Rahmi Koç’un Kürt kadınlarına ilişkin kullandığı ifadeler kamuoyunda tepki çekti ve kısa süreli bir tartışmanın ardından hızla gündemden düştü. Oysa sosyal medyanın en küçük olayları bile günlerce konuşulabildiği bir dönemde, milyonlarca insanı ilgilendiren ve Kürt kadınlarını hedef alan böylesi incitici ifadelerin kalıcı bir toplumsal değerlendirmeye dönüşmemesi dikkat çekicidir. Bu durum yalnızca sözlerin kendisini değil, aynı zamanda halkın bazı konular karşısındaki duyarlılık düzeyini ve yüzleşmekten kaçındığı meseleleri de sorgulamayı gerektirmektedir. Tartışmanın kısa sürede sona ermesi, olayın ortaya çıkardığı problemlerin de geri planda kalmasına yol açmış, böylece mesele, yarattığı kırgınlığın ve görünür kıldığı daha derin sorunların yeterince ele alınamadığı bir örnek olarak hafızalarda yer etmiştir.
Bazı sözler, söylendikleri anda yarattıkları etkinin çok ötesine geçer. Çünkü toplumun derinliklerinde varlığını sürdüren önyargıları ve sorgulanmadan kabul edilen kalıpları da görünür hale getirirler. Rahmi Koç’un Kürt kadınlarına ilişkin sözleri de bu nedenle sıradan bir görüş ayrılığı olarak değerlendirilemez. Mesele yalnızca söylenen sözler değil, o sözlerin ortaya çıkardığı toplumsal tablo ve bu tabloyla yüzleşme cesaretidir.
Dahası, bu durum istisnai bir örnek değildir. Kürtleri doğrudan hedef alan birçok olay benzer biçimde yaşanmış, yaşanmaktadır. Kısa süreli tepkilerin ardından sessizlik hakim olmakta, tartışmalar gündemin akışı içinde eriyip gitmektedir. Olayların hızla normalleşmesi, incitici söylemlerin ve ayrımcı bakış açılarının sorgulanmadan varlığını sürdürmesine zemin hazırlamaktadır. Asıl kaygı verici olan da tek tek sözler veya olaylardan ziyade, bunların yarattığı etkilerin kalıcı bir yüzleşmeye dönüşememesidir.
Her ayrımcı söylem, toplumda hâlâ varlığını sürdüren önyargıları da görünür kılar. Eğer yaşanan her olay kısa süreli bir gündem başlığı olarak kalıyor ve ardından unutuluyorsa, sorunlar çözülmez, yalnızca bir sonraki benzer olayın yaşanacağı zamana kadar ertelenmiş olur.
Bu olayın yalnızca Rahmi Koç’un şahsıyla açıklanıp açıklanamayacağı tartışılmalıdır.
Ayrımcı söylemler çoğu zaman toplumun bir kesiminde zaten var olan kalıp yargıların, korkuların veya yanlış algıların dışa vurumudur. Bu nedenle, bu tür ifadeler yalnızca bireysel düşüncelerin değil, aynı zamanda ortak hafızada yer etmiş önyargıların ve tarihsel süreç içinde oluşmuş zihniyet kalıplarının da bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir.
İşte bu nedenle, bu tür olaylar sadece bir tartışmanın konusu olarak görülmemelidir. Asıl değerleri, toplumun kendi aynasına bakmasına vesile olmalarında yatmaktadır. Sorunların üzerini örtmek geçici bir rahatlama sağlayabilir, ancak kalıcı bir birlikte yaşam kültürü, ancak görmezden gelinen gerçeklerin açıkça konuşulabildiği bir ortamda inşa edilebilir.
Unutulan olaylar, yaşayan önyargılar
Rahmi Koç olayı ne ilk ne de son örnektir. Son yıllarda Kürtleri hedef alan açıklamalar, söylemler ve davranışlar kamuoyunda defalarca gündeme gelmiştir. Bunların en çarpıcı örneklerinden biri, Bursaspor tribünlerinde önce Beyaz Toroslar üzerinden verilen mesajlar, ardından Leyla Zana’ya yönelik ırkçı ve cinsiyetçi hakaretlerdir. Milyonlarca Kürdü yaralayan bu olaylar birkaç gün tartışılmış, sonra sessizce gündemden çekilmiştir. Bursaspor’a verilen sembolik ceza ise, olayın yarattığı Kürt hassasiyetiyle kıyaslandığında kamuoyunda hak ettiği ölçüde tartışılmamış ve kısa sürede gündemin dışında kalmıştır.
Asıl sorun, tek tek yaşanan olaylardan çok, bu olayların toplumun ortak hafızasında kalıcı bir yer edinememesidir. Oysa ayrımcı söylem ve davranışlarla mücadele, anlık tepkilerle değil, sürekli bir toplumsal farkındalıkla mümkündür. Çünkü hatırlanmayan her olay, benzerlerinin yeniden yaşanmasını kolaylaştırır, unutulan her deneyim, önyargıların varlığını sürdürmesine hizmet eder.
Rahmi Koç’un sözleri de, Leyla Zana’ya yönelik tribünlerde yükselen sloganlar da Kürtler açısından derin bir kırgınlık yaratmış ve aynı kimliği hedef alan ayrımcı söylemler olarak algılanmıştır. Bu bakımdan her iki olay da ciddiyetle ele alınması gereken örneklerdir. Ancak Leyla Zana örneğinde dikkat çeken husus, bu söylemin yalnızca bir kişinin ifadeleri olarak kalmamasıdır. Orada söz konusu olan, on binlerce kişinin hep birlikte dile getirdiği, alkışladığı ve yeniden ürettiği hakaret ve dışlayıcı dildir. Bu nedenle mesele yanlızca kullanılan sözlerin sertliği değil, o sözlerin kitlesel bir karşılık bulabilmiş olmasıdır. Bir önyargının bireysel düzeyde ifade edilmesi elbette kaygı vericidir, fakat aynı önyargının bir kalabalığın sesi haline gelmesi, olayın boyutunu çok daha çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır.
Bir toplum, yaşadığı kırılmaları konuşmayı bırakıp unutmaya başladığında, sorunlar ortadan kalkmaz, yalnızca görünmez hale gelir. Bir süre sonra insanlar kullanılan dile değil, o dilin sıradanlaşmasına alışır. Değişen yalnızca isimlerdir, hedef ise Kürtlerdir. Çünkü bir haksızlık kalıcı bir toplumsal hafızaya dönüşmediğinde, onu yapanlar değil, ona maruz kalanlar sessizliğin yükünü taşır. Sessizlik uzadıkça da benzer olaylar istisna olmaktan çıkar, sıradanlaşır. Tepki kalıcı olmayınca olaylar farklı aktörlerle tekrar edilir. Erkan Baş’ın “Kürtçe konuşan (…)” olayı buna örnektir.
Üstelik bütün bunlar, bilgiye erişimin ve kamusal görünürlüğün tarihte hiç olmadığı kadar arttığı bir dönemde yaşanmaktadır. Bugün birkaç dakika içinde milyonlarca insana ulaşabilen olayların etkisinin bu kadar kısa sürmesi düşündürücüdür. Sorun, yaşananların duyulmaması ya da fark edilmemesi değildir. Asıl sorun, ortaya çıkan tartışmaların geçici bir gündem başlığı olmanın ötesine geçememesidir. Kamuoyunun dikkatini kısa süreliğine çeken olaylar, daha geniş bir değerlendirme ve sorgulama sürecine dönüşmediğinde, geride yalnızca geçici bir gürültü bırakmaktadır.
Bu nedenle Rahmi Koç olayı, tek başına değerlendirilmesi gereken münferit bir tartışma değildir. Bir olayın değeri yalnızca yaşandığı anda değil, ortaya çıkardığı gerçeklerde saklıdır. Bu bakımdan üzerinde durulması gereken soru, kimin ne söylediğinden çok, bu sözlerin hangi kamusal zeminde ortaya çıkabildiği ve neden hala karşılık bulabildiğidir
Bütün bu örneklerin ortak noktası, belirli bir kimliğin tek boyutlu ve önyargılı kalıplar içinde değerlendirilmesidir. Rahmi Koç’un sözlerinin yarattığı tepki de tam olarak bu nedenle önemlidir. Çünkü tartışma yalnızca bir ifadeden ibaret değildir, Kürtlere ve özellikle Kürt kadınlarına ilişkin yıllardır dolaşımda olan bazı klişeleri yeniden görünür hale getirmiştir.
Kürt kadınları ve klişelerin gerçeği
Rahmi Koç gibi Türk toplumunda itibarı ve etkisi yüksek bir kişinin kamuoyu önünde kullandığı ifadeler, sıradan bir söz olarak görülemez. Çünkü böyle sözler yalnızca konuşanı bağlamaz, hedef aldığı insanların onurunu, toplumdaki yerini ve kamuoyu nezdindeki algısını da etkiler. Hele söz konusu olan milyonlarca Kürdü ilgilendiren etnik bir kimlikse, kullanılan dilin ağırlığı daha da artar. Bu nedenle rahatsızlık yalnızca ifadelerin kırıcı olmasından kaynaklanmamaktadır. Sorun, bu sözlerin Kürtlere ve özellikle Kürt kadınlarına yönelik eski kalıp yargıları yeniden dolaşıma sokmasıdır. Önyargının en yıkıcı tarafı, gerçek insanları görünmez kılmasıdır. İnsanlar artık kendi hayatlarıyla değil, başkalarının onlar hakkında ürettiği klişelerle değerlendirilir. Böylece gerçeğin yerini basitleştirici kalıplar, insanın yerini ise etiketler alır. Rahmi Koç olayı da tam bu nedenle kişisel bir gafın ötesindedir.
Oysa gerçek hayat, bu tür kalıplaşmış yargıları çoktan aşmıştır. Bugün Kürt kadınları Türkiye’nin her alanında bilgi, emek ve başarılarıyla varlık göstermektedir. Üniversitelerde akademisyen, hastanelerde doktor, mahkemelerde avukat, şirketlerde yönetici, okullarda öğretmen, araştırma merkezlerinde bilim insanı, sanat dünyasında üretici, sivil toplumda etkin ve siyasette öncü aktörler olarak ülkenin sosyal, ekonomik ve kültürel hayatına katkı sunmaktadır.
İşte gerçek tablo budur. Bu nedenle Kürt kadınlarına birkaç klişeyle saldırmak, yalnızca onları değil, toplumsal gerçekliği de inkar etmek anlamına gelir. Çünkü insanlar kendileri hakkında üretilen kalıplarla değil, hayatları boyunca ortaya koydukları emek, birikim ve başarılarla değerlendirilir. Kürt kadınlarının hikayesi de önyargıların değil, mücadelenin, üretimin ve toplumsal katkının hikayesidir.
Dahası, Kürt kadınlarının ortaya koyduğu birikim ve katkılar yalnızca Kürt halkına ait değildir, Türkiye’nin ortak toplumsal mirasının bir parçasıdır. Ürettikleri değerler, üstlendikleri sorumluluklar ve bıraktıkları izler, bu ülkenin ortak hikayesine yazılmaktadır.
Bu nedenle tartışma, belirli bir kesimin incinip incinmemesinin ötesine geçmektedir. Çünkü birlikte yaşamanın temeli, yalnızca aynı hukuk düzenine tabi olmak değil, birbirini eşit değerde ve aynı saygınlıkta görebilmektir.
Bir ülkenin demokratik olgunluğu da tam burada ortaya çıkar. İnsanları kökenleri üzerinden tanımlamakta değil, onları toplumun ayrılmaz ve eşit parçaları olarak kabul edebilmektir. Gerçek eşitlik, yasaların tanıdığı haklarla başlar, fakat insanların birbirine bakışında anlam kazanır.
Belki de bu tartışmanın en önemli yanı, hala aşılması gereken mesafeyi görünür kılmış olmasıdır.
Bu durum, bazı önyargıların hala varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Gerçek ilerleme ise insanların kökenleri ve farklılıkları üzerinden değil, birbirlerini eşit bireyler olarak gördükleri noktada mümkün olacaktır.
Bu nedenle Rahmi Koç olayını anlamak için yalnızca söylenen sözlere değil, o sözleri mümkün kılan zihniyet dünyasına da bakmak gerekir.
Kamuoyu ve zihniyet
Dikkat çekici olan nokta şudur. Türkiye’de Kürtlere karşı algılar ve mesafeler bütünüyle ortadan kalkmamıştır.
Bu durum, yalnızca birlikte yaşamanın önyargıları ortadan kaldırmaya yetmediğini göstermektedir.
Bir yasanın değişmesi kısa sürede mümkündür. Oysa insanların birbirine bakışını değiştirmek çok daha uzun, çalışma isteyen ve belki kuşaklara yayılan bir süreçtir. Tarihte kalıcı dönüşümler de zaten böyle gerçekleşmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Fransızlar ile Almanlar arasında kurulan barış, Güney Afrika’nın apartheid sonrasındaki yeniden yapılanması, ve İspanya’nın demokrasiye geçiş dönemindeki politik ve kolektif bilinç açılımları bunun önemli örnekleridir.
Bu toplumların hiçbiri geçmişin yüklerinden bir gecede kurtulmadı. Kalıcı değişim, yalnızca siyasi kararlarla değil, kamuoyunun dönüşümüyle mümkün oldu. Türkiye açısından da temel mesele budur.
Ancak Türkiye’nin hikayesi yalnızca sorunların değil, aynı zamanda birlikte yaşama iradesinin de hikayesidir. Bu ülkeyi sadece ayrımcı söylemler ve kırıcı olaylar üzerinden okumak da eksik bir değerlendirme olur. Çünkü aynı zamanda farklılıkları zenginlik olarak gören, Kürtlerle eşit ve onurlu bir yaşamı savunan milyonlarca Türk vardır.
Bu ülkenin farklı kesimlerinde, karşılıklı saygının, diyaloğun ve eşit vatandaşlığın kalıcı barışın ön şartı olduğuna inanan farklı siyasi görüşlere sahip, sağcısından solcusuna, akademisyenlerden gazetecilere, sanatçılardan öğretmenlere, girişimcilerden sivil toplum temsilcilerine kadar azımsanmayacak sayıda Türk yıllardır daha kapsayıcı bir gelecek için çaba göstermektedir
Bugün hala ortak bir gelecekten, birlikte yaşama iradesinden ve barıştan söz edebiliyorsak, bunda sessiz ama kararlı bir şekilde emek veren bu insanların önemli payı vardır.
Onlar, farklı kimlikleri bir ayrışma nedeni olarak değil, ortak hayatın doğal bir parçası olarak gören insanlardır. İnsanları kökenleriyle değil, karakterleriyle, aidiyetleriyle değil, katkılarıyla değerlendirenlerdir. Türklerle Kürtler arasında duvarlar örmeye değil, köprüler kurmaya çalışanlardır.
Belki sesleri çatışmalar kadar duyulmuyor, ancak toplumu ileriye taşıyanlar çoğu zaman bu insanlar olmuştur.
Türkiye’de Türkler ve Kürtler arasındaki ilişkiler artık yalnızca geçmişin çatışmaları üzerinden değil, birlikte üretilen hayatlar üzerinden de değerlendirilmelidir. Aynı üniversitelerde okuyan, aynı işyerlerinde çalışan, aynı şehirlerde yaşayan milyonlarca insanın deneyimi, önyargıların sunduğu tablodan çok daha güçlü bir gerçeği ortaya koymaktadır.
Uluslararası deneyimlerden çıkarılacak dersler
Türkiye, kamuoyunda etkili isimlerin tartışmalı veya ayrımcı açıklamalarıyla karşılaşan ilk ülke değildir. Benzer olaylar dünyanın birçok demokratik toplumunda da yaşanmıştır. Ancak bu örneklerde dikkat çeken nokta, tartışmaların çoğu zaman sözleri söyleyen kişiyle sınırlı kalmamasıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nde medya dünyasından NBA takım sahibi Donald Sterling’in ırkçı açıklamaları geniş yankı uyandırmış, tartışmalar yalnızca bireysel sorumluluk çerçevesinde kalmamıştır, ülkenin geçmişi ve toplumsal ilişkileri üzerine kapsamlı bir değerlendirmeyi beraberinde getirmiştir. Yani en güçlü sonuçlar, toplumun kendisini sorgulayabildiği, farklı kesimlerin birbirini dinleyebildiği ve somut adımların atılabildiği süreçlerde ortaya çıkar. Özür önemlidir, ancak tek başına yeterli değildir. Asıl belirleyici olan, yaşananlardan hangi derslerin çıkarıldığı ve bunların geleceğe nasıl taşındığıdır.
Nitekim 2018 yılında Starbucks mağazalarında yaşanan ve iki Afro-Amerikalının tartışmalı şekilde gözaltına alınmasıyla sonuçlanan olayın ardından şirket, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki sekiz bin şubesini bir günlüğüne kapatarak çalışanlarına önyargılar ve ayrımcılık konusunda eğitim vermiştir.
Bu adım elbette bütün sorunları çözmedi. Ancak önemli olan, bir krizin yalnızca savunma refleksiyle değil, öğrenme ve dönüşüm fırsatı olarak da değerlendirilebileceğini göstermesidir.
Rahmi Koç olayı da bu yönüyle değerlendirilmelidir. Eğer bu olay, Türkler ve Kürtler arasındaki ilişkilere daha dikkatli bakılmasına, yerleşik kabullerin yeniden sorgulanmasına ve karşılıklı anlayışın güçlenmesine katkı sunabilirse, gündelik bir tartışmanın çok ötesinde bir anlam kazanacaktır.
Çünkü toplumları dönüştüren şey, krizlerin kendisi değil, o krizler karşısında gösterilen olgunluktur. Bazı olaylar kısa süreli bir gündem olarak unutulur, bazıları ise daha adil ve daha kapsayıcı bir anlayışa dönüşür. Asıl mesele, hangi yolu tercih edeceğimizdir.
Bir polemikten bir diyalog çıkabilir mi?
Burada temel mesele Rahmi Koç’un hayatı boyunca mahkûm edilmesi ya da kamuoyu önünde sürekli suçlanması değildir.
Asıl soru şudur.
Bu olayın ardından nasıl bir tutum sergileneceği ve ortaya çıkan kırgınlığın onarılmasına katkı sağlayıp sağlamayacağı belirleyici olacaktır. Daha da önemlisi, bu tartışmanın yıllardır varlığını sürdüren önyargıları sorgulamaya, Türkler ile Kürtler arasında karşılıklı anlayış ve saygıyı güçlendirmeye hizmet edip etmeyeceğidir.
Çünkü bir toplumun büyüklüğü yalnızca hataları kınama becerisiyle değil, onlardan ders çıkarma ve krizleri ilerleme fırsatına dönüştürme kapasitesiyle ölçülür. Eğer yaşananlar daha yapıcı bir diyaloğun, daha güçlü bir ortak hafızanın ve uzlaşma kültürünün önünü açabilirse, bugün kırgınlık yaratan bu olay yarın ortak geleceğe katkı sunan önemli bir dönüm noktası haline gelebilir.
Bu noktada Rahmi Koç’un nasıl bir tutum benimseyeceği önem kazanır.
Dünyadaki deneyimler açıkça göstermektedir ki, toplumsal yaralar yalnızca kınamalarla iyileşmez. En güçlü ve kalıcı cevaplar üç temel ilkeye dayanır. Öncelikle verilen zararın açıkça kabul edilmesi, ardından incinen ve dışlanan kesimlerle doğrudan diyalog alanlarının açılması ve son olarak da ayrımcılığı azaltacak somut adımların atılması.
Eğer Rahmi Koç’a doğrudan konuşma fırsatım olsaydı, bu tartışmayı geride bırakıp kalıcı bir anlayışa dönüştürebilecek birkaç somut adım önerirdim.
Öncelikle, kullandığı sözlerin Kürtleri ve özellikle Kürt kadınlarını incittiğini açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde kabul etmesini önerirdim. Çünkü samimi bir özrün ilk şartı, verilen zararın varlığını kabul etmektir. Kamuoyu önünde yapılan bir açıklamanın yol açtığı kırgınlık, kamuoyu önünde gösterilecek açık ve içten bir yüzleşmeyi gerektirir. Ne yazık ki bugüne kadar yapılan açıklamalar, birkaç satırlık bir metnin ötesine geçememiş ve bunun gerçekleştiği yönünde yeterli bir güven oluşturamamıştır.
Kürt sivil toplum temsilcileriyle, akademisyenlerle, sanatçılarla, kadın girişimcilerle ve kanaat önderleriyle bir araya gelerek doğrudan bir diyalog sürecine katkıda bulunabilir Rahmi Koç. Çünkü gerçek değişim, insanların birbirleri hakkında konuşmasıyla değil, birbirleriyle konuşmasıyla başlar. Doğrudan temas ve samimi diyalog, yıllar içinde oluşmuş önyargıları sorgulamanın ve yanlış algıları yıkmanın en etkili yollarından biridir. Böyle bir buluşma yalnızca bir özrün devamı değil, aynı zamanda karşılıklı anlayış ve saygıyı güçlendirecek güçlü bir sembol olur.
Rahmi Koç’un kadınların eğitimine, mesleki gelişimine ve sosyal hayata katılımına katkı sağlayacak uzun vadeli projeleri desteklemesi güçlü somut bir mesaj olacaktır.
Benzer şekilde Türk ve Kürt gençlerini bir araya getiren kültürel, akademik ve sosyal projelere öncülük edilmesi de önemli sonuçlar doğurabilir.
Çünkü gelecekte birlikte yaşayacak olanlar bugünün gençleridir. Önyargılar mesafeden beslenir. Yakınlaşma ise onları sorgulamanın ilk adımıdır.
Elbette hiçbir girişim geçmişte söylenen sözleri geri alamaz ya da yaşanan kırgınlığı bütünüyle ortadan kaldıramaz. Ancak önemli olan, bu deneyimden hangi derslerin çıkarılacağıdır. Toplumları ileri taşıyan şey hatasız olmak değil, hatalarla karşılaşıldığında nasıl davranıldığını gösterebilmektir. Çünkü siyaset kanun çıkarır, ancak önyargıları, korkuları ve birbirine karşı biriktirilmiş kırgınlıkları ortadan kaldıracak olan şey toplumun kendisidir.
Başka bir Türkiye de vardır
Türkiye’nin hikayesi yalnızca çatışmaların, kırgınlıkların ve yanlışların hikayesi değildir. Aynı zamanda farklı kimliklerin birlikte yaşamayı başarabildiği, ortak hayatlar kurduğu ve ortak bir gelecek inşa etmeye çalıştığı milyonlarca insanın hikayesidir.
Bundan dolayı Rahmi Koç olayının ortaya çıkardığı tartışmalar ne kadar rahatsız edici olursa olsun, Türkiye’yi yalnızca bu tür olaylar üzerinden okumak eksik ve haksız bir değerlendirme olur.
Çünkü bu ülkede önyargılar kadar onları sorgulayanlar da vardır.
Ayrımcı söylemler kadar eşit vatandaşlığı savunanlar da vardır.
Kutuplaşma kadar diyaloga inananlar da vardır.
Çünkü gerçek uzlaşma geçmişin yüklerini inkar etmekle değil, onları anlayıp aşmaya çalışmakla mümkündür.
Nitekim son yıllarda toplumun farklı kesimlerinde eşit vatandaşlık fikrini daha güçlü biçimde savunan yeni gruplar ortaya çıkmaktadır. Kimlikleri bir tehdit değil, toplumsal zenginlik olarak gören bu yaklaşım, Türkiye’nin demokratik geleceği açısından önemli bir imkan da sunmaktadır.
Bu sesler bazen yeterince duyulmayabilir.
Ancak vardırlar.
Evet, Rahmi Koç olayı Kürtleri rencide etmiş, özellikle de Kürt kadınlarının onurunu ve saygınlığını hedef alan bir kırgınlık yaratmıştır. Bu gerçeği görmezden gelmek mümkün değildir.
Bu olay, Türkler ile Kürtler arasındaki ilişkilerin hangi noktada bulunduğunu, bazı önyargıların neden yaşamaya devam ettiğini yeniden düşünmek için bir fırsat sunabilir.
Çünkü önyargılar ve kalıplaşmış yargılar, tek bir kişinin söylemleriyle bir boşlukta ortaya çıkmaz, onlar uzun yıllar boyunca beslenen ve kuşaktan kuşağa aktarılan düşünce biçimlerinin ürünüdür. Bu nedenle mesele yalnızca bir sözün doğruluğunu ya da yanlışlığını tartışmak değil, o sözü anlamlı ve kabul edilebilir kılan toplumsal koşulları sorgulamaktır. Gerçek değişim de ancak bu zihinsel ve kültürel altyapıyla yüzleşildiğinde mümkün olabilir.
Elbette bu olayın nasıl hatırlanacağını bugün bilmek mümkün değildir. Ancak eğer yaşanan tartışma, önyargıların daha açık konuşulmasına, karşılıklı anlayışın güçlenmesine ve eşit vatandaşlık fikrinin daha sağlam temeller üzerinde yeniden düşünülmesine katkı sağlayabilirse, bugün bir kırgınlıkla anılan bu olay yarın daha olgun bir toplum arayışının önemli duraklarından biri olarak hatırlanabilir.
Sonuç olarak Rahmi Koç olayı, Kürtleri, özellikle de Kürt kadınlarını inciten ve derin bir kırgınlık yaratan bu açıklamalar görmezden gelinemez, ancak olayın asıl önemi, Türkiye’de hala varlığını sürdüren bazı önyargıları ve birlikte yaşama kültürünün önündeki zihinsel engelleri görünür kılmasında yatmaktadır. Çünkü mesele, bir kişinin ne söylediğinden çok, bu tür sözlerin neden hala söylenebildiği ve belirli ölçülerde neden karşılık bulabildiğidir. Bu nedenle Rahmi Koç olayı, birkaç gün konuşulup unutulacak bir tartışma olarak değil, Türkler ile Kürtler arasındaki ilişkileri, geçmişten taşınan kalıp yargıları ve ortak geleceğin hangi temeller üzerinde güçlendirilebileceğini yeniden düşünmeye imkan veren bir yüzleşme fırsatı olarak değerlendirilmelidir.
Hiçbir toplum önyargılardan bütünüyle arınmış değildir. Ancak toplumları birbirinden ayıran şey, hataların varlığı değil, o hatalar karşısında gösterdikleri olgunluktur. Gerçek ilerleme, sorunları inkar etmekle değil, onlarla dürüstçe yüzleşebilmektir. Bu nedenle verilebilecek en anlamlı cevap yeni kırgınlıklar ve yeni kutuplaşmalar üretmek değil, önyargıları açıkça konuşabilmek, birbirini daha iyi tanıyabilmek ve eşit vatandaşlık fikrini güçlendirebilmektir.
Böyle bir yaklaşım, meseleyi bir kişinin haklılığı veya haksızlığı tartışmasının ötesine taşıyarak, daha kapsamlı bir yüzleşme sürecinin önünü açabilir.
Eğer Rahmi Koç bu süreçte yapıcı bir inisiyatif üstlenmeyi, kırgınlıkları onarmayı güçlendirmeye yönelik adımlar atmayı tercih ederse, bu talihsiz vaka Türkler ile Kürtler arasında daha güçlü bir diyalogun, daha derin karşılıklı anlayışın ve daha sağlam ortak aidiyet duygusunun başlangıcına da dönüşebilir.
Çünkü Rahmi Koç olayının tarihte nasıl hatırlanacağını belirleyecek olan şey söylenen sözler değil, o sözlerin görünür kıldığı önyargılarla yüzleşme cesaretidir.
