerin ikinci seçmenleri belirlemesi birkaç güne yayılabiliyordu. 1946’da bütün ülkede aynı pazar günü oy kullanılması esas alındı. Her seçim bürosunda mümkün olduğu ölçüde 1.000’den fazla seçmen bulunmayacaktı. Bir büronun hangi köyleri, mahalleleri ve sokakları kapsayacağı önceden belirlenip ilan ediliyordu. Oy kullanma saatleri 08.00–19.00 arasındaydı.[2] Bu, seçim işlemlerinin tek güne sığdırılması bakımından önemli bir düzenlemeydi; fakat her köye mutlaka ayrı sandık getirildiği anlamına gelmiyordu.
İşin taşrayla ilgili iki yönü vardı. Bir yandan ikinci seçmenlerin ayrıca toplanması gerekmiyor, vatandaş milletvekilini doğrudan seçiyordu. Öte yandan herkesin belirli bir pazar günü sandığa ulaşması gerekiyordu. Hasat için başka yerde bulunan, mevsimlik çalışmaya gitmiş veya yolu kapanmış bir seçmen için aynı gün oy kullanma zorunluluğu ciddi bir güçlük yaratabilirdi. Bunun gerçekten kaç kişinin katılımını engellediğini ise yalnızca kanun metninden çıkaramayız.
Seçmen, aday adlarını kendisi yazabildiği gibi önceden hazırlanmış pusulaları da kullanabiliyordu. Pusula mühürlü bir zarfa konuluyor ve sandığa atılıyordu. Her ilin milletvekili kontenjanı kadar aday ismi yazılabiliyor; ilde en çok oy alan adaylar milletvekili seçiliyordu. Yani seçmen, bugün alıştığımız nispi temsil usulüne göre bir partinin aldığı oyla orantılı sandalye dağıtmıyordu. Liste usulü çoğunluk yöntemi, oyların sandalyelere dönüşümünde büyük farklar yaratabiliyordu.
Ancak “açık oy, gizli sayım” diye anılan 1946 usulünü doğru anlamak gerekiyor. Bu ifade, herkesin oyunu yüksek sesle açıkladığı veya zarfsız kullandığı anlamına gelmez. Sorun, oy gizliliğini zorunlu olarak sağlayan kapalı oy verme düzeninin kurulmamış olması ve sayımın bağımsız bir yargı yönetimine bağlanmamasıydı. Siyasi partilerin temsilcileri sayımda bulunabiliyordu ama seçim kurullarının karar yetkisine sahip üyeleri değillerdi. Üstelik kanun, hesaba katılan geçerli oy pusulalarının sayımdan sonra yakılmasını öngörüyordu. Bu, tartışmalı bir sandığın daha sonra yeniden sayılmasını fiilen engelliyordu. [3]
1946 seçimi, çok partili siyasal rekabet bakımından da bir eşikti: CHP ve Demokrat Parti’nin yanı sıra Millî Kalkınma Partisi, Liberal Demokrat Parti, Türkiye İşçi ve Çiftçi Partisi ve Yalnız Vatan İçin Partisi de seçimlere katıldı. Ancak yarış esas olarak CHP ile DP arasında geçti. Ne var ki seçimler, muhalefetin yeni örgütlendiği ve idari denetimin sürdüğü koşullarda yapıldı. 1948’de oy verme ve denetime ilişkin bazı güvenceler genişletildi. Kısacası 1946’da doğrudan seçime geçildi ama gizli oy, açık sayım ve yargı denetimi için 5545 sayılı Kanun’u, yani 1950’yi bekleyecektik. [4]
Peki 1946’dan bu yana seçimlerin kaçı gerçekten erken yapıldı?
Burada ölçütümüz günlük siyasette bir seçime “erken” denilip denilmediği değil. Daha açık bir ölçüt kullanalım: Seçim, kendi döneminde yürürlükte bulunan anayasa ve kanunlara göre yetkili organın kararıyla olağan takviminden önceye alındıysa “erken seçim” sayalım. Bunun adı bir dönemde “seçimlerin yenilenmesi”, başka bir dönemde özel kanun ya da Meclis kararı olabilir. Darbe sonrasında önceki Meclisin sürekliliğinin kesildiği ve yeni anayasal düzenin ilk seçimiyle parlamentonun yeniden oluşturulduğu durumları ise ayrıca ele alıyoruz.
Bu ölçütle 1946–2023 arasında yapılan 21 milletvekili genel seçiminin 14’ü erken seçim, 5’i olağan seçim, 2’si de askerî müdahale sonrası geçiş seçimidir. Erken seçim oranı yüzde 66,7; olağan seçim oranı yüzde 23,8; geçiş seçimlerinin oranı yüzde 9,5’tir. TBMM’nin seçim yenileme çizelgesine ek olarak, çizelgede bulunmayan 24 Mart 1950 tarihli 1693 sayılı yenileme kararını da dikkate alıyoruz.[5]
1. Hukuken erkene alınan genel seçimler — 14 seçim
- 21 Temmuz 1946 — 1947’de yapılması beklenen seçimler, 10 Haziran 1946 tarihli 1498 numaralı TBMM kararıyla öne alındı. Yeni, tek dereceli seçim kanunuyla ilk genel seçim yapıldı.
- 14 Mayıs 1950 — TBMM, 24 Mart 1950 tarihli 1693 sayılı kararla seçimin yenilenmesini kararlaştırdı. 1946’da seçilen Meclisin dört yıllık süresi henüz dolmamıştı. TBMM’nin 2024 tarihli toplu çizelgesinde bulunmasa da bu yenileme işlemi, kullandığımız hukuki ölçüte göre 1950’yi erken seçimler arasında değerlendirmeyi gerektiriyor.[6]
- 27 Ekim 1957 — TBMM, 11 Eylül 1957 tarihli 2084 numaralı kararla yasama süresi tamamlanmadan seçimlerin yapılmasına karar verdi.
- 5 Haziran 1977 — Millet Meclisinin 5 Nisan 1977 tarihli 644 numaralı yenileme kararıyla seçim yaklaşık dört ay erkene alındı. İşlem 1961 Anayasası’nın 69. maddesine dayandırıldı.
- 29 Kasım 1987 — 17 Ekim 1987 tarihli 3404 sayılı Kanun seçim gününü belirledi. İlk öngörülen tarih, 3403 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine değiştirildi; seçim yine yasama dönemi tamamlanmadan yapıldı.
- 20 Ekim 1991 — 24 Ağustos 1991 tarihli 3757 sayılı Kanun’la seçimler öne çekildi.
- 24 Aralık 1995 — 27 Ekim 1995 tarihli 4125 sayılı Kanun ve aynı gün alınan 384 numaralı TBMM kararıyla seçimlerin yenilenmesi ve seçim günü düzenlendi.
- 18 Nisan 1999 — 30 Temmuz 1998 tarihli 590 numaralı TBMM kararı ve 31 Temmuz 1998 tarihli 4381 sayılı Kanun’la seçimler yasama döneminin bitiminden önceye alındı.
- 3 Kasım 2002 — 31 Temmuz 2002 tarihli 745 numaralı TBMM kararıyla seçimlerin yenilenmesine karar verildi.
- 22 Temmuz 2007 — 3 Mayıs 2007 tarihli 891 numaralı TBMM kararıyla seçimler erkene alındı.
- 12 Haziran 2011 — 3 Mart 2011 tarihli 987 numaralı TBMM kararıyla seçim tarihi belirlendi. Siyasi tartışmalarda bazen olağan seçime yakın görülse de resmî yenileme işlemi bulunduğundan bu çalışmada erken seçim grubundadır. [7]
- 1 Kasım 2015 — 7 Haziran seçimlerinden sonra hükûmet kurulamaması üzerine Cumhurbaşkanı, dönemin Anayasası’nın 116. maddesindeki yetkisini kullanarak 24 Ağustos’ta seçimlerin yenilenmesine karar verdi. Bu, olağan dört yıllık döngünün başlamasından birkaç ay sonraki özel bir yenilemeydi.
- 24 Haziran 2018 — 20 Nisan 2018 tarih ve 1183 sayılı TBMM kararıyla seçimler öne çekildi. Milletvekili seçimi, Cumhurbaşkanlığı seçimiyle birlikte yapıldı.
- 14 Mayıs 2023 — Cumhurbaşkanının 10 Mart 2023 tarih ve 2023/121 sayılı kararı, Anayasa’nın 116. maddesine dayanarak TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerini birlikte yeniledi. YSK, oy verme gününü 14 Mayıs olarak belirledi.
2. Olağan seçim takviminde yapılan genel seçimler — 5 seçim
2 Mayıs 1954; 10 Ekim 1965; 12 Ekim 1969; 14 Ekim 1973; 7 Haziran 2015. Bu seçimler için, yukarıdaki gibi yasama süresini keserek yapılmış bir seçim yenileme işlemi saptanmıyor; yürürlükteki olağan seçim düzeni içinde değerlendiriliyorlar.
3. Askerî müdahale sonrası geçiş seçimleri — 2 seçim
- 15 Ekim 1961 — 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından, yeni anayasal düzen çerçevesinde parlamento yeniden oluşturuldu. Bu seçim, normal süresi işleyen bir Meclisin kendi kararıyla erkene çektiği seçim değildi.
- 6 Kasım 1983 — 12 Eylül 1980 askerî müdahalesinin ardından, 1982 Anayasası döneminin ilk genel seçimi yapıldı. Burada da önceki yasama döneminin olağan takvimi sürmediğinden seçim ne “olağan zamanında yapılmış” ne de teknik anlamda “Meclisin erkene aldığı” seçim olarak sınıflandırılabilir.
Özetle, 1946’daki değişimin özü, halkın milletvekilini ikinci seçmenler aracılığıyla değil doğrudan seçmeye başlamasıydı. Bu, temsilde önemli bir dönüşümdü. Fakat seçim sandığını idari denetimden, oyu ise gizlilik ve yeniden sayım sorunlarından hemen kurtarmadı. Sonraki yıllarda seçimlerin nasıl yapıldığı kadar ne zaman yapıldığı da değişkenlik gösterdi. Resmî yenileme işlemlerine göre 1946–2023 dönemindeki yaklaşık her üç seçimden ikisi, olağan takvim tamamlanmadan yapılmış oldu. 1961 ve 1983’ü ayrı tutmak ise bu hesabı hem hukuken hem tarihsel olarak daha tutarlı kılıyor.[8]
Tablo 1. Erken genel seçimlerin aylara göre dağılımı (1946–2023)
| Ay | Seçim Yılları (Gün) | Seçim Sayısı | Oran (%) |
| Nisan | 1999 (18) | 1 | 7,1 |
| Mayıs | 1950 (14), 2023 (14) | 2 | 14,3 |
| Haziran | 1977 (5), 2011 (12), 2018 (24) | 3 | 21,4 |
| Temmuz | 1946 (21), 2007 (22) | 2 | 14,3 |
| Ekim | 1957 (27), 1991 (20) | 2 | 14,3 |
| Kasım | 1987 (29), 2002 (3), 2015 (1) | 3 | 21,4 |
| Aralık | 1995 (24) | 1 | 7,1 |
| Toplam | 14 | 100,0 |
Yüzdeler tek ondalığa yuvarlandığından satırların toplamı %99,9 olabilir.[9]
Tablo 2. Olağan Genel Seçimlerin Aylara Göre Dağılımı (1946–2023)
| Ay | Seçim Yılları (Gün) | Seçim Sayısı | Oran (%) |
| Mayıs | 1954 (2) | 1 | 20,0 |
| Haziran | 2015 (7) | 1 | 20,0 |
| Ekim | 1965 (10), 1969 (12), 1973 (14) | 3 | 60,0 |
| Toplam | 5 | 100,0 |
Tablo 3. Askerî Müdahale Sonrası Geçiş Seçimleri (1946–2023)
| Ay | Seçim Yılları (Gün) | Seçim Sayısı | Oran (%) |
| Ekim | 1961 (15) | 1 | 50,0 |
| Kasım | 1983 (6) | 1 | 50,0 |
| Toplam | 2 | 100,0 |
Seçim takviminin söylediği ve söylemediği


Bunca rakamla fal bakmaya kalkmayacağım ama bir tahmin yürütmeden de bitirmeyeceğim. Önce veriyi yerli yerine koyalım: 1946–2023 arasındaki 21 genel seçimin altısı ekimde (yüzde 28,6), dördü haziranda (yüzde 19,0), dördü kasımda (yüzde 19,0), üçü mayısta (yüzde 14,3), ikisi temmuzda (yüzde 9,5), biri nisanda ve biri aralıkta (ayrı ayrı yüzde 4,8) yapıldı. Ağustos ve eylülde ise tek bir milletvekili genel seçimi yok. Bu, tarihin kaydıdır; seçim takviminin bundan sonra da aynı şekilde işleyeceğinin garantisi değil.[10]
Hatırlatayım: 1950’deki Meclis kararını da sayınca 21 seçimin 14’ü (yüzde 66,7) erken, beşi (yüzde 23,8) olağan, 1961 ile 1983 (yüzde 9,5) ise geçiş seçimi. TBMM’nin 2024 listesinde 13 yenileme işlemi var; aradaki fark 1950’deki 1693 sayılı karardan geliyor. Yani “seçimlerin üçte ikisi erken” derken bu tanımı akılda tutmak gerekiyor.[11]
Peki katılım? YSK’nin 1950–2023 arasındaki yirmi genel seçime ilişkin tarihsel serisine göre, mayısta yapılan üç seçimde ortalama katılım yüzde 88,34; hazirandaki dört seçimde yüzde 81,43; ekimdeki altı seçimde ise yüzde 73,92. Bu farkı mayısın güneşine, ekimin ayazına ya da köylünün harmanına bağlamak cazip olabilir. Fakat 1965, 1969 ve 1973’teki düşük katılımlı seçimlerin ekimde kümelenmesi başlı başına güçlü bir dönem etkisi yaratıyor. Aylar arasında betimsel fark var; tarımsal faaliyetin veya havanın seçmen katılımını ne kadar değiştirdiğini gösteren nedensel bir hesap elimizde yok. 1946 için güvenilir bir katılım oranı bulunmadığından onu hesaba katmadım.[12]
Gelelim bugüne. Mevcut anayasal ve kanuni düzen değişmez, seçimler de yenilenmezse olağan tarih 7 Mayıs 2028 Pazar. Bundan önce sandık kurulması hukuken mümkündür; fakat Meclisin seçimleri yenilemesiyle Cumhurbaşkanının yenileme kararı aynı siyasi sonucu doğurmaz. Özellikle Cumhurbaşkanının ikinci döneminde bir kez daha aday olabilmesi bakımından Anayasa’nın 116. maddesinin üçüncü fıkrası, Meclis kararına özel bir sonuç bağlıyor. TBMM için üye tamsayısının beşte üçü, yani 600 üyeli Mecliste 360 oy gereklidir. 6271 sayılı Kanun’daki 60 günlük takvim ile TBMM’nin tarih belirleme yetkisinin ilişkisi konusunda da ayrı bir hukuki tartışma bulunduğunu akılda tutalım.[13]
Eğer —ve yalnızca eğer— siyasi karar 2027’de seçim yapmamaktan yana olur ve 2028’in başına kalırsa, ilk dört ayın pazarları arasında bir tarih aranması anlaşılır. Bu dar varsayımda 2 Ocak–23 Nisan arasında 17 pazar vardır; 30 Nisan’ı da eklersek 18. Yalnız o son pazar için, 60 günlük kuralın bu senaryoya uygulanması hâlinde 29 Şubat 2028 kritik karar günüdür. Öte yandan 2027’de seçim yapılması da hukuken mümkün olduğundan, yalnızca bu 17 günü saymak bütün seçenekleri saymak değildir.[14]
Gelelim asıl soruya: Sandık en çok hangi ay kurulur? Baştan söyleyeyim, 21 seçimlik, üstelik her biri bir siyasi hesabın ürünü olan bir geçmişten istatistik kehaneti çıkmaz. Ama eski seçimleri 2028 takviminin üstüne koyunca 17 pazarın hepsinin aynı ağırlıkta olmadığı görülüyor. Benim tahminim şu: Seçim 2027’de yapılmaz da 2028’e kalırsa nisanda yapılır; nisanın içinde de en çok 16 Nisan Pazar’a ihtimal veriyorum.
Önce kışı eleyelim. 17 pazarın on üçü ocak, şubat ve marta düşüyor; ocakta beş, şubatta ve martta dörder pazar var. Oysa 1946’dan bu yana bu üç ayda tek bir genel seçim yapılmadı. Kışa en çok yaklaştığımız tarih 24 Aralık 1995. Karla kapanan köy yolunu, sandık taşıyan görevliyi, buz gibi meydanda miting dinleyen seçmeni düşününce bu boşluğun tesadüf olmadığı anlaşılıyor.
Sonra Diyanet’in takvimine bakalım. 2028’de Ramazan 28 Ocak’ta başlıyor, bayram 26–28 Şubat’ta. 27 Şubat pazarı bayramın ikinci günü; ondan önceki pazarlarda ise kampanya oruç ayının ortasında yürüyecek. Mart seçimlerinde Ramazan’ın tamamı, 2 Nisan’da da büyük bölümü kampanya takviminin içine düşüyor; 16 Nisan’da ise yalnızca son iki haftası kadarı. Asıl ilginç olanı mayısta: Kurban Bayramı 5–8 Mayıs’ta ve olağan seçim günü olan 7 Mayıs, bayramın üçüncü günü. Yani seçimler yenilenmezse milyonlarca seçmen memleket yolundayken sandığa gidecek. Bunu hiçbir parti istemez. Olağan tarihe birkaç hafta kala seçimleri yenilemenin bundan iyi bahanesi olmaz; üstelik yenileme kararını Meclis alırsa 116. madde sayesinde Cumhurbaşkanının bir kez daha aday olmasının da önü açılır.
Nisanın kendi içinde de bir eleme var; o da ikinci tur. Anayasa’nın 101. maddesine göre ilk oylamada kimse salt çoğunluğu alamazsa ikinci oylama iki hafta sonraki pazar yapılıyor. 23 Nisan’daki bir seçim hem Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’na denk gelir hem de ikinci turu 7 Mayıs’a, yani Kurban Bayramı’na atar. 9 Nisan’ın ikinci turu da 23 Nisan’a düşer. Geriye takvime rahat oturan iki pazar kalıyor: 2 Nisan (ikinci tur 16 Nisan) ve 16 Nisan (ikinci tur 30 Nisan).
Geçmiş de nisana göz kırpıyor. Bahar ve yaz başı bizde erken seçimin iki gözde mevsiminden biri: 14 erken seçimin altısı nisanla haziran arasında, öbür altısı ekimle aralık arasında yapıldı. 2028’de sonbahar seçeneği olmadığına göre elde bahar kalıyor. 1946’dan bu yana tek nisan seçimi olan 18 Nisan 1999 da erken seçimdi. Katılım grafiği ise bahara itiraz etmiyor ama onu tek başına da kayırmıyor: Nisandaki tek seçimde katılım %87,1, mayıs ortalaması %88,3; kasımda da %87,5. Belirgin biçimde düşen tek ay, ortalaması %73,9 olan ekim; o düşüşün de büyük kısmı ekime yığılan 1960’lı ve 1970’li yılların seçimlerinden geliyor. Yani katılım, nisanı seçtiren bir gerekçe değil; olsa olsa nisanı eleyen bir gerekçe de olmadığını gösteriyor.
Bir de karar günü var. 6271 sayılı Kanun’a göre seçim, yenileme kararının verildiği günden sonraki altmışıncı günü izleyen ilk pazar yapılıyor. 2018’de de 2023’te de karar ile sandık arasında 65’er gün vardı (20 Nisan–24 Haziran 2018; 10 Mart–14 Mayıs 2023). Kural Meclis kararına da aynı biçimde uygulanırsa, 16 Nisan’da sandık kurulması için kararın 9–15 Şubat 2028 arasında alınması gerekir. Karar Ramazan’ın son haftalarında çıkar, kampanyanın asıl yükü ise bayramdan sonra, mart ve nisanın ılık havasında taşınır. Hesap fena oturmuyor.
Sıraya koyarsam: Bu hesabın içinde en güçlü ihtimal 16 Nisan; 2 Nisan ise kampanyasının yarıya yakını oruç ayına düştüğü için bir adım geride. Baştan dışarıda bıraktığım 30 Nisan’ı da unutmayalım: Karar 23–29 Şubat arasında, yani bayram haftasında alınır; kampanyanın tamamı Ramazan’dan sonraya kalır, ikinci tur da bayram bittikten sonra, 14 Mayıs’a düşer. Takvim bakımından 16 Nisan’ın tek ciddi rakibi o. Onu bir adım geride tutan şey, olağan tarihten yalnızca bir hafta önceye çekilen bir seçimin açıkça yeniden adaylık için yapılmış bir manevra gibi görünmesi ve hukuki itiraza en açık tarih olması. Mart, Ramazan’ın gölgesinde ikinci planda kalıyor; ocak ve şubat hem kış hem oruç yüzünden en zayıf ihtimal. Yalnız bütün bu hesap tek bir şarta bağlı: Mecliste 360 oy. Cumhur İttifakı’nın bu sayıya tek başına ulaşamadığını düşünürsek Hûrik-Mûrik Kemal’imizin “Teklif gelirse varız” cümlesinin neden bu kadar kıymetli olduğu da anlaşılıyor.
Velhasıl tarih bize seçimin gününü söylemiyor ama hangi günlerin elendiğini söylüyor: kış pazarları, oruç ayı, bayram günleri ve ikinci turu bayrama düşen tarihler. Elekte kalan, nisan. Elbette sandığı takvim değil karar kurar; ama o karar çıkarsa takvim bence 16 Nisan 2028’i, olmadı 30 Nisan’ı gösterecek.
[1] 4918 sayılı Milletvekilleri Seçimi Kanunu, m. 1, 4–5, 7, 10, 15–16, 24–25; Resmî Gazete, 6 Haziran 1946, sayı 6326.
[2] Seçim bürolarında seçmen sayısının mümkün olduğunca bini aşmaması için bk. Yüksek Seçim Kurulu, 2022 Yılı Faaliyet Raporu, “Tarihçe” bölümü, https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/Faaliyet_Raporlari/2022_Yili_Faaliyet_Raporu.pdf (erişim: 1 Kasım 2026); oy verme süresi için bk. Göktuğ İpek, “1946 Genel Seçimlerinde Ayvalık”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi 14, sy. 27 (2018), https://ctad.hacettepe.edu.tr/14_27/05.pdf (erişim: 1 Kasım 2026).
[3] 4918 sayılı Milletvekilleri Seçimi Kanunu, m. 24, 27 ve 34. Özellikle m. 27, geçerli oy pusulalarının sayım sonrası hazır bulunanlar önünde yakılmasını düzenler.
[4] Kenan Olgun, “Türkiye’de Cumhuriyetin İlanından 1950’ye Genel Seçim Uygulamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 27, sy. 79 (2011): 1–36; Yüksek Seçim Kurulu, “Tarihçe”, https://www.ysk.gov.tr/tr/tarihce/1510 (erişim: 1 Kasım 2026).
[5] Türkiye Büyük Millet Meclisi Kanunlar ve Kararlar Başkanlığı, Yasama Bülteni, sayı 9 (2024), “1946’dan Günümüze TBMM Seçimlerinin Yenilenmesine İlişkin Kanunlar ve Kararlar”, s. 299 (13 işlem); ayrıca TBMM, 24 Mart 1950 tarihli 1693 sayılı “Türkiye Büyük Millet Meclisi seçiminin yenilenmesi hakkında” karar, Resmî Gazete, 29 Mart 1950, sayı 7469. Olgun (2011) da 1950’yi erken seçim saymaktadır. https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Yayinlar/Dosya/ae100f1f-ff70-45b1-95d5-c5bf2983db71.pdf (erişim: 1 Kasım 2026).
[6] TBMM, 24 Mart 1950 tarihli ve 1693 sayılı “Türkiye Büyük Millet Meclisi seçiminin yenilenmesi hakkında” karar, Resmî Gazete, 29 Mart 1950, sayı 7469; Kenan Olgun, “Türkiye’de Cumhuriyetin İlanından 1950’ye Genel Seçim Uygulamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 27, sy. 79 (2011): 1–36. TBMM arşiv dizininde bu kararın kabul tarihi “24/03/1969” olarak hatalı görünür; Resmî Gazete tarihi ve dönem bağlamı 1950’yi gösterir.
[7] YSK, 7 Mart 2011 tarihli ve 157 sayılı karar; TBMM’nin 3 Mart 2011 tarihli ve 987 sayılı seçim yenileme kararı, Resmî Gazete, 4 Mart 2011, sayı 27864 (mükerrer), https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/Kararlar/2011Pdf/2011-157.pdf (erişim: 1 Kasım 2026).
[8] Erken/olağan/geçiş yüzdeleri 1946–2023 dönemindeki 21 genel seçimin sayısına göre hesaplanmıştır. 1950’nin eklenmesiyle erken 14/21=%66,67, olağan 5/21=%23,81, geçiş 2/21=%9,52 olur. 2024 tarihli TBMM çizelgesindeki 13 işlem, bu geniş hukuki tasniften farklı bir listedir.
[9] Seçim tarihleri için TBMM Albümü, C. 1 ve TBMM’nin tarihsel seçim arşivleri; hukuki sınıflandırma için TBMM, Yasama Bülteni, sayı 9 (2024), s. 299; ayrıca 1950 tarihli 1693 sayılı karar. Tablolardaki yüzde değerleri, her grubun kendi toplamı üzerinden hesaplanmıştır.
[10] Seçim aylarına göre dağılım, TBMM Albümü ve YSK tarihsel seçim tarihleri üzerinden 1946–2023 dönemindeki 21 milletvekili genel seçimi sayılarak hesaplanmıştır: 6/21=%28,57; 4/21=%19,05; 3/21=%14,29; 2/21=%9,52; 1/21=%4,76. Kaynak: TBMM Albümü, C. 1; YSK, 2023 Seçim İstatistikleri Bülteni.
[11] TBMM Kanunlar ve Kararlar Başkanlığı, Yasama Bülteni, sayı 9 (2024), s. 299; TBMM, 1693 sayılı 24 Mart 1950 tarihli seçim yenileme kararı, Resmî Gazete, 29 Mart 1950, sayı 7469. Bu genişletilmiş sınıflandırmada payda 21’dir.
[12] Yüksek Seçim Kurulu, 14 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı ve 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri: Seçim İstatistikleri Bülteni (Ankara: YSK, 2023), s. iv, https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/14Mayis2023CBSecimIstatistik.pdf (erişim: 1 Kasım 2026). Aylık değerler seçimlerin katılım yüzdelerinin ağırlıksız aritmetik ortalamasıdır; 1946 katılımı yoktur.
[13] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 77, 94, 116; 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu, m. 3; TBMM Kanunlar ve Kararlar Başkanlığı, “Türkiye Büyük Millet Meclisi Seçimlerinin Yenilenmesi Usulü”, Yasama Bülteni, sayı 7 (2022), s. 85 vd.
[14] 2028 tarihleri takvim hesabıdır; YSK tarafından ilan edilmiş seçim takvimi değildir. 6271 sayılı Kanun, m. 3/4 uyarınca yenileme kararını izleyen altmışıncı günü takip eden ilk pazar kuralının TBMM kararına uygulanması konusunda farklı hukuki yorumlar bulunduğu için takvim koşulludur. 2028 dinî günleri için bk. Diyanet İşleri Başkanlığı, “2028 Dinî Günler Listesi”, https://vakithesaplama.diyanet.gov.tr/icerik.php?icerik=185 (erişim: 1 Kasım 2026). İkinci oylama için Anayasa, m. 101; yenileme kararından sonraki altmışıncı günü izleyen ilk pazar kuralı için 6271 sayılı Kanun, m. 3/4 ve YSK’nin 10 Mart 2023 tarihli ve 2023/90 sayılı kararı.














